Cải cách tư pháp 2024 ở Mexico: Từ ý tưởng đến hiện thực

Ngày 15.9 vừa qua, Tổng thống Mexico López Obrador đã ký ban hành Sắc lệnh sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ một số điều của Hiến pháp chính trị Hợp chúng quốc Mexico liên quan đến ngành tư pháp (sau đây gọi là Sắc lệnh), đưa Mexico trở thành quốc gia đầu tiên và duy nhất trên thế giới sẽ bỏ phiếu bầu toàn bộ thẩm phán theo hình thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp.

Các đại biểu ủng hộ cải cách tư pháp cầm biểu ngữ có dòng chữ 'Nhân dân nắm quyền chỉ huy. Cải cách ngay' AFP.jpg
Các nghị sĩ ủng hộ cải cách tư pháp cầm biểu ngữ có dòng chữ "Nhân dân nắm quyền lãnh đạo. Cần cải cách ngay". Ảnh: AFP

Những biện pháp cải cách này đã gây ra những phản ứng trái chiều trong ngành tư pháp, giới chuyên gia và dư luận xã hội. Những người ủng hộ cho chương trình cải cách sẽ buộc các thẩm phán phải chịu trách nhiệm nhiều hơn; ca ngợi đây là cơ hội để công chúng bỏ phiếu cho những người chịu trách nhiệm thực thi công lý. Trong khi đó, những người chỉ trích cho rằng điều này làm suy yếu hệ thống kiểm tra và cân bằng giữa các cơ quan quyền lực khi làm xói mòn tính độc lập của ngành tư pháp.

Những nội dung chính

Cuộc cải cách đã thay thế hệ thống lựa chọn thẩm phán dựa trên bổ nhiệm của Mexico bằng một hệ thống trong đó các thẩm phán, được Quốc hội lựa chọn trước, được bầu theo phương thức bỏ phiếu phổ thông, với mỗi thẩm phán phục vụ nhiệm kỳ 9 năm có thể gia hạn. Nó giảm số lượng thẩm phán Tòa án Tối cao từ 11 xuống còn 9 và giới hạn nhiệm kỳ của họ xuống còn 12 năm. Cải cách cũng cho phép sử dụng các thẩm phán "ẩn danh" và thành lập một tòa án mới để giám sát tư pháp và chịu trách nhiệm giải trình, đồng thời giảm đáng kể phúc lợi và tiền lương mà các thành viên ngành tư pháp trước đây nhận được. Với việc thông qua, Mexico đã trở thành quốc gia đầu tiên tổ chức bầu cử tất cả các thẩm phán.

Hành trình của cải cách

Cuộc cải cách do Phong trào Tái sinh Quốc gia (Morena) của Tổng thống Obrador thúc đẩy với mục tiêu loại bỏ nạn tham nhũng trong ngành tư pháp.

Trong nhiệm kỳ tổng thống của mình, ông Andrés Manuel López Obrador thường xuyên xung đột với cơ quan tư pháp, cáo buộc cơ quan này lợi dụng quyền hạn, đặc biệt là việc áp dụng các lệnh bảo vệ theo hiến pháp (amparos) để vô hiệu hóa nhiều quyết định của cơ quan hành pháp. Một trong những mâu thuẫn mới nhất giữa tổng thống và ngành tư pháp là việc hồi tháng 5.2023, Tòa án Tối cao bỏ phiếu với tỷ lệ áp đảo hủy bỏ một số cải cách luật bầu cử được Tổng thống Andrés Manuel López Obrador ủng hộ. Tòa án cho rằng, quy trình bỏ phiếu tại Quốc hội là vi Hiến bởi thông qua những sửa đổi này mà không hề đưa ra tranh luận. “Thời gian từ khi dự luật được gửi đến Quốc hội cho đến lúc được thông qua chưa đến 3 tiếng”, Thẩm phán Jorge Pardo của Tòa án tối cao cho biết.

Ngày 1.9.2023, Tổng thống López Obrador công bố kế hoạch cải cách tư pháp nhằm loại bỏ xung đột lợi ích và tham nhũng, đề xuất cơ chế các thẩm phán được bầu theo phổ thông đầu phiếu.

Các nghị sĩ Mexico họp thông qua dự luật tại một sân vận động trong nhà

Các nghị sĩ Mexico họp thông qua dự luật tại một sân vận động trong nhà

Ngày 5.2.2024, ông López Obrador đưa ra một gói cải cách Hiến pháp được gọi là "Kế hoạch C", trong số đó có sắc lệnh nhằm cải cách cơ quan tư pháp của đất nước. Vì là một sắc lệnh sửa đổi hiến pháp, văn bản này cần nhận được sự ủng hộ của đa số 2/3 trong cả hai viện của Quốc hội để được thông qua.

Bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của dư luận, dự thảo sắc lệnh sửa đổi Hiến pháp cho phép thực hiện những cải cách tư pháp đã được Thượng viện thông qua vào ngày 11.9 với 86 phiếu thuận, 41 phiếu chống. Trước đó, trong một phiên họp kéo dài từ đêm 3.9 đến sáng 4.9, Hạ viện đã thông qua kế hoạch cải cách ngành tư pháp với 359 phiếu ủng hộ, 135 phiếu chống. Các nhà lập pháp buộc phải họp tại một sân vận động trong nhà sau khi những người biểu tình phản đối dự luật bao vây tòa nhà Quốc hội. Văn bản này sau đó được Tổng thống ký ban hành vào ngày 15.9.

Phát biểu sau khi ký ban hành Sắc lệnh cải cách tư pháp, Tổng thống Mexico Andrés Manuel López Obrador gọi đây là "ngày lịch sử", nhấn mạnh: "Chúng ta cần công lý cho tất cả mọi người, để không có tham nhũng trong ngành tư pháp, để các thẩm phán áp dụng nguyên tắc không có gì ngoài luật pháp và không ai đứng trên luật pháp".

Phản ứng của các bên

Trong một động thái chưa từng có vào ngày 3.9, một ngày trước khi Hạ viện Mexico xem xét kế hoạch cải cách, Tòa án Tối cao Mexico đã chọn tạm dừng hoạt động của cơ quan này, ủng hộ quyết định đình công mà giới công đoàn và hàng ngàn nhân viên tư pháp khởi xướng. Quyết định này, được các thẩm phán Tòa án Tối cao thông qua với 8 phiếu thuận, 3 phiếu chống.

Trước đó, ngày 19.8, một nhóm công đoàn đại diện cho khoảng 55.000 nhân viên ngành tư pháp đã phát động đình công “vô thời hạn” trên cả nước để phản đối cuộc cải cách mà họ cho là “kéo lùi tiến bộ”.

Giữa những cuộc tranh luận và bất đồng về cải cách tư pháp, thị trường đã biến động và một số nhà phân tích cảnh báo rằng sự bất ổn trong hệ thống tư pháp của Mexico có thể khiến các nhà đầu tư tiềm năng quan ngại.

Hoa Kỳ và Canada - hai đối tác thương mại lớn thứ nhất và thứ hai của Mexico, cũng bày tỏ lo ngại về các cải cách. Tuy nhiên, các chuyên gia khác tin rằng các cải cách sẽ không quá ảnh hưởng đến tiềm năng của Mexico như một điểm đến đầu tư. “Chúng tôi đã chứng kiến doanh nghiệp hoạt động ở mọi quốc gia thuộc mọi chế độ trên thế giới. Họ không quan tâm đến những vấn đề khác, miễn là có lợi nhuận và họ chắc chắn về các quy tắc”, ông Miguel Angel Toro Rios, Trưởng khoa Khoa học Xã hội và Chính phủ tại Viện Công nghệ và Nghiên cứu Cao cấp Monterrey cho biết.

Nghị viện thế giới

Chế độ nghị viện Uzbekistan: Sự gặp gỡ của giá trị truyền thống và nền dân chủ hiện đại
Nghị viện thế giới

Chế độ nghị viện Uzbekistan: Sự gặp gỡ của giá trị truyền thống và nền dân chủ hiện đại

Xây dựng nhà nước pháp quyền là một quá trình phức tạp. Tuy nhiên, vào đầu thế kỷ XXI, một chân lý đã được khẳng định: một quốc gia sẽ không thể có nền dân chủ hoàn chỉnh nếu không có một quốc hội được trao toàn quyền. Ngày nay, Uzbekistan đang thực hiện những cải cách nhất quán để phát triển các thể chế dân chủ trên cơ sở đẩy mạnh vai trò của Quốc hội. Sự phát triển của chế độ nghị viện ở Uzbekistan có những nét đặc thù, là sự gặp gỡ giữa bản sắc dân tộc và các nguyên tắc dân chủ phổ quát.

Hành động vì sự phát triển và công bằng xã hội
Nghị viện thế giới

Hành động vì sự phát triển và công bằng xã hội

Với chủ đề bao trùm “Hành động của nghị viện vì sự phát triển và công bằng xã hội”, Đại hội đồng lần thứ 150 của IPU sẽ tập trung làm rõ những cam kết của nghị viện nhằm thúc đẩy các mục tiêu giảm nghèo, bảo đảm việc làm, thúc đẩy hòa nhập xã hội và tăng cường sự tham gia của các nhóm thiểu số vào quá trình ra quyết định.

