Đông Timor sẵn sàng gia nhập ASEAN?

- 06:29, 23/07/2022

Tổng thống Đông Timor Jose Ramos-Horta vừa có chuyến thăm kéo dài 7 ngày tới Indonesia nhằm thúc đẩy quan hệ với quốc gia đông dân nhất ASEAN, cùng với hy vọng vai trò Chủ tịch ASEAN của Indonesia trong năm 2023 có thể giúp đẩy nhanh tiến trình nước này trở thành thành viên thứ 11 của tổ chức khu vực.

Ưu tiên của tân Tổng thống

Trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Indonesia Joko Widodo (Jokowi) ngày 19.7, Ramos-Horta nói rằng chính phủ của ông đã đáp ứng tất cả các yêu cầu để trở thành thành viên mới nhất của khối và đất nước của ông kỳ vọng Tổng thống Widodo sẽ phát huy tối đa vai trò Chủ tịch ASEAN vào năm tới, đẩy nhanh tiến trình chấp nhận Đông Timor trở thành thành viên thứ 11. “Tôi biết ơn vì Indonesia vẫn cam kết về vấn đề tư cách thành viên của Đông Timor trong ASEAN. Đông Timor là một phần của Đông Nam Á. Chúng tôi đã thực hiện những yêu cầu cần thiết đối với vấn đề kinh tế và dân chủ. Vì vậy Đông Timor sẽ là một thành viên hữu ích của ASEAN và chúng tôi hy vọng có thể gia nhập ASEAN trong năm Chủ tịch của Indonesia; coi đây là sự kiện mang tính biểu tượng cao”, ông Ramos-Horta bày tỏ.

Có thể thấy người đồng nhiệm Indonesia gật đầu tán đồng khi Tổng thống Ramos-Horta phát biểu, nhưng ông Widodo đã không đưa ra bất kỳ bình luận nào về yêu cầu gia nhập ASEAN của Đông Timor tại cuộc họp song phương cũng như trong cuộc họp báo chung sau hội nghị.

Ông Ramos-Horta, một cựu binh trong cuộc đấu tranh giành độc lập cho Đông Timor và từng đoạt giải Nobel Hòa bình, đã tuyên thệ nhậm chức tổng thống của quốc đảo này ngày 20.5 vừa qua, khi Đông Timor đánh dấu kỷ niệm 20 năm độc lập khỏi Indonesia. Sau khi lên nắm quyền, ông Jose Ramos-Horta thể hiện quyết tâm thực hiện kế hoạch đầy tham vọng nhằm giải cứu nền kinh tế đất nước và khôi phục sự ổn định chính trị. Tân Tổng thống cũng nhấn mạnh mục tiêu sớm gia nhập ASEAN.

Ông đã có chuyến thăm song phương đầu tiên tới Indonesia - nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á và là điểm dừng chân đầu tiên truyền thống của các nhà lãnh đạo mới của Đông Timor. Ông đã được người đồng cấp Indonesia đón tiếp trong một buổi lễ chính thức hôm 19.7 ở phủ tổng thống ở Bogor.

Tại đây, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí tăng cường hợp tác thương mại và giao thông vận tải, đồng thời Tổng thống Jokowi cam kết tăng cường vai trò chính quyền của mình để tham gia vào sự phát triển ở Đông Timor, bao gồm cả lĩnh vực cơ sở hạ tầng, ngân hàng, viễn thông cũng như phi dầu khí.

Trong chuyến thăm kéo dài một tuần tới Indonesia, Tổng thống Ramos-Horta cũng có cuộc ​​gặp Tổng thư ký ASEAN Lim Jock Hoi để thảo luận về các vấn đề khu vực và yêu cầu gia nhập ASEAN của đất nước ông.

Tổng thống Đông Timor Ramos Horta được Tổng thống Indonesia Jokowi Widodo đón tiếp tại Phủ Tổng thống hôm 19.7 - Ảnh Liputan6.jpg
Tổng thống Đông Timor Ramos Horta được Tổng thống Indonesia Jokowi Widodo đón tiếp tại Phủ Tổng thống hôm 19.7
Ảnh :Liputan6

Lợi ích của tư cách thành viên

Đông Timor nộp đơn xin gia nhập ASEAN vào năm 2011 nhưng hiện vẫn là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á chưa gia nhập thể chế khu vực. Theo Kế hoạch Phát triển Chiến lược của Đông Timor 2011 - 2030, quốc gia này sẽ “theo đuổi tư cách thành viên ASEAN như một mục tiêu chính sách đối ngoại ưu tiên nhằm nâng cao lợi ích chiến lược lâu dài”.

