Chính sách bảo hiểm thất nghiệp “Phao cứu sinh” cần thiết 

Xem với cỡ chữ
Dịch Covid-19 đã khiến nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp và ngừng sản xuất, nhiều lao động cũng mất việc làm. Trong những nhóm chính sách hỗ trợ người lao động, có thể thấy, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) chính là “phao cứu sinh” cần thiết giúp người lao động giải quyết những khó khăn trước mắt khi không có việc làm.

Gia tăng số người đề nghị hưởng trợ cấp

Bị mất việc làm từ đầu tháng 3 đến nay, chị Nguyễn Thu Hằng (quận Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ, trước đây chị làm việc tại một công ty tư nhân trên địa bàn quận Thanh Xuân, thu nhập bình quân hơn 7 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, sau Tết Nguyên đán, công ty lâm vào khó khăn, phải cho công nhân nghỉ chờ việc. Tiền thưởng Tết không nhiều kèm theo những khó khăn phải nuôi con nhỏ nên gia đình chị không dư giả chi tiêu. Khi chưa tìm được công việc phù hợp, chị đã nộp hồ sơ hưởng BHTN và trông chờ vào khoản trợ cấp này để vượt qua đợt dịch.


Bảo hiểm thất nghiệp là phao cứu sinh cho người lao động bị ảnh hưởng bởi Covid-19
Nguồn: ITN

 Chính phủ ban hành nghị quyết Hỗ trợ trực tiếp cho người dân gặp khó khăn do Covid-19. Theo đó, người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng lao động thỏa thuận tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, nghỉ việc không hưởng lương từ 1 tháng trở lên do các doanh nghiệp gặp khó khăn bởi đại dịch Covid-19, không có doanh thu hoặc không có nguồn tài chính để trả lương, thì được hỗ trợ với mức 1,8 triệu đồng/người/tháng. Thời gian hỗ trợ theo thời gian thực tế tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, nghỉ việc không lương, theo hàng tháng tùy theo tình hình thực tế của diễn biến dịch, tính từ ngày 1.4.2020 và không quá 3 tháng.

Không riêng gì chị Hằng, nhiều lao động đã bị mất việc làm do doanh nghiệp gặp khủng hoảng, bị sụt giảm đơn hàng buộc phải sắp xếp lại nhân sự; nhiều chủ công ty phải vận động nhân viên chủ chốt giảm 30% lương, hoặc cho nhân viên nghỉ việc. Vì thế, người lao động chỉ biết trông chờ vào khoản trợ cấp thất nghiệp để trang trải chi phí sinh hoạt gia đình và cố gắng tìm kiếm cơ hội cho riêng mình.

Theo thống kê của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong quý I.2020, số người đến trung tâm nộp hồ sơ đề nghị giải quyết chế độ trợ cấp thất nghiệp là hơn 12.000 người, tăng 12,6% so với cùng kỳ năm 2019. Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội Tạ Văn Thảo cho hay, thời gian tới, trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, số người đến làm thụ hưởng BHTN sẽ còn tăng đột biến. Dự kiến, tăng cao vào khoảng tháng 5 vì theo quy định của pháp luật, người lao động có khoảng thời gian 3 tháng đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Còn với Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Hồ Chí Minh, trong quý I.2020, Trung tâm đã tiếp nhận gần 34 nghìn hồ sơ của người lao động đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, tăng 6,9% so với cùng kỳ năm 2019. Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố Lê Thị Kiều Phượng cũng nhận định, khả năng trong quý II, số lượng người lao động nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp sẽ tăng gấp đôi so với quý I vì tác động dịch bệnh không chỉ ảnh hưởng tức thời mà sẽ để lại “dư chấn” về sau.

Cũng gặp tình trạng tương tự, theo Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Đà Nẵng Nguyễn Văn Thành, 2 tháng đầu năm 2020, số người nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp trên địa bàn thành phố bình thường nhưng đến tháng 3 thì tăng đột biến với 3.453 hồ sơ, tăng 217% so với tháng 2.2020 và tăng 184% so với tháng 3.2019. Tính toàn quý I có 5.211 người đến nộp hồ sơ và tính đến ngày 7.4, đã có 5.880 người nộp hồ sơ hưởng chế độ BHTN.


Người dân tới đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội
Nguồn: ITN

 Chính phủ ban hành nghị quyết Hỗ trợ trực tiếp cho người dân gặp khó khăn do Covid-19. Theo đó, người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng lao động thỏa thuận tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, nghỉ việc không hưởng lương từ 1 tháng trở lên do các doanh nghiệp gặp khó khăn bởi đại dịch Covid-19, không có doanh thu hoặc không có nguồn tài chính để trả lương, thì được hỗ trợ với mức 1,8 triệu đồng/người/tháng. Thời gian hỗ trợ theo thời gian thực tế tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, nghỉ việc không lương, theo hàng tháng tùy theo tình hình thực tế của diễn biến dịch, tính từ ngày 1.4.2020 và không quá 3 tháng.

