Thực thi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND

Bài cuối: Nhiều quy định còn bỏ ngỏ

Lê Hồng Hạnh - Phó trưởng Ban Kinh tế - Xã hội HĐND thị xã Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh

Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 và Nghị quyết số 594/NQ-UBTVQH15 được ví như cẩm nang, ánh sáng soi đường để hoạt động giám sát ngày càng chất lượng, hiệu quả, xứng tầm chức năng quan trọng của HĐND. Bên cạnh những kết quả tích cực đó, một thực tế đặt ra là còn có nhiều quy định của Luật còn bỏ ngỏ, nhất là ở cấp huyện và xã bởi những lý do thực tiễn khách quan.

Ít tổ chức giám sát chuyên đề của HĐND

Đầu tiên phải kể đến là hầu như đa số HĐND cấp huyện, xã chưa tổ chức giám sát chuyên đề của HĐND mà đang phân công cho Thường trực, các Ban của HĐND thực hiện. Kéo theo đó, từ khi thực hiện Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, Nghị quyết 594 đến nay, rất ít địa phương ở cơ sở HĐND ban hành Nghị quyết về giám sát chuyên đề cũng như Nghị quyết về các nội dung chất vấn tại kỳ họp. Lý giải về vấn đề này, nhiều đại biểu nhắc đến phạm vi địa giới hành chính, cơ cấu, số lượng, chất lượng của đại biểu HĐND ở cấp huyện, xã có nét đặc thù hơn so với HĐND cấp tỉnh, rất khó để thực thi.

Đoàn giám sát Thường trực HĐND thị xã Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh làm việc với UBND và các phòng, ngành về đầu tư xây dựng cơ bản năm 2022 - ẢNH BÌNH NGUYÊN
Đoàn giám sát Thường trực HĐND thị xã Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh làm việc với UBND và các phòng, ngành về đầu tư xây dựng cơ bản năm 2022. Ảnh: Bình Nguyên

Theo Phó trưởng ban Pháp chế HĐND huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh Nguyễn Thị Hoan, số lượng đại biểu của HĐND cấp huyện, xã ít tùy thuộc vào quy mô dân số, trong đó chuyên trách lại càng ít. Ở cấp huyện tối đa bố trí 4 - 5 đại biểu chuyên trách, có huyện thậm chí chỉ bố trí 2 chuyên trách; cấp xã chỉ có 1 đại biểu chuyên trách. Trong khi đó, trụ cột chính tham mưu các hoạt động của HĐND cấp huyện, xã là các đại biểu chuyên trách này. Quy định về chức năng, nhiệm vụ của luật về hoạt động giám sát thì lớn và bài bản trong khi phần đa kiêm nhiệm, đại biểu chuyên trách nếu không nhanh nhạy thì khó tham mưu cho HĐND hoạt động bảo đảm theo luật đối với các hoạt động cơ bản.

Thực tế, có nhiều địa phương, chủ yếu cấp xã, Thường trực HĐND không tổ chức được phiên họp thường kỳ hàng tháng, thậm chí có những đơn vị không thực hiện đúng quy trình xây dựng chương trình giám sát của HĐND hàng năm, chưa nói đến việc giám sát thông qua việc xem xét tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của HĐND; xem xét quyết định của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên, nghị quyết của HĐND cùng cấp, đến cấp huyện cũng khó thực hiện được - Phó trưởng ban Pháp chế HĐND huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh khẳng định. 

Giám sát của Tổ đại biểu, đại biểu HĐND còn lúng túng

Hoạt động giám sát của Tổ đại biểu, đại biểu HĐND nhiều nơi ở cơ sở chưa thực hiện được theo quy định của Luật. Đặc biệt sau khi Hướng dẫn 594 ra đời có đề cập đến nhưng việc thực thi trên thực tế còn lúng túng. Tổ đại biểu chưa chủ động xây dựng, triển khai giám sát theo Hướng dẫn 594, chủ yếu đang tham gia các hoạt động giám sát do Thường trực, các Ban của HĐND mời. Một số đại biểu chưa chủ động trong hoạt động, nhất là trong hoạt động thảo luận, chất vấn tại các kỳ họp.

