Thuốc lá thế hệ mới:

3 chiến lược kiểm soát

- Thứ Năm, 22/09/2022, 08:17

Sau 10 năm đi vào cuộc sống, Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá đã góp phần kiểm soát được việc kinh doanh thuốc lá, với các quy định giảm cung. Tuy nhiên, khi thuốc lá thế hệ mới xuất hiện, nhiều chuyên gia y tế cho rằng cần thêm chế tài quản lý, phương án kiểm soát theo 3 chiến lược của WHO: giảm cung, giảm cầu và giảm hại.

Thiếu hành lang pháp lý phù hợp cho thuốc lá thế hệ mới

Theo một khảo sát của Báo điện tử Vietnamplus với hơn 2.000 người trưởng thành (trên 18 tuổi) thì có: 70% cho rằng các giải pháp giúp giảm tác hại thuốc lá là quan trọng; 60% thậm chí có nhu cầu chuyển đổi sang sử dụng sản phẩm thuốc lá thế hệ mới giảm tác hại hơn so với thuốc lá điếu.

Và vừa qua, Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) cùng Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã kiến nghị Nhà nước nên nghiên cứu hành lang pháp luật cũng như mức thuế hợp lý đối với thuốc lá thế hệ mới, bao gồm thuốc lá điện tử và thuốc lá làm nóng có tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng tốt và tiềm năng giảm thiểu rủi ro cho người dùng dựa trên các nghiên cứu và thông lệ quốc tế tại các thị trường lớn trên thế giới. Có thể thấy, chuyên gia ở các lĩnh vực y tế, tài chính, pháp lý... đều đang nỗ lực để cùng đưa thuốc lá thế hệ mới vào khuôn khổ pháp lý.

Trưởng khoa Nội Tổng quát và Y học Gia đình, Bệnh viện Pháp Việt – FV, ThS. BS Lê Đình Phương cho biết, nhiều quốc gia tiên tiến đã cho phép thuốc lá làm nóng được lưu hành nhưng quản bằng pháp luật như Nhật, Hàn, Trung, Philippines, Mỹ, Canada, Anh và gần như toàn bộ châu Âu. Cụ thể, tại Hoa Kỳ, sau 4 năm cấp phép một sản phẩm thuốc lá làm nóng như là "Sản phẩm thuốc lá điều chỉnh nguy cơ" (MRTP) cùng với chỉ định "Giảm phơi nhiễm" (của các chất có hại hoặc có tiềm năng gây hại lên cơ thể), kết quả cho thấy tỷ lệ sử dụng các loại sản phẩm thuốc lá ở thanh thiếu niên giảm đáng kể, đặc biệt tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử có chứa nicotine giảm xuống dưới 20% (theo khảo sát từ Viện Quốc gia về Lạm dụng Ma túy NIDA và Đại học Michigan).

Thuốc lá thế hệ mới: Cần phương án kiểm soát theo 3 chiến lược của WHO -0
Toạ đàm tìm giải pháp giảm tác hại thuốc lá

Còn tại Việt Nam, theo định nghĩa tại Điều 2.1 của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, trong nhóm thuốc lá thế hệ mới, thuốc lá làm nóng nói riêng đã đủ tiêu chuẩn để ngay lập tức đưa vào quản lý dưới luật như một sản phẩm thuốc lá “dạng khác”. Dù vậy, vẫn có một số ý kiến đề xuất cấm thuốc lá làm nóng. Do còn nhiều quan điểm khác nhau nên đến nay thuốc lá thế hệ mới vẫn đang thiếu hành lang quản lý chặt chẽ.

Thuốc lá thế hệ mới lậu - “Mồi nhử” giới trẻ

ThS.BS Lê Đình Phương cho rằng, nếu cấm thuốc lá làm nóng sẽ vừa đi ngược lại với quy định của pháp luật, vừa không phù hợp với với chiến lược của WHO yêu cầu soát chặt chẽ để chống lại tình trạng buôn lậu tại Việt Nam. Tuy nhiên, không bị kiểm soát, thuốc lá thế hệ mới lậu sẽ thành “mồi nhử” với giới trẻ.

Theo nghiên cứu năm 2020 của Viện Chiến lược và Chính sách y tế, Bộ Y tế: Dù các sản phẩm thuốc lá điện tử đang được kinh doanh bất hợp pháp nhưng tỷ lệ sử dụng trong giới trẻ Việt Nam đã có xu hướng gia tăng. Do đó không tránh khỏi lo lắng khi cho rằng, nếu cho phép kinh doanh thuốc lá thế hệ mới thì sẽ có nguy cơ tăng mạnh, thu hút giới trẻ nhiều hơn.

Dẫn thực tế đã xuất hiện một số ca ngộ độc ma túy trong thuốc lá điện tử trá hình gần đây, ThS.BS. Lê Đình Phương lý giải: “Thuốc lá thế hệ mới vừa là cơ hội cho bệnh nhân, mà cũng là kẽ hở cho những sản phẩm chưa được nghiên cứu tử tế. Ví dụ như trường hợp thuốc lá điện tử hệ thống mở, người dùng có thể trộn thêm các chất khác vào dung dịch (tinh dầu), trong đó có vitamin E acetate từ chất cấm THC, thì chất này khi đốt lên sẽ rất độc"

Phó Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam, Chủ tịch Liên chi hội Hô hấp TP. Hồ Chí Minh, PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc - cho biết thêm, 3 thí nghiệm lâm sàng trên thế giới cho thấy kết quả cải thiện chức năng phổi đáng kể khi người hút thuốc chuyển từ thuốc lá điếu sang thuốc lá làm nóng.

Khi so sánh mức độ độc hại giữa các sản phẩm thuốc lá, WHO cũng xếp thuốc lá điếu là độc hại nhất, kế đến là các sản phẩm thuốc lá không khói như thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng, thuốc lá ngậm… Do đó, theo các chuyên gia, cần hiểu rõ và kết luận công tâm rằng, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới dù không triệt tiêu 100% tác hại, nhưng vai trò giảm tác hại là rất đáng kể, có thể là lựa chọn tốt hơn cho người hút thuốc lá điếu có nhu cầu chuyển đổi. Đây cũng là quan điểm mà WHO đặt ra để các quốc gia sớm kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm thay thế, như thuốc lá làm nóng, thuốc lá điện tử. PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc nêu quan điểm: “Chúng ta phải quản lý thuốc lá thế hệ mới và học theo những chính sách quản lý tốt. Quản lý chặt chẽ chừng nào là do trình độ của chúng ta”.

Đình Khoa