Khẳng định vị thế Uzbekistan
Nghị viện thế giới

Khẳng định vị thế Uzbekistan

Lần đầu tiên trong lịch sử Trung Á, Đại hội đồng Liên minh Nghị viện Thế giới lần thứ 150 (IPU-150) sẽ diễn ra tại Thủ đô Tashkent của Uzbekistan. Việc Uzbekistan đăng cai hội nghị lớn nhất của cơ quan nghị viện thế giới là sự công nhận của cộng đồng quốc tế đối với hiệu quả của các cải cách đang được thúc đẩy ở Uzbekistan cũng như cho thấy ảnh hưởng ngày càng tăng của Uzbekistan trên trường quốc tế.

Từ Paris đến Tashkent: Hành trình bền bỉ vì chủ nghĩa nghị viện
Nghị viện thế giới

Từ Paris đến Tashkent: Hành trình bền bỉ vì chủ nghĩa nghị viện

Ngày 5.4 tới, Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU) sẽ tổ chức lễ kỷ niệm Đại hội đồng lần thứ 150 (IPU-150) tại Thủ đô Tashkent của Uzbekistan. Đây là dịp để nhìn lại hành trình 136 năm qua của IPU, kể từ Đại hội đồng đầu tiên tại Paris năm 1889, nhìn lại những sự kiện tôn vinh tinh thần hợp tác bền bỉ giữa các nghị sĩ trên toàn thế giới cũng như một lần nữa khẳng định vai trò, vị trí và phạm vi hoạt động ngày càng được mở rộng trên toàn cầu của IPU.

Nguồn ITN
Nghị viện thế giới

Phát triển đường sắt bằng công nghệ và pháp lý

Nhật Bản là một trong những quốc gia có hệ thống đường sắt phát triển nhất thế giới, đặc biệt nổi bật với mạng lưới đường sắt cao tốc Shinkansen. Thành công này không chỉ đến từ công nghệ tiên tiến bảo đảm an toàn hàng đầu, mà còn nhờ khung pháp lý chặt chẽ và chiến lược phát triển hợp lý.

thechinaproject.com
Nghị viện thế giới

“Rồng sắt” hiện đại - biểu tượng sức mạnh công nghệ

Từ Vạn Lý Trường thành - kỳ quan của quá khứ - đến mạng lưới đường sắt cao tốc - biểu tượng của thời đại mới, Trung Quốc không ngừng ghi dấu những thành tựu vĩ đại. Chỉ trong hơn một thập kỷ, đất nước gấu trúc đã tận dụng nguồn lực khổng lồ, công nghệ tiên tiến và năng lực triển khai vượt trội để xây dựng hệ thống đường sắt cao tốc lớn nhất, hiện đại nhất thế giới. Không chỉ định hình lại giao thông trong nước, mạng lưới này còn trở thành biểu tượng cho sự phát triển, sức mạnh công nghệ và tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc.

Malaysia: Tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế về quản trị dữ liệu
Quốc tế

Malaysia: Tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế về quản trị dữ liệu

Nhờ những nỗ lực bảo vệ dữ liệu cá nhân, Malaysia đã trở thành thành viên của Thỏa thuận thực thi quyền riêng tư xuyên biên giới của Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương năm 2023. Vào năm 2024, quốc gia này tiếp tục sửa đổi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (PDPA) ban hành năm 2010. Được thiết kế để hiện thực hóa cam kết củng cố niềm tin trong nước và hỗ trợ các nhà đầu tư nước ngoài, PDPA sửa đổi được kỳ vọng sẽ đưa Malaysia tiến gần hơn đến các tiêu chuẩn quốc tế và tìm kiếm sự công nhận từ các nước trong khu vực cũng như trên thế giới về bảo mật dữ liệu.

Nền tảng của niềm tin trong kỷ nguyên số
Quốc tế

Nền tảng của niềm tin trong kỷ nguyên số

Sau 3 năm có hiệu lực kể từ năm 2022, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (PDPA) của Thái Lan đã chứng minh là một bước đi đúng đắn cần thiết, tạo ra một bộ tiêu chuẩn rõ ràng cho việc bảo vệ các thông tin cá nhân, giúp các doanh nghiệp địa phương nâng cao uy tín trên trường quốc tế.