Nguyên nhân được nhiều địa phương phân tích là mặc dù Hướng dẫn có quy định thêm về giám sát của Tổ đại biểu và đại biểu HĐND nhưng vẫn còn khá chung chung, khó thực thi. Nhất là khi quy định việc Tổ chủ động thực hiện giám sát theo thẩm quyền của Tổ và báo cáo Thường trực HĐND, chưa nói rõ nội dung hoạt động giám sát của Tổ như đối với giám sát của Thường trực, các Ban của HĐND, như: xem xét báo cáo hay giám sát theo chuyên đề, trình tự ra sao.

Đối với đại biểu HĐND quy định khi xét thấy cần thiết, đại biểu HĐND gi văn bản kiến nghị HĐND, Thường trực, các Ban, Tổ đại biểu HĐND cùng cấp tổ chức giám sát các vụ việc nổi cộm, bức xúc trên địa bàn; hầu như chưa có tiền lệ. Quy định như thế này cũng rất khó cho đại biểu bởi thông tin mà đại biểu nắm bắt cũng chưa nhiều, tiếp đến là việc xác định vấn đề thế nào là cần thiết? Tiếp đó là hoạt động giám sát của Tổ đại biểu và cá nhân đại biểu cũng không có các quy định liên quan về bảo đảm các điều kiện phục vụ đi kèm: như tính pháp lý của các văn bản giám sát của Tổ, kinh phí cho hoạt động giám sát của Tổ và đại biểu HĐND…

Thiếu chủ động trong tự kiểm tra, xem xét

Một nội dung đáng chú ý nữa là hoạt động giám sát thông qua việc tự kiểm tra văn bản QPPL của HĐND; xem xét quyết định của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên, nghị quyết của HĐND cùng cấp mặc dù được quan tâm nhưng so với yêu cầu và quy định còn thiếu chủ động, chỉ khi có dấu hiệu và phản ánh mới thực hiện. Riêng việc HĐND tự kiểm tra văn bản QPPL của mình để xử lý còn lúng túng. Thực tiễn vừa qua một số đơn vị cấp huyện đồng loạt bãi bỏ các nghị quyết chuyên đề sau khi có văn bản của Bộ Tài chính và UBND tỉnh chỉ đạo liên quan là một minh chứng.

“Bản thân chúng ta đang còn lúng túng về thẩm quyền của HĐND cấp huyện được ban hành văn bản QPPL đến đâu thì việc HĐND thực hiện giám sát thông qua xem xét quyết định của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên, nghị quyết của HĐND cùng cấp là điều khó khăn, hầu như rất ít địa phương làm được. Nguyên nhân chính cũng do cơ cấu, bố trí đại biểu, chất lượng đại biểu. Nhân lực còn mỏng trong khi chức năng, vị trí của HĐND như tấm áo rộng choàng vào” - bà Nguyễn Thị Hoan - Phó Trưởng ban Pháp chế HĐND huyện Đức Thọ trăn trở.

Hội đồng nhân dân

Quyết tâm hoàn thành mục tiêu tăng trưởng
Diễn đàn

Quyết tâm hoàn thành mục tiêu tăng trưởng

Cả nước đã và đang tập trung cao triển khai quyết liệt các yêu cầu, nhiệm vụ sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, tiếp tục sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã. Trước những nhiệm vụ quan trọng này, đề nghị UBND tỉnh, các cấp, ngành tập trung cao, nỗ lực tối đa thực hiện toàn diện, vượt mức các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Nhất là mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt 13,6% theo chỉ đạo của Trung ương.

Khẩn trương, quyết liệt không để gián đoạn hoạt động
Diễn đàn

Khẩn trương, quyết liệt không để gián đoạn hoạt động

Với quyết tâm khẩn trương, quyết liệt không để gián đoạn hoạt động thường xuyên của các đơn vị theo đúng tinh thần của Trung ương, hôm qua, 3.4, HĐND tỉnh Hòa Bình đã tổ chức Kỳ họp thứ 26 (chuyên đề) để kịp thời ban hành các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, đẩy nhanh thủ tục đầu tư xây dựng nguồn ngân sách nhà nước, thủ tục thu hút đầu tư đối với các dự án ngoài ngân sách nhà nước theo các quy định hiện hành.

Hướng tới nơi tổ chức các sự kiện mang tầm quốc tế
Hội đồng nhân dân

Hướng tới nơi tổ chức các sự kiện mang tầm quốc tế

Dự án Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh thành phố Đà Nẵng là công trình trọng điểm, vốn đầu tư lớn, cần hướng đến nhiều mục tiêu sử dụng, không chỉ các hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể thao quần chúng để Nhân dân hưởng thụ, mà cần hướng tới là nơi tổ chức các sự kiện mang tầm quốc tế.

Hành động quyết liệt vì quyền lợi của cử tri
Diễn đàn

Hành động quyết liệt vì quyền lợi của cử tri

Những năm gần đây, HĐND tỉnh Tuyên Quang ngày càng khẳng định rõ nét vai trò là cầu nối tin cậy giữa Nhân dân và chính quyền. Bằng tinh thần quyết liệt, theo bám đến cùng, những ý kiến, nguyện vọng chính đáng của cử tri đã và đang được xem xét, giải quyết một cách có trách nhiệm, linh hoạt. Đây cũng chính là nền tảng để HĐND tỉnh tiếp tục làm tốt vai trò đại diện cho Nhân dân, nơi cử tri tin tưởng trao gửi nguyện vọng, tiếng nói của mình.

Bài cuối: "Chìa khóa" ở nơi dân
Diễn đàn

Bài cuối: "Chìa khóa" ở nơi dân

Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: đất nước muốn phát triển, muốn bứt phá phải sắp xếp, tinh gọn. Trong nhiều nhiệm vụ, có hai nhiệm vụ quan trọng là tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân. Đây cũng là những mục tiêu xuyên suốt Đảng ta đặt ra trong quá trình sáp nhập cấp xã. Từ chủ trương đến lấy ý kiến, thực hiện sáp nhập và vận hành, suy cho cùng chìa khóa là ở nơi dân.

Bài 2: Bám sát thực tiễn để tham mưu sát, trúng
Diễn đàn

Bài 2: Bám sát thực tiễn để tham mưu sát, trúng

Lê Hồng Hạnh - Trưởng Phòng Tư pháp thị xã Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh

Phương án sắp xếp, sáp nhập cấp xã như thế nào hiện đang là mối quan tâm rất lớn từ dư luận, người dân, đặc biệt là cán bộ, công chức. Dù phương án như thế nào chăng nữa thì “xác định rõ các điều kiện bảo đảm để chính quyền cấp xã hoạt động hiệu quả trước, trong và sau khi sắp xếp” là mệnh lệnh, yêu cầu bắt buộc các cấp có thẩm quyền cần quan tâm, bám sát thực tiễn để tham mưu sát, trúng, hướng tới mục tiêu phục vụ tốt nhất cho nhu cầu của người dân.

Bài 1: Cần bộ tiêu chí chuẩn rà soát, lựa chọn
Diễn đàn

Bài 1: Cần bộ tiêu chí chuẩn rà soát, lựa chọn

Trong lộ trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy với tinh thần “không bàn lùi, chỉ bàn làm” theo các kết luận của Trung ương, việc sáp nhập để có các xã quy mô lớn hơn về diện tích, dân số sau khi không tổ chức cấp huyện là quyết tâm đúng. Quá trình thực hiện, cần hiểu, nắm rõ thực tiễn để có các giải pháp phù hợp; cần bộ tiêu chí chuẩn rà soát, đánh giá để lựa chọn ra được những cán bộ, công chức vừa hồng, vừa chuyên, sẵn sàng gánh vác nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Công khai kết quả xét nghiệm nước để người dân yên tâm sử dụng
Hội đồng nhân dân

Công khai kết quả xét nghiệm nước để người dân yên tâm sử dụng

Qua giám sát của Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh Đồng Nai đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các đơn vị khác có chuyên môn tổ chức kiểm tra việc lấy mẫu, xét nghiệm nước tại Công trình cấp nước tập trung nông thôn xã Lang Minh, huyện Xuân Lộc và công bố, công khai kết quả để người dân yên tâm sử dụng nước. Đồng thời, kiểm tra việc triển khai thực hiện dự án đấu nối sử dụng nguồn nước mặt của Công ty Cổ phần cấp nước Đồng Nai đối với xã Lang Minh, huyện Xuân Lộc nói riêng, trên địa bàn tỉnh nói chung.

Bài cuối: Hóa giải thách thức
Hội đồng nhân dân

Bài cuối: Hóa giải thách thức

Trong nhiều thách thức khi thực hiện mô hình không tổ chức cấp huyện và việc đặt lại tên các đơn vị hành chính (ĐVHC) mới nổi lên vấn đề đáng quan tâm, đó là tiêu chuẩn hóa chức danh cán bộ, công chức cấp xã trong điều kiện mới và việc giữ gìn hồn cốt, bản sắc văn hóa và địa danh thuộc địa phương, đô thị từng là một phần của lịch sử hào hùng của dân tộc. Tin tưởng rằng, khi “Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm được”.

Quản lý chặt phương án phục hồi môi trường sau khai thác
Hội đồng nhân dân

Quản lý chặt phương án phục hồi môi trường sau khai thác

Tìm giải pháp khắc phục bất cập việc chấp hành pháp luật trong công tác quản lý, khai thác khoáng sản trên địa bàn, Đoàn giám sát số 51 HĐND tỉnh Đắk Lắk kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo tăng cường thanh tra, kiểm tra nhằm tránh thất thoát tài nguyên, thất thu thuế. Có biện pháp kiểm tra, bảo đảm môi trường theo cam kết; quản lý chặt phương án phục hồi môi trường sau khai thác theo đúng quy định…

Quy định chuyển tiếp liên quan đến một số vấn đề quan trọng, cấp bách
Diễn đàn

Quy định chuyển tiếp liên quan đến một số vấn đề quan trọng, cấp bách

Bảo đảm hoạt động của chính quyền địa phương (CQĐP) khi chuyển đổi mô hình chính quyền từ 3 cấp sang 2 cấp liên tục, thông suốt, không để chồng chéo, trùng lặp hoặc bỏ sót nhiệm vụ, lĩnh vực, địa bàn, không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, hoạt động bình thường của xã hội, người dân, doanh nghiệp… Điều 49 dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) quy định những nội dung chuyển tiếp liên quan đến một số vấn đề quan trọng, cấp bách cần ưu tiên giải quyết.

Giải quyết thủ tục hành chính nhanh, đúng thời hạn tại UBND Phường 2, TP.Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng được Nhân dân đánh giá cao về tinh thần làm việc của cán bộ, công chức
Diễn đàn

Bài 3: Vì mục tiêu phát triển, sự hài lòng của người dân

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, để tổ chức “một chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của Nhân dân”, phải luôn coi trọng bảo đảm tính hợp Hiến, hợp pháp và hợp lòng dân. Người cũng đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của chính quyền địa phương (CQĐP), nhất là cấp xã. “Cấp xã là gần gũi Nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”. Và “Cán bộ là gốc của mọi công việc”, phải “vì việc mà tìm người chứ không vì người mà đặt việc”.

Bài 1: Đặt nền móng cho một nền hành chính hiện đại
Diễn đàn

Bài 1: Đặt nền móng cho một nền hành chính hiện đại

Để xây dựng nền hành chính nhà nước theo chính thể dân chủ, cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra các nguyên tắc khoa học về tổ chức bộ máy và cán bộ, trong đó có nguyên tắc “xây dựng một Nhà nước ít tốn kém” và nguyên tắc “vì việc mà tìm người chứ không vì người mà đặt việc”. Người cũng đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của chính quyền địa phương cấp cơ sở: “Cấp xã là gần gũi Nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”. Đó là những nguyên tắc và triết lý tiên tiến trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn nguyên giá trị khi thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị hiện nay.