Huy động nguồn lực cho lĩnh vực cấp thoát nước

Tạo động lực cho nhà đầu tư tư nhân 

Xem với cỡ chữ
Nước sạch là vấn đề then chốt của quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân. Những năm qua, nhà nước và nhiều doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước đã tham gia đầu tư thêm nhiều nhà máy nước sạch góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ cấp nước, bảo vệ sức khỏe người dân và góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tế cho thấy doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào lĩnh vực nước sạch còn gặp nhiều khó khăn, rào cản.

91% các công ty cấp nước đô thị đã được cổ phần hóa

Phát biểu tại tọa đàm "Xã hội hóa đầu tư ngành nước: Cơ hội và Thách thức", Phó Chủ tịch Thương trực Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hoàng Quang Phòng cho biết, theo dự báo, mùa khô năm 2020 - 2021 cả nước có khoảng 82.000 hộ dân (tương đương khoảng 400.000 người dân) thiếu nước sinh hoạt. Trong khi đó, tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch còn cao (23%), chất lượng nước nhiều nơi còn hạn chế. Hơn nữa, tỷ lệ xử lý nước thải qua các trạm xử lý tập trung còn thấp, mới đạt 12% nước thải chưa được xử lý, thải trực tiếp ra môi trường đang gây ô nhiễm nghiêm trọng, việc úng ngập ở các thành phố lớn cũng đang gây bức xúc cho người dân và cộng đồng. Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, nguồn lực đầu tư, năng lực quản lý,… là thách thức rất lớn.

Phó Chủ tịch Thương trực Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hoàng Quang Phòng phát biểu tại toạ đàm "Xã hội hóa đầu tư ngành nước: Cơ hội và Thách thức" 

Những năm gần đây, thực hiện chủ trương xã hội hóa ngành nước của Chính phủ, nhiều doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước tham gia đầu tư xây dựng và vận hành công trình cấp nước tại hầu hết các tỉnh, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ cấp nước, bảo vệ sức khỏe người dân và góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều công ty nước sạch của nhà nước đã được cổ phẩn hóa như Công ty TNHH MTV Nước sạch Hà Nội (Hawacom); Công ty TNHH MTV nước sạch Hà Đông; Công ty CP Đầu tư Xây dựng và Kinh doanh nước sạch (Viwaco)…

Ủy viên Hội đồng tư vấn Khoa học, Giáo dục và Môi trường, Ủy ban TƯ MTTQ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Nước sạch và Môi trường Việt Nam Nguyễn Quang Huân cho biết, kể từ 2005, các công ty cấp nước đô thị đã được cổ phần hóa. Hiện chỉ còn 10 trên 111 công ty chưa được cổ phần hóa (9%), bao gồm cả các công ty tại Hà Nội và TP.HCM (theo Hội Cấp thoát nước Việt Nam, 2018). Ngoài ra, có khoảng 100 công ty tư nhân đã được huy động vốn tại khu vực đô thị tại 63 tỉnh/thành, và hàng trăm công ty tư nhân đầu tư vào cung cấp nước sạch khu vực nông thôn.

Cần cơ chế phù hợp để thu hút đầu tư tư nhân

Đánh giá về lợi ích của đầu tư tư nhân trong ngành nước, Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Điệp chia sẻ, trong thực tế, sau khi cổ phần hoá doanh nghiệp nước sạch thì năng suất lao động cao lên, hiệu quả đầu tư cao hơn, lương tăng hơn, doanh nghiệp có nhiều cơ hội thực hiện các dự án cấp thoát nước. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng tồn tại không ít thách thức như nguồn vốn, mô hình thực hiện. Song theo ông Điệp, thách thức lớn nhất vẫn là thể chế và cần phải đưa ra được cơ chế để thu hút nguồn vốn từ doanh nghiệp. Ví dụ chính sách về giá nước hiện nay sau khi nguồn nước đã xử lý mà chi phí bán ra chỉ bằng 1/10 so với chi phí bỏ ra thì rất khó thu hút đầu tư.

Phó Chủ tịch Hội Nước sạch và Môi trường Việt Nam Nguyễn Quang Huân cũng cho biết, vẫn còn khá nhiều những vướng mắc khi doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào ngành nước cần tháo gỡ như: chính sách không đồng bộ, thiếu ổn định; thực hiện luật và chính sách không triệt để; ;hông có chế tài xử lý các hành vi sai trái; không có quy hoạch chi tiết và tuân thủ quy hoạch; cơ chế kiểm tra giám sát định kỳ; cơ chế thông tin minh bạch mời gọi đầu tư; nguồn nước và bảo vệ nguồn nước; các doanh nghiệp tư nhân tự do cạnh tranh không lành mạnh trên một khu vực hẹp; khó khăn tiếp cận vốn

Ủy viên Hội đồng tư vấn Khoa học, Giáo dục và Môi trường, Ủy ban TƯ MTTQ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Nước sạch và Môi trường Việt Nam Nguyễn Quang Huân phát biểu tại toạ đàm "Xã hội hóa đầu tư ngành nước: Cơ hội và Thách thức" 

Ông Huân kiến nghị, phải công bố thông tin minh bạch về tình trạng cấp thoát nước ở mỗi địa phương, cần hệ thống cơ sở dữ liệu cởi mở cho mọi nhà đầu tư và người dân có thể truy cập. Xây dựng chính sách khuyến khích đầu tư dài hạn vào lĩnh vực nước thải. Cơ chế tuyển chọn nhà đầu tư công khai, bình đẳng và minh bạch để tìm đúng nhà đầu tư có năng lực về tài chính, kỹ thuật và quản lý, tránh tình trạng mua bán dự án lòng vòng. Tiếp tục thực hiện chính sách cổ phần hóa các công ty cấp thoát nước mà Nhà nước không cần nắm chi phối cổ phần. Đồng thời, nhà nước cần có cơ chế kiểm tra kiểm soát độc lập, thường xuyên để đảm bảo tất cả các doanh nghiệp cấp thoát nước hoạt động bình đẳng, tuân thủ pháp luật, thực hiện cam kết với người dân và xã hội đồng thời nêu cao tinh thần đạo đức trong kinh doanh.

Theo Phó Chủ tịch Thương trực Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hoàng Quang Phòng, thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp luật, chính sách về nước sách; hoạt động cung cấp và tiêu thụ nước sạch, các quy chuẩn, tiêu chuẩn về chất lượng nước sạch cấp cho mục đích sinh hoạt; khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển tài nguyên nước và các dịch vụ về nước theo phương thức xã hội hóa. Mặt khác, cần quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sở hữu công trình tài nguyên nước hoặc thực hiện các dịch vụ về nước. Cần phải rà soát lại toàn bộ pháp luật liên quan đến cấp nước sinh hoạt cho người dân để điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu bảo đảm an toàn tuyệt đối, bảo đảm an ninh trong việc cấp nước sinh hoạt.

Xuân Tùng