Chú trọng bồi dưỡng, đào tạo năng lực

Chia sẻ về những lợi ích của người lao động khi thụ hưởng chính sách, Phó Trưởng ban Thực hiện chính sách BHXH, BHXH Việt Nam Đỗ Ngọc Thọ cho biết, BHTN đang dần đi vào cuộc sống và thực sự là “phao cứu sinh” cho những lao động không may bị mất việc làm. Khi tham gia BHTN, hàng tháng, người lao động chỉ đóng 1% tiền lương, tiền công nhưng khi nghỉ việc được hưởng mức trợ cấp thất nghiệp hàng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương, tiền công của tháng - theo 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp. Người lao động không chỉ được trợ cấp một khoản kinh phí để trang trải cho cuộc sống mà còn được hỗ trợ học nghề, có quyền lợi bảo hiểm y tế, quyền lợi hỗ trợ tìm việc làm.

Nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Lê Quang Trung cho biết, cùng với việc tạo điều kiện cho người lao động hưởng trợ cấp thất nghiệp, thì việc sử dụng khoảng 79 nghìn tỷ đồng kết dư của Quỹ BHTN để đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực, kỹ năng tay nghề cho người lao động cũng được đặt ra. Chính sách này hỗ trợ một phần kinh phí cho người lao động trong tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ cho người sử dụng lao động trong lúc khó khăn để giảm bớt chi phí về trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm; đồng thời giúp cho người lao động có được các thông tin tuyển dụng.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Bùi Sỹ Lợi cho rằng, khi có biến cố xảy ra về dịch bệnh, kinh tế, khủng hoảng thì việc chuẩn bị nguồn lực để đối phó cũng rất quan trọng. Các bộ, ngành cần tập trung tham mưu Chính phủ ban hành chương trình, kế hoạch, tạo điều kiện cho người lao động được đào tạo lại để có thể tìm được việc làm mới. Như vậy, mới giải quyết được cả vấn đề kinh tế và an sinh xã hội. Nơi nào không đủ điều kiện đào tạo thì để người lao động đến các trung tâm dịch vụ việc làm, liên hệ hỗ trợ đào tạo.

Nâng cao nhận thức của người lao động

Theo Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, do diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, ước tính cả nước có khoảng 15% doanh nghiệp bị ảnh hưởng; hơn 153.000 người lao động làm việc trong doanh nghiệp mất việc làm phải nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp. Nếu dịch Covid-19 tiếp tục diễn biến phức tạp, ước tính quý II.2020 sẽ có khoảng 250.000 lao động trong doanh nghiệp bị mất việc làm và từ 1,5 - 2 triệu lao động bị ngừng việc.

Theo Phó Trưởng ban Thực hiện chính sách BHXH, BHXH Việt Nam Đỗ Ngọc Thọ, chính sách BHTN thực sự là cứu cánh cho người lao động trong bối cảnh dịch Covid-19 vẫn diễn biến phức tạp. Song, cũng có trường hợp phía người lao động chủ động nghỉ việc để hưởng chế độ BHTN dù đơn vị vẫn bố trí được việc làm cho họ. Hay người lao động và người sử dụng lao động thoả thuận chấm dứt hợp đồng lao động để hưởng trợ cấp thất nghiệp, trong khi, thực tế người lao động vẫn tiếp tục làm việc; người lao động có việc mới không khai báo mà thoả thuận với đơn vị mới về việc chậm đóng BHXH, BHTN để sau khi hưởng hết trợ cấp thất nghiệp mới đề nghị truy đóng ngược lại… Nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên là do việc đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp khá dễ dàng. Khi người lao động có đủ các loại giấy tờ như quyết định chấm dứt hợp đồng hoặc nghỉ việc; sổ BHXH đã chốt kỳ tham gia; chứng minh nhân dân là đủ điều kiện nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Đại diện Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho biết, trong thời hạn 15 ngày làm việc, kể từ khi người lao động nộp đơn đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, nếu người lao động không trung thực khai báo thì rất khó kiểm soát việc họ đã có việc làm hay chưa. Vì vậy, tình trạng người lao động dù có việc làm nhưng vẫn nhận trợ cấp thất nghiệp diễn ra khá phổ biến. Chỉ đến khi doanh nghiệp tham gia BHXH, BHTN cho người lao động thì các Trung tâm Dịch vụ việc làm mới phát hiện được, khiến việc thu hồi trợ cấp hết sức khó khăn.

“Trung tâm dịch vụ việc làm không biết và không có công cụ nào để nhận biết người lao động đã có việc làm mới hay chưa? Tất cả phụ thuộc hoàn toàn vào sự trung thực của người lao động”- đại diện Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho biết.

Để xử lý những trường hợp này, theo các chuyên gia, cần thực hiện tuyên truyền nội dung về BHTN trên nhiều phương tiện như báo, đài, tạp chí, pano, phát tờ rơi cho các doanh nghiệp, người lao động. Tăng cường tuyên truyền về trách nhiệm của người lao động trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp, đặc biệt chú trọng tuyên truyền trực tiếp thông qua công tác tư vấn cho người lao động, khi đến làm thủ tục BHTN. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan truyền thông làm rõ các phương thức trục lợi và biện pháp xử lý vi phạm để người lao động biết và có ý thức tuân thủ.

Thảo Mộc