Tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 19-NQ/TW của Trung ương về đất đai:

Quản lý đất đai tốt sẽ củng cố lòng tin của nhân dân

- 06:15, 06/05/2022 -
Sáng qua, 5.5, Hội nghị Trung ương 5 Khóa XIII đã thảo luận về Đề án tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 6 Khóa XI về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới (Nghị quyết số 19 - NQ/TW). Trao đổi với Báo Đại biểu Nhân dân, Phó Trưởng Ban Dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội HOÀNG ANH CÔNG cho rằng, việc Trung ương xem xét Đề án, từ đó đề ra chủ trương mới đối với lĩnh vực này có ý nghĩa hết sức quan trọng nhằm khai thác, sử dụng hiệu quả hơn nữa nguồn lực đất đai và củng cố được lòng tin của nhân dân.

Nhiều nhận định, đánh giá cũ vẫn còn nguyên giá trị

- Với việc Ban Chấp hành Trung ương thảo luận, tổng kết, đánh giá 10 năm thực hiện Nghị quyết số 19 - NQ/TW về đất đai, ông có suy nghĩ như thế nào?

Ảnh: Duy Thông 

​​​​​Để xác định các quy định của Luật Đất đai hiện hành có còn phù hợp hay không thì cần tổng kết, đánh giá một cách khách quan, kỹ lưỡng, khoa học. Tuy nhiên, nhìn một cách tổng quan, quy định của Luật Đất đai hiện hành vẫn đáp ứng được yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội nước ta, không hoàn toàn đã lạc hậu so với sự vận động của thực tiễn. Các cơ quan chức năng có thể nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số điều khoản để khắc phục những hạn chế đã thấy rõ, bịt lỗ hổng, có cơ chế ngăn chặn hiệu quả các hành vi vi phạm pháp luật. Đồng thời, cần thực hiện nhiều giải pháp để nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ, công chức làm công tác này. Nếu cán bộ, công chức trong lĩnh vực này thực hiện nghiêm túc quy định pháp luật, vì dân, vì nước, không có lợi ích nhóm, không có thông đồng, móc ngoặc với doanh nghiệp để tư lợi thì làm sao mà bị kỷ luật, đưa ra xử lý hình sự được?

Phó Trưởng Ban Dân nguyện Hoàng Anh Công

- Tại Nghị quyết số 19 - NQ/TW, Ban Chấp hành Trung ương đã đưa ra những đánh giá, nhận định về việc thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn trước đó. Tuy nhiên, một số đánh giá tại Nghị quyết 19 về tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý đất đai đến nay vẫn còn nguyên giá trị như: lợi ích của Nhà nước và người dân có đất bị thu hồi chưa được bảo đảm tương xứng; nguồn lực đất đai chưa được phát huy đầy đủ để trở thành nguồn nội lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; việc sử dụng đất nhiều nơi còn lãng phí, hiệu quả thấp; tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực này còn lớn; thị trường bất động sản phát triển không ổn định, thiếu lành mạnh, giao dịch "ngầm" còn khá phổ biến; tình hình khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về đất đai còn diễn biến phức tạp... Vi phạm pháp luật trong quản lý đất đai cũng là nguyên nhân khiến chúng ta mất số lượng lớn cán bộ trong thời gian qua, kể cả cán bộ ở cấp cao. Đây là một điều rất đau xót.

Do đó, việc tổng kết thực hiện Nghị quyết 19 về đất đai lần này là một nhiệm vụ quan trọng, góp phần kịp thời tháo gỡ những vướng mắc trong công tác quản lý và sử dụng đất đai. Đặc biệt, sẽ tạo cơ sở chính trị để sửa đổi Luật Đất đai năm 2013 và các luật liên quan, "bịt" được những lỗ hổng, góp phần sử dụng hiệu quả hơn nữa nguồn tài nguyên quý giá của quốc gia, củng cố thêm lòng tin với người dân.

- Tại phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 5, Khóa XIII vừa qua, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ rõ, tình trạng khiếu nại, tố cáo thuộc lĩnh vực đất đai còn nhiều và phức tạp. Qua theo dõi công tác dân nguyện của Quốc hội, ông đánh giá như thế nào về vấn đề này?

- Trong tổng số các đơn, thư khiếu nại, tố cáo trên toàn quốc thì số lượng đơn, thư thuộc lĩnh vực đất đai chiếm khoảng 70%. Đây là tỷ lệ quá lớn, có nguyên nhân cơ bản do vi phạm trong quá trình thu hồi, đền bù, giải phóng mặt bằng để phát triển kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương chưa xử lý hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân có đất bị thu hồi và doanh nghiệp, nếu không muốn nói là xử lý chưa tương xứng, khiến người dân có đất bị thu hồi chịu thiệt thòi. Người dân chưa được thụ hưởng lợi ích chính đáng từ giá trị gia tăng của dự án được thực hiện trên mảnh đất bị thu hồi của mình. Đây là nguyên nhân gây bức xúc trong xã hội và cũng là nguyên nhân cơ bản của nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai thời gian qua, nhất là ở các địa phương đang có tốc độ đô thị hóa mạnh.

