Bộ tứ Trung Đông:

Mỹ có thể kiên nhẫn với những khác biệt?

- 06:05, 19/07/2022

Bộ tứ Trung Đông bao gồm Ấn Độ, Israel, UAE và Hoa Kỳ (I2U2) đã có một hội nghị trực tuyến vào tuần trước dưới sự chủ trì của Mỹ. Tuy nhiên, do chưa có nhận thức chung về những nguy cơ hay điều gì làm nên mối đe dọa, các nhà lãnh đạo I2U2 đã đưa ra một chương trình nghị sự phần lớn là phi quân sự, một điều mà Mỹ sẽ phải kiên nhẫn để điều chỉnh.

Mục đích của Washington

Khi Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden quyết định đến Trung Đông vào tuần trước, không phải ai cũng bị thuyết phục bởi lý do hợp lý cho chuyến đi của ông. Đặc biệt gây tranh cãi là chuyến thăm của ông đến Ảrập Xêút. Hồi còn là một ứng cử viên tổng thống, ông Biden đã khẳng định sẽ buộc Ảrập Xêút phải có câu trả lời xác đáng cho vụ giết hại nhà báo Jamal Khashoggi. Thứ 6 tuần trước, Tổng thống Biden đã nắm tay Thái tử Mohammed bin Salman ở Riyadh và hai bên đều đưa ra những lời ngoại giao có cánh.

Bất chấp sự phản đối của các nhà hoạt động nhân quyền, nhà lãnh đạo nước Mỹ biết rõ Ảrập Xêút và các nước dầu mỏ khác ở Trung Đông sẽ quan trọng như thế nào trong thế giới hậu chiến tranh Ukraine. Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt nhắm vào Nga và lạm phát tăng vọt, phương Tây đang tìm kiếm các nhà cung cấp năng lượng thay thế cho thị trường, rất ít nhà sản xuất dầu có tầm ảnh hưởng lớn trong vấn đề này như Ảrập Xêút. Một mục đích cũng quan trọng không kém, đó là ông Biden hy vọng sẽ giữ các quốc gia vùng Vịnh tránh xa Trung Quốc một chút.

Với những mục đích địa chính trị tương tự, Tổng thống Joe Biden cũng đã tổ chức một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến quan trọng không kém so với trước khi ông tới Riyadh, với cái gọi là Bộ tứ Trung Đông, bao gồm Ấn Độ, Israel, UAE và Hoa Kỳ (I2U2).

Ý tưởng cho nhóm I2U2 bắt nguồn từ tháng 10 năm ngoái như một cách để tận dụng điểm chung mới được tìm thấy giữa Israel và các nước láng giềng Ảrập sau hậu quả của Hiệp định Abraham. Bề ngoài, Ấn Độ được coi là một cường quốc kinh tế khu vực, một đối trọng với Trung Quốc và là một liên kết với Bộ Tứ nguyên thủy (nhóm Quad) ở Ấn Độ - Thái Bình Dương. Giữa cuộc chiến Ukraine, ông Biden hy vọng sẽ xây dựng được sự đồng thuận trong liên minh về việc cô lập những đối thủ địa chính trị quan trọng của Washington: Nga, Trung Quốc và Iran.

I2U2 với sợi dây liên kết lỏng lẻo

Tuy nhiên, nếu có bất cứ điều gì liên kết I2U2 với nhau, thì đó không phải là địa chính trị.

Ấn Độ và Các Tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE) là những vị trí chủ chốt trong nhiệm vụ cô lập Nga của Mỹ. Trong nhiều thập kỷ, Nga là một đối tác vũ khí quan trọng của Ấn Độ, nhưng kể từ khi chiến sự ở Ukraine bùng nổ, Ấn Độ cũng đã ồ ạt nâng cao vị thế của Nga như một nhà cung cấp năng lượng. Kể từ tháng 4, nhập khẩu dầu của Ấn Độ từ Nga đã tăng gấp 50 lần - tăng so với mức gần như không có. Trong khi đó, UAE đã từ chối áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Nga và Dubai đã tự định vị mình là nơi “ẩn náu” cho sự giàu có của Nga.

UAE và các đồng minh vùng Vịnh cũng ngày càng coi Trung Quốc là một giải pháp thay thế cho sự phụ thuộc vào Mỹ - một mục tiêu chỉ trở nên quan trọng hơn đối với vùng Vịnh kể từ khi ông Biden bắt đầu nêu vấn đề nhân quyền và các đảng viên Dân chủ ở Washington bắt đầu vận động chống lại các hành động tàn bạo ở Yemen. Ngay từ tháng đầu tiên nắm quyền, Biden đã chấm dứt sự hỗ trợ của Hoa Kỳ đối với các hoạt động do Ảrập Xêút dẫn đầu ở Yemen. Và ngay cả trong chuyến công du gần đây tới Riyadh, Biden nói với các phóng viên rằng ông tin rằng Thái tử Mohammed bin Salman phải chịu trách nhiệm về cái chết của nhà báo Khashoggi.

Ngay cả Mỹ và Israel cũng có những điểm khác biệt, bao gồm cả vấn đề Iran. Trong chuyến công du tới Israel vào tuần trước, Tổng thống Biden và thủ tướng Yair Lapid của Israel đã cho thấy quan điểm khác biệt về tương lai của thỏa thuận hạt nhân với Iran và điều gì là cách tốt nhất để ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran.

Các nhà lãnh đạo I2U2 họp trực tuyến vào tuần trước.jpg
Các nhà lãnh đạo I2U2 họp trực tuyến vào tuần trước

Mỹ có thể kiên nhẫn?

Theo nghĩa đó, sự kiên nhẫn của Washington sẽ được thử thách trong I2U2, giống như đã từng bị thử thách trong lịch sử của Bộ Tứ Ấn Độ - Thái Bình Dương. Trong rất nhiều năm, Bộ Tứ gặp khó khăn về địa chính trị và không theo đuổi được một chương trình nghị sự chặt chẽ, với việc Ấn Độ từ chối cho phép liên minh trở thành lực lượng đối kháng chống lại Trung Quốc. Thái độ đó chỉ bắt đầu thay đổi ở New Delhi sau các cuộc đụng độ giữa quân đội Ấn Độ và Trung Quốc vào năm 2020. Sau đó, phần lớn nhờ đại dịch Covid-19, Bộ Tứ đã được hồi sinh bởi mong muốn cạnh tranh với chính sách ngoại giao vaccine và sự thống trị chuỗi cung ứng của Trung Quốc ở châu Á.

Nhưng nếu Mỹ phải mất gần một thập kỷ để tập hợp các đồng minh trong Bộ Tứ làm đối trọng với Trung Quốc, thì việc duy trì sự quan tâm đối với I2U2 càng thách thức hơn đối với Washington do sự khác biệt lớn hơn trong chính sách giữa các thành viên và việc họ không có nhận thức về ai hoặc điều gì tạo nên một mối đe dọa chung.

Để bắt đầu, I2U2 đã đưa ra một chương trình nghị sự chủ yếu phi quân sự trong cuộc họp tuần trước, tập trung vào năng lượng, an ninh lương thực, y tế, không gian, giao thông và nguồn nước. Ấn Độ, Israel và UAE đều có những điểm mạnh và điểm yếu bổ sung cho nhau trên các mặt trận này. Ấn Độ là một nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp với lực lượng lao động nông nghiệp lớn, và Israel là quốc gia dẫn đầu thế giới về công nghệ canh tác. Trong khi đó, UAE - chủ yếu nằm trong sa mạc khô cằn - phải chịu những mối đe dọa đáng kể đối với an ninh lương thực. Cuối cùng, vào tuần trước, các quốc gia I2U2 đã đồng ý tập hợp các nguồn lực của họ lại với nhau để xây dựng một công viên ẩm thực ở Ấn Độ.

Nhưng đối với Hoa Kỳ, quốc gia phát triển hơn đáng kể so với các đối tác I2U2 và cách xa họ về mặt địa lý, các sáng kiến ​​như vậy có thể không thu được lợi ích lâu dài trừ khi cuối cùng chúng dẫn đến sự thống nhất về địa chính trị trong I2U2. Để đạt được điều đó, Washington cần phải thể hiện sự kiên nhẫn bền vững trong việc tái thiết lập mình như một đối tác ưu tiên ở vùng Vịnh so với Trung Quốc hoặc Nga.

Quốc Đạt