Kết quả ấn tượng
Nghị viện thế giới

Kết quả ấn tượng

Năm 2015, Pháp ban hành Luật NOTRe nhằm cải cách chính quyền địa phương, giảm chi phí hành chính, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý. Luật NOTRe được ban hành với các biện pháp chính như sáp nhập vùng hành chính, giảm số lượng hội đồng địa phương và tăng quyền tự chủ cho chính quyền cơ sở.

www.kl.dk
Nghị viện thế giới

Đan Mạch: Cải tổ cấu trúc mang tính lịch sử

Vào năm 2007, Đan Mạch đã trải qua một trong những cuộc cải cách chính quyền địa phương quan trọng nhất trong lịch sử đất nước, tạo ra một cấu trúc khu vực công hiệu quả và hiện đại hơn bằng cách giảm số lượng đô thị từ 271 xuống còn 98. Đồng thời, 14 tỉnh đã bị bãi bỏ và thay thế bằng 5 vùng hành chính lớn hơn.

Nguồn: ITN
Quốc tế

Hoài bão trở thành vựa lương thực của thế giới

Indonesia đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hiện đại thông qua phát triển các cụm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Chiến lược này nhằm giảm tối đa chi phí sản xuất lên đến 50% và tăng gấp đôi sản lượng, hướng đến mục tiêu trở thành vựa lương thực của thế giới.

Nguồn: ITN
Quốc tế

Khung pháp lý toàn diện

Indonesia thiết lập một hệ thống pháp lý toàn diện để điều chỉnh và phát triển lĩnh vực nông nghiệp, tập trung vào tính bền vững, an ninh lương thực, cũng như tăng trưởng kinh tế. Trong đó, một số đạo luật, chính sách quan trọng có vai trò định hình ngành nông nghiệp của quốc gia này.

Nguồn: ITN
Quốc tế

Thu hút thanh niên làm nông nghiệp công nghệ cao

Indonesia đang triển khai một chiến lược đầy tham vọng nhằm thu hút 50.000 thanh niên tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp hiện đại, với mục tiêu bảo đảm mức thu nhập tối thiểu 10 triệu rupiah (tương đương 640 USD) mỗi tháng. Đây là mức cao gấp 5 lần so với thu nhập trung bình hiện tại của nông dân Indonesia, thể hiện quyết tâm hiện đại hóa ngành nông nghiệp và giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động trẻ trong lĩnh vực này.

Cải cách mạnh mẽ tuyển sinh đại học
Nghị viện thế giới

Cải cách mạnh mẽ tuyển sinh đại học

Kỳ thi vào đại học ở Hàn Quốc càng trở nên được quan tâm nhiều hơn khi có những nghi ngờ về hiệu quả của kỳ thi gia tăng vì một số nội dung trọng tâm của bài thi nằm ngoài chương trình học chính khóa. Có những ý kiến cho rằng, kết quả kỳ thi là “bài kiểm tra sự giàu có” bởi chỉ những gia đình có điều kiện cho con học luyện thi thêm mới có thể vượt qua; trước tình hình đó, tháng 7.2023, Bộ Giáo dục Hàn Quốc tuyên bố nội dung cải cách mạnh mẽ đối với kỳ thi tuyển sinh đại học cũng như kiểm soát chặt chẽ hoạt động dạy thêm, học thêm nhằm mang lại những kỳ thi đại học công bằng.

Tấm vé vào đại học “nặng” đến mức nào?
Nghị viện thế giới

Tấm vé vào đại học “nặng” đến mức nào?

Vào tháng 11 hàng năm, có khoảng nửa triệu học sinh Hàn Quốc tham dự thi tuyển sinh đại học, được gọi là "Suneung" theo tiếng Hàn hoặc tên gọi tiếng Anh là CSAT. Thi vào các trường top đầu là một áp lực khó khăn nhất đối với các gia đình và học sinh. Mọi hy vọng của xã hội, gia đình và bản thân các học sinh đều đặt trọn vào kỳ thi đại học với quan niệm cho rằng, kết quả thi quyết định thu nhập và thậm chí cả cuộc đời sau này của một người.

Hàn Quốc cải cách tuyển sinh đại học, hạn chế dạy thêm: Nghịch lý học chính khóa - học thêm
Nghị viện thế giới

Hàn Quốc cải cách tuyển sinh đại học, hạn chế dạy thêm: Nghịch lý học chính khóa - học thêm

Ở một số trường học, ngay trên các lớp học chính khóa, đã có những học sinh cuối cấp mang bài tập của lớp học thêm đến làm hoặc ngủ thiếp do phải tham gia lớp học thêm vào ban đêm; nguyên nhân là bởi nếu không tham gia học thêm ngoài thời gian học chính khóa, các sĩ tử sẽ khó lòng vượt qua được kỳ thi đại học mang tính "sống còn" với những đề thi không có trong chương trình chính khóa. Thực tế này đã tạo nên cuộc đua chi tiêu mạnh của các bậc phụ huynh cho giáo dục tư nhân, đặc biệt là các lò luyện thi, dẫn đến tình trạng bất công bằng trong tiếp cận giáo dục.