Tăng tính dân chủ, minh bạch trong quy trình lập pháp… 

Xem với cỡ chữ
(ĐBNDO)- QH Khóa XIII đã đi gần hết chặng đường 5 năm, đây cũng là lúc mà QH tự “soi” lại mình trong suốt một nhiệm kỳ hoạt động. Qua đó thấy rằng, quy trình lập pháp của QH có nhiều cải tiến, đổi mới với việc tăng cường tính dân chủ, minh bạch… Tuy nhiên, bên cạnh đó, QH cũng tự nhìn nhận, hoạt động lập pháp vẫn còn không ít hạn chế khi không ít quy định của luật còn mang nặng tính nguyên tắc, thiếu tính ổn định.
QH hoàn thành khối lượng công việc “chưa từng có” trong vòng 70 năm qua
 
Một trong những dấu ấn đặc biệt trong hoạt động lập pháp của nhiệm kỳ Khóa XIII là QH đã thông qua Hiến pháp năm 2013. Đây là bản Hiến pháp của thời kỳ đổi mới, toàn diện và đồng bộ về nền kinh tế và chính trị, đáp ứng được yêu cầu của công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước và hội nhập quốc tế. Hiến pháp đề cao quyền con người, quyền nghĩa vụ cơ bản của công dân, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong việc thực hiện các quyền về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đồng thời, khẳng định các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp; xác định các nguyên tắc cơ bản để đổi mới, hoàn thiện bộ máy nhà nước, bảo đảm sự phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực nhà nước. Hơn 2 năm từ khi Hiến pháp ra đời, đã có gần 70 đạo luật được QH thông qua, thuộc hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Đây là một trong những nỗ lực lớn của QH, các ĐBQH và các cơ quan của QH trong suốt nhiệm kỳ.

Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu phát biểu tại Phiên họp tổ Ảnh: Quang Khánh

Nhìn vào quy trình lập pháp có thể thấy, nhiều cải tiến, đổi mới theo hướng nâng cao chất lượng, tăng tính dân chủ, công khai, minh bạch, cụ thể trong các văn bản pháp luật. Công tác soạn thảo, thẩm tra, lấy ý kiến nhân dân, các ngành, các cấp, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật có nhiều cải tiến, chất lượng được nâng lên. Việc thảo luận, thông qua dự án luật tại kỳ họp QH đi vào nề nếp, đúng quy trình và bảo đảm chất lượng. Các ĐBQH đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động nghiên cứu, đóng góp ý kiến để nâng cao chất lượng văn bản ban hành…
 
Phát biểu tại Phiên họp tổ vừa qua khi đánh giá về hoạt động của QH nhiệm kỳ Khóa XIII, Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu cho rằng, trong nhiệm kỳ này, một trong những khâu đột phá góp phần vào thành công và đạt được thành tựu kinh tế là do thể chế. Các ĐBQH, các cơ quan, Đoàn ĐBQH đã phải tập trung, nỗ lực rất lớn để QH ban hành hơn một trăm luật, bộ luật trong nhiệm kỳ này. Khung pháp luật về tổ chức bộ máy để xây dựng thiết chế của nhà nước pháp quyền về cơ bản là đầy đủ, từ Hiến pháp, Luật Tổ chức QH, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Tòa án, Luật Tổ chức Kiểm sát…Nhiều nguyên tắc rất dân chủ, rất tiến bộ và có tính pháp quyền được thể hiện như nguyên tắc tất cả quyền lực, chủ quyền nhân dân, tập trung thống nhất quyền lực, phân công kiểm soát quyền lực. Trong thể chế kinh tế thị trường, lần đầu tiên chúng ta cũng đưa vào trong Hiến pháp những chủ trương, định hướng, những nguyên tắc rất tiến bộ đó là: các thành phần kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật, tôn trọng quyền tự do kinh doanh của cơ quan, tổ chức cá nhân theo quy định của pháp luật; tôn trọng quyền sở hữu tư nhân, bảo hộ quyền sở hữu và tạo ra sức cạnh tranh, những quyền để cho doanh nghiệp, doanh nhân phát triển… Đây là những điểm rất mới, rất tiến bộ, Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu nhấn mạnh.
 
Đồng quan điểm này, từ góc nhìn của người làm công tác thẩm tra các dự án luật, Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Lê Minh Thông cho rằng, “ tự hào vì là ĐBQH Khóa XIII” - nhiệm kỳ mà theo ông, lãnh đạo QH, các ĐBQH, các cơ quan của QH đã làm việc hết sức mình để hoàn thành một khối lượng công việc chưa từng có trong lịch sử QH nước ta trong vòng 70 qua. Nhiệm kỳ mà QH thông qua hơn 100 luật, nhiều Nghị quyết và Pháp lệnh và đặc biệt là thông qua bản Hiến pháp năm 2013.
 
Và điều được ông đặc biệt nhấn mạnh chính là trong quá trình xây dựng, QH luôn xác định lợi ích của nhân dân là cái gốc của mọi đạo luật. Cũng từ mục tiêu xuyên suốt ấy mà QH, các ĐBQH đã rất quyết liệt để tranh luận, thảