Xem xét chủ trương đầu tư chủ trương đầu tư các dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ - Sóc Trăng; Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột; Biên Hòa - Vũng Tàu (giai đoạn 1):

Thể hiện rõ cam kết trách nhiệm

- 17:52, 13/05/2022

Cho ý kiến về việc trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư các dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng (giai đoạn 1); Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột (giai đoạn 1); Biên Hòa - Vũng Tàu (giai đoạn 1) tại phiên thảo luận chiều nay, 13.5, đồng tình cao với sự cần thiết đầu tư các dự án, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhấn mạnh, Chính phủ và các cấp có thẩm quyền liên quan phải thể hiện rõ cam kết trách nhiệm trong thực hiện các dự án, tránh tình trạng “được chăng hay chớ”.

Đánh giá đầy đủ khả năng giải ngân, hấp thụ vốn

Trong Báo cáo thẩm tra, Ủy ban Kinh tế nhất trí với sự cần thiết đầu tư các dự án này với những lý do đã nêu tại Tờ trình Chính phủ, nhằm cụ thể hóa Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030 đã được Đại hội XIII của Đảng thông qua. Việc đầu tư các tuyến cao tốc sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của các vùng có tuyến cao tốc đi qua, giúp tăng cường bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thể hiện rõ cam kết trách nhiệm -0
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cần đánh giá kỹ tính cấp thiết, khả năng bố trí nguồn lực, đánh giá tác động của việc sử dụng vốn đầu tư công triển khai cùng lúc nhiều dự án hạ tầng giao thông đối với lạm phát, khả năng giải ngân, hấp thụ vốn, sự cân đối và hiệu quả trong phân bổ nguồn lực, năng lực quản lý, nguồn nhân lực, khả năng gây ra tình trạng khan hiếm và tăng giá nguyên vật liệu.

Về sự phù hợp của Dự án đối với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch có liên quan, Thường trực Ủy ban Kinh tế cho rằng, các dự án được lập cơ bản phù hợp với Chiến lược, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đã được Đại hội XIII của Đảng thông qua; Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và phù hợp với quy hoạch có liên quan. Tuy nhiên, hiện nay các tỉnh thuộc phạm vi các dự án đang triển khai, thực hiện lập quy hoạch tỉnh, do đó đề nghị các địa phương cần cập nhật, cụ thể hóa các dự án này trong quy hoạch tỉnh để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống quy hoạch, đặc biệt là việc kết nối thuận lợi cảng biển, cảng hàng không, các khu công nghiệp, du lịch, trung tâm logistics…; lựa chọn phương án hướng tuyến tối ưu, tiết kiệm, sử dụng hiệu quả vốn đầu tư. Có ý kiến cho rằng có sự khác biệt về chiều dài của các tuyến cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột và Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng so với Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050, do đó đề nghị Chính báo cáo, làm rõ.

Thể hiện rõ cam kết trách nhiệm -0
Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Về tiến độ hoàn thành, việc triển khai thực hiện nhiều dự án đường cao tốc trong cùng một thời gian, trong đó tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2022 - 2025 sẽ cần một nguồn lực rất lớn. Do đó, việc triển khai các dự án này sẽ khó bảo đảm tiến độ cơ bản hoàn thành trong năm 2025. Thường trực Ủy ban Kinh tế đề nghị đánh giá đầy đủ về khả năng giải ngân, hấp thụ vốn, sự cân đối và hiệu quả trong phân bổ nguồn lực, năng lực quản lý, thi công để có giải pháp kịp thời nhằm bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, tiến độ, chất lượng cho các dự án này và các dự án quan trọng khác cùng được triển khai.

Làm rõ phương án phân bổ vốn

Cơ bản đồng tình với các nội dung trong Tờ trình và Báo cáo thẩm tra, các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, các dự án này đều là những dự án quan trọng, mang tính chiến lược đối với việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, địa phương có tuyến cao tốc đi qua. Bên cạnh đó, các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng cho rằng, còn nhiều nội dung cần được làm rõ, nhằm bảo đảm tính thuyết phục của các dự án; đồng thời yêu cầu Chính phủ sớm hoàn thiện hồ sơ, tờ trình, bảo đảm đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đề nghị, Chính phủ rà soát những nội dung trình và chịu trách nhiệm trước Quốc hội về những nội dung này. Trong đó, cơ quan chịu trách nhiệm chính là Bộ Giao thông Vận tải, sau đó là các Bộ có liên quan như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính… “Dù là ngân sách địa phương do các địa phương cam kết nhưng nếu cam kết này không thực hiện được thì Chính phủ cũng phải chịu trách nhiệm. Bởi, Quốc hội có nói địa phương cam kết với Quốc hội đâu, mà cam kết với Chính phủ đấy chứ. Sau này phân cấp cho địa phương, nhưng tính đồng bộ, hệ thống, rồi bảo trì, vận hành như thế nào là Bộ Giao thông Vận tải chịu trách nhiệm".