Đối với Đông Timor, việc được cấp quy chế thành viên ASEAN sẽ giúp quốc gia này ngăn ngừa các rủi ro an ninh thông qua các thỏa thuận an ninh tập thể, nâng cao vị thế của nước này trong quan hệ quốc tế. Ngoài những lý do về vị trí địa lý, giao lưu văn hóa và chính trị khu vực, việc gia nhập ASEAN cũng mang lại những lợi ích kinh tế lớn cho quốc gia này. Tư cách thành viên sẽ cho phép Đông Timor tham gia vào nền kinh tế ASEAN đang phát triển mạnh mẽ, đồng thời tiếp cận với các quỹ phát triển quốc gia do ASEAN cung cấp để thu hẹp khoảng cách chênh lệch.

Hiện Timor-Leste đang thực hiện các bước và quy trình cần thiết để đáp ứng các yêu cầu gia nhập thành viên của ASEAN, bao gồm phát triển cơ sở hạ tầng để tổ chức các cuộc họp và hội nghị thượng đỉnh ASEAN, đồng thời thiết lập sự hiện diện ngoại giao ở tất cả các thủ đô của ASEAN.

Lợi thế và trở ngại

Tuy chưa phải là thành viên của ASEAN nhưng Đông Timor có quan hệ kinh tế chặt chẽ với các nước ASEAN, đặc biệt là Indonesia, Singapore, Việt Nam, Malaysia và Thái Lan. ASEAN cũng tạo cơ hội cho Đông Timor tham gia vào các hoạt động của khối như trở thành thành viên của Diễn đàn khu vực ASEAN vào năm 2005 và ký kết Hiệp ước thân thiện và hợp tác ASEAN vào năm 2007. Trong nỗ lực cải thiện hình ảnh quốc gia, Đông Timor cũng đã có những bước phát triển đáng khích lệ, với năng lực giải quyết bất đồng chính trị một cách hòa bình, được đánh giá là một quốc gia dân chủ và tự do.

Không có quy mô kinh tế lớn nhưng Đông Timor có vị trí địa lý chiến lược quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu giữa Mỹ và Trung Quốc, sẽ là điều kiện quan trọng để ASEAN cân nhắc kết nạp thành viên thứ 11. Quốc gia này cũng nhận được sự ủng hộ của nhiều quốc gia thành viên, trong đó có Indonesia, nước lớn và đông dân nhất ASEAN, đồng thời là Chủ tịch ASEAN 2023.

Tuy nhiên, còn nhiều yếu tố khiến ASEAN vẫn dè dặt với yêu cầu gia nhập của Đông Timor, đặc biệt là do nền kinh tế nhỏ và mức độ nghèo đói tương đối cao của quốc gia này. Các thành viên phát triển hơn như Singapore lo ngại Đông Timor sẽ là gánh nặng và làm chậm nỗ lực hiện thực hóa Cộng đồng Kinh tế ASEAN.

Là thuộc địa cũ của Bồ Đào Nha và bị Indonesia chiếm đóng trong một phần tư thế kỷ, Đông Timor mới giành được độc lập sau cuộc trưng cầu dân ý do Liên Hợp Quốc bảo trợ vào năm 1999. Quá trình chuyển đổi sang dân chủ diễn ra rất khó khăn, khi các nhà lãnh đạo phải đối mặt với tình trạng nghèo đói, thất nghiệp và tham nhũng nghiêm trọng. Nền kinh tế của quốc đảo này phần lớn phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu ngoài khơi đang giảm dần.

Quốc gia với 1,3 triệu dân này đang phải vật lộn với tiến trình đa dạng hóa nền kinh tế và giảm tỷ lệ đói nghèo cao. Liên Hợp Quốc (LHQ) ước tính gần một nửa dân số Đông Timor sống dưới mức nghèo cùng cực là 1,90 USD/ngày, và cứ 1.000 trẻ sinh ra ở nước này, 42 trẻ chết trước sinh nhật lần thứ 5 vì suy dinh dưỡng. Ngân hàng Thế giới (WB) phân loại Đông Timor là nền kinh tế có thu nhập thấp, với GDP bình quân đầu người là 1.442 USD vào năm 2020.

Ngoài ra, nỗ lực của Đông Timor đa dạng hóa các mối quan hệ quốc tế thông qua việc tham gia tích cực vào các tổ chức như Cộng đồng các nước nói tiếng Bồ Đào Nha cũng đặt câu hỏi về cam kết của nước này với tư cách thành viên ASEAN.

Việc kết nạp thành viên thứ 11 cần sự đồng thuận của tất cả các nước thành viên ASEAN. ASEAN hiện cũng đang thúc đẩy lộ trình và thời hạn để quốc gia này gia nhập với các đánh giá thực tế trên những lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội.

Quốc Đạt