Xử lý thuốc lá lậu vẫn tắc 

Xem với cỡ chữ
Ngày 26.4.2018, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 20/2018/QĐ-TTg “Quy định việc thực hiện tiêu hủy thuốc lá ngoại nhập lậu bị tịch thu là thuốc lá giả, thuốc lá không đảm bảo chất lượng và thí điểm bán đấu giá thuốc lá ngoại nhập lậu bị tịch thu đảm bảo chất lượng để xuất khẩu ra nước ngoài”. Sau hơn 2 năm thực hiện, số lượng thuốc lá lậu hầu như chưa giải quyết được.

Hiện tại trong 9 tỉnh, thành phố là các địa bàn trọng điểm về thuốc lá lậu mới chỉ có tỉnh Long An đã thực hiện tiêu hủy được 672.644 bao thuốc lá nhập lậu đã tịch thu theo Quyết định 20/2018, còn lại các địa phương khác vẫn chưa tiêu hủy hoặc đấu giá được số thuốc lá bị tịch thu tồn đọng. Thậm chí hầu hết địa phương chưa thành lập được hội đồng đánh giá chất lượng thuốc lá do chưa có cơ quan chức năng đánh giá về chất lượng thuốc lá. Đến cuối năm 2019, có khoảng hơn 9 triệu bao thuốc lá nhập lậu còn tồn đọng; riêng số lượng thuốc lá lưu tại các đơn vị bộ đội biên phòng chờ xử lý là 1.002.763 bao. Điều nay gây áp lực không nhỏ lên các địa phương, nhất là ở khâu bảo quản tang vật.

Theo quy định, điều kiện tiên quyết để xử lý thuốc lá ngoại nhập lậu bị tịch thu bằng hình thức tiêu hủy hoặc bán đấu giá là phải xác định, chứng minh được thuốc lá bảo đảm chất lượng hay không. Việc kiểm tra, xác định thuốc lá điếu nhập lậu còn chất lượng phải do cơ quan chuyên môn thực hiện. Tuy nhiên, chưa có cơ quan chuyên môn làm nhiệm vụ này. Nếu thành lập Hội đồng xác định chất lượng thuốc lá ngoại nhập lậu bị tịch thu thì những thành viên của hội đồng cũng chỉ đánh giá bằng cảm quan, nhìn bằng mắt thường, bởi không có tiêu chuẩn, quy chuẩn, căn cứ để đánh giá.

Do thiếu quy định thành phần, chỉ tiêu cụ thể đối với thuốc lá điếu nhập lậu, nên các cơ quan chức năng thiếu căn cứ đánh giá thuốc lá điếu nhập lậu còn chất lượng/kém chất lượng để bán đấu giá xuất khẩu ra nước ngoài. Còn các ngành chức năng các tỉnh chưa nắm được doanh nghiệp nào đủ điều kiện tham gia đấu giá thuốc lá ngoại nhập lậu bị tịch thu còn chất lượng để xuất khẩu. Một khó khăn khách quan khác là trên thuốc lá nhập lậu không ghi ngày sản xuất và hạn sử dụng nên không có căn cứ để xác định thuốc lá còn giá trị sử dụng hay không? Hơn nữa, nếu lấy mẫu thuốc lá để cơ quan chuyên môn kiểm nghiệm thì chỉ đánh giá được chất lượng của sản phẩm đưa kiểm nghiệm. Các cây thuốc, bao thuốc lá còn lại không có căn cứ kết luận chất lượng, do sản phẩm không có ngày sản xuất nên không thể lấy mẫu đại diện cho lô hàng để kiểm nghiệm chất lượng.

Thực tế liên quan đến việc thành lập Hội đồng đánh giá chất lượng, ở một số địa phương Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đã tham mưu, đề xuất Sở Khoa học và Công nghệ là đầu mối chịu trách nhiệm giám định, tuy nhiên không hiếm Sở từ chối vì… thêm việc, lại chưa được phân công rõ ràng theo quy định của pháp luật và thiếu căn cứ để giám định. Đây cũng là điều khó cho Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương khi mà hiện nay có khoảng 180 loại thuốc lá nhập lậu các loại, do nhiều quốc gia trên sản xuất, lại biến động thường xuyên. Vậy, căn cứ nào để cơ quan này thẩm định khi mà chưa có tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể; kể cả trong trường hợp có tiêu chuẩn thì cũng không chạy theo kịp những biến động của thị trường thuốc lá lậu.

 Trước những vướng mắc của các địa phương, năm 2019, Bộ Tài chính đã đề xuất sửa đổi, bổ sung Quyết định số 20/2018/QĐ-TTg theo hai hướng: Phương án 1: Trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định bãi bỏ Quyết định số 20/2018/QĐ-TTg; tiếp tục thực hiện việc tiêu hủy toàn bộ thuốc lá nhập lậu bị tịch thu theo Quyết định 2371/QĐ-TTg; Phương án 2: Trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định thay thế Quyết định số 20/2018/QĐ-TTg theo hướng giao quyền chủ động trong việc lựa chọn phương án tiêu hủy hoặc bán đấu giá để xuất khẩu cho cơ quan có thẩm quyền ra quyết định tịch thu. Tuy nhiên, đến nay vấn đề này chưa được giải quyết, số lượng thuốc lá nhập lậu vẫn gia tăng, bởi một số nước chung đường biên giới không coi thuốc lá là mặt hàng cấm và khuyến khích buôn bán, sản xuất thuốc lá ra nước ngoài để thu ngoại tệ.

Phạm Hải