Thể hiện rõ cam kết trách nhiệm -0
Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Liên quan đến vốn đầu tư cho các dự án, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, về nguyên tắc thì vốn do Trung ương bỏ ra. Trong giai đoạn khó khăn này, địa phương cũng thấy các dự án là cần kíp và có thể khai thác được quỹ đất, làm cho kinh tế - xã hội của địa phương phát triển và địa phương có thêm nguồn thu, nên các địa phương tự nguyện tham gia đầu tư các dự án. Đây là sự tham gia tự nguyện của các địa phương, nhưng Chính phủ vẫn phải chịu trách nhiệm về nguồn vốn.  

“Chúng ta muốn làm nhanh nhưng phải tương xứng với năng lực, khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế…”. Nêu vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội cũng cho biết, ý kiến của cơ quan thẩm tra, Ủy ban Tài chính - Ngân sách, Kiểm toán Nhà nước đều cho rằng, tiến độ phân kỳ không khả thi, bởi mục tiêu là đến năm 2025 phải cơ bản hoàn thành các dự án, nhưng bây giờ đã là giữa năm 2022; cùng một lúc "ào ạt" nhiều dự án như thế này, sau này nếu không xong được thì ai chịu trách nhiệm? Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, trong Nghị quyết của Quốc hội cần thể hiện rõ cam kết chịu trách nhiệm - trách nhiệm chính trị, trách nhiệm hành chính của từng cấp. “Quyền phải đi liền với trách nhiệm, với những việc đại sự không thể chỉ bấm nút thông qua, rồi sau đó làm đến đâu hay đến đấy, được chăng hay chớ rồi không hoàn thành trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Về sự phù hợp với quy hoạch và các kế hoạch có liên quan, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn khi các quy hoạch xây dựng các dự án đường cao tốc của Bộ Giao thông Vận tải gần đây đều không có phân kỳ đầu tư. Trong các dự án này đều ghi “trong giai đoạn 2021 - 2025”, nhưng không chia ra trong giai đoạn 5 năm này và giai đoạn 5 năm tới 2026 - 2030 là cái gì - như vậy là chưa phù hợp với các quy hoạch, kế hoạch về sử dụng đất, đầu tư công trung hạn, phát triển kinh tế - xã hội...

Kết luận nội dung này, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải đề nghị Chính phủ tiếp thu ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra nhằm hoàn thiện hồ sơ, tờ trình, khẩn trương báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến hoặc quyết định phương án phân bổ vốn của Chương trình phục hồi, vốn từ tăng thu tiết kiệm chi năm 2021, vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn chưa phân bổ chi tiết để có căn cứ phân bổ vốn cho ba dự án này.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ những yếu tố tác động đến việc triển khai dự án để tính toán, thuyết minh, làm rõ thời gian và các cam kết trách nhiệm hoàn thành các dự án, bảo đảm tính khả thi của các dự án. Nhấn mạnh diện tích đất phải thu hồi để thực hiện ba dự án là rất lớn, liên quan đến nhiều địa phương, có ảnh hưởng đến nhiều hộ dân, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, Chính phủ cần báo cáo rõ phương án, giải pháp thu hồi đất, đền bù, hỗ trợ tái định cư bảo đảm công khai, minh bạch, ổn định cuộc sống của người dân và tiến độ thực hiện dự án.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, Chính phủ rà soát lại các cơ chế, chính sách đặc thù, chỉ đề nghị Quốc hội những cơ chế cấp bách, thực sự cần thiết, tương ứng với việc bố trí các nguồn vốn, không dàn trải chính sách đặc thù, làm phá vỡ tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Đồng thời lưu ý cần phân định rõ quyền hạn, cơ chế phối hợp, trách nhiệm của Bộ Giao thông Vận tải, các cơ quan liên quan, các địa phương tại từng mức độ thực hiện dự án.

Thanh Chi