Các cơ quan chức năng nên nghiên cứu bổ sung quy định pháp luật để bảo đảm lợi ích của người dân có đất bị thu hồi được đặt trong mỗi dự án phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Lợi ích ở đây là lợi ích lâu dài. Người dân không chỉ dừng ở vị trí là người bán đất, mà ở vị trí tham gia đóng góp vào sự phát triển chung của địa phương. Chúng ta cần coi mỗi người dân là một cổ đông của dự án triển khai trên diện tích đất bị thu hồi đó. Bởi, ở nước ta, đất đai không chỉ là đất ở đơn thuần mà còn là công cụ sản xuất, thậm chí là công cụ sản xuất được ông bà để lại cho bố mẹ, bố mẹ để lại cho con cháu. Đó là công cụ mưu sinh của nhiều người dân chứ không chỉ là một loại hàng hóa thuần túy. Hôm qua, khi còn đất, người dân có thể canh tác nông nghiệp và có thu nhập duy trì cuộc sống. Nhưng sau khi đất thu hồi, nông dân rất dễ rơi vào tình trạng thất nghiệp, không có thu nhập, vì không kịp học nghề mới, thậm chí có những người quá tuổi để đào tạo nghề. Nếu các địa phương không chú ý giải quyết thấu đáo vấn đề này sẽ đẩy họ đến chỗ cùng cực, gây bất công xã hội, có nguy cơ gây bất ổn xã hội, an ninh trật tự.

Do vậy, khi tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 19, tôi tin tưởng và kỳ vọng Trung ương sẽ nhìn rõ nguyên nhân, cũng như tìm ra giải pháp căn cơ để khắc phục những vấn đề nêu trên.

Cần chỉ rõ hạn chế ở khâu nào, trách nhiệm của ai

- Ngay trong phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 5 Khóa XIII, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã gợi mở cần đánh giá cụ thể nguyên nhân thuộc về quan điểm, chủ trương, chính sách nêu trong Nghị quyết, bất cập của Luật Đất đai hiện hành; đâu là do văn bản dưới luật, do việc tổ chức thực hiện, ý thức chấp hành pháp luật. Việc nhìn nhận theo từng lớp lang rành mạch như vậy, theo ông sẽ tác động như thế nào?

- Cách đặt vấn đề của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với việc thực hiện nội dung này là rất đúng và trúng. Thảo luận về nội dung này theo từng lớp lang như vậy sẽ giúp nhận diện được những hạn chế nằm ở khâu nào, ở khoảng nào, trách nhiệm thuộc đối tượng nào và đến đâu, từ đó tiến tới sửa đổi, bổ sung các luật liên quan, đặc biệt là Luật Đất đai năm 2013.

Có thể thấy, tại Nghị quyết 19 đã xác định, việc giao đất, cho thuê đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội được thực hiện chủ yếu thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất. Nhưng thời gian qua, các vụ việc tiêu cực trong quản lý đất đai, gây mất cán bộ đều do thực hiện không đúng tinh thần Nghị quyết 19, quy định của Luật Đất đai năm 2013, khi tiến hành chỉ định giao đất thay vì thông qua đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án. Cách làm này đã gây thất thoát rất lớn tài sản của Nhà nước, vì đất được chỉ định thường ở mức giá thấp, trong khi nếu thực hiện đấu thầu nhiều khả năng sẽ có mức giá tốt.

Phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quản lý, sử dụng đất đai là một chủ trương đúng đắn, nhằm giúp địa phương chủ động thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế của mình. Nhưng, địa phương thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp theo quy định pháp luật, không phải là thích làm như thế nào thì làm. Các địa phương được giao quyền tự quyết trong một số công việc, nhiệm vụ trên cơ sở tuân thủ đúng quy định pháp luật liên quan.

Những vụ việc được đưa ra kỷ luật, xử lý thời gian qua có không ít là do cán bộ móc ngoặc với doanh nghiệp để thu lợi thông qua thực hiện dự án thu hồi đất đai ở địa phương. Nếu họ trong sáng, làm vì lợi ích chung, làm đúng quy định pháp luật thì không có ai bị làm sao cả, làm đúng thì đáng lẽ còn phải được khen thưởng. Nhiều dự án sau khi được điều tra lại đã phát hiện hành vi vi phạm pháp luật như đất đai phải thông qua đấu giá thì được chỉ định thực hiện, thậm chí có diện tích đất vàng được giao cho doanh nghiệp một cách đơn giản, gần như cho không. Phần chênh lệch giữa giá trị của mảnh đất sau khi thực hiện xây dựng hạ tầng cơ bản có lẽ đã vào túi của một số cá nhân thoái hóa biến chất này.

- Từ thực trạng công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc lĩnh vực đất đai, ông kỳ vọng như thế nào đối với Hội nghị Trung ương lần này?

- Tôi hy vọng rằng, thông qua phân tích, đánh giá nhằm Tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 19, Trung ương sẽ đưa ra định hướng, cơ sở chính trị quan trọng cho công tác này. Và, trên cơ sở đó, Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan chức năng sẽ tập trung vào nghiên cứu, đánh giá và sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai năm 2013 và một số luật có liên quan.

Tôi tin tưởng vào thành công của Hội nghị Trung ương 5 lần này, vì chúng ta đã có định hướng thảo luận rất đúng đắn, qua đó giúp nhìn thẳng vào các hạn chế, tồn tại, từ đó xác định chủ trương, đường hướng nhằm tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc trong công tác quản lý và sử dụng đất đai, bảo đảm hài hòa các lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư, tạo nguồn lực và động lực mới để phấn đấu đến năm 2030 nước ta trở thành nước công nghiệp hiện đại, có thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Nếu làm tốt công tác quản lý đất đai thì sẽ bảo vệ được cán bộ, củng cố thêm lòng tin của người dân.

- Xin cảm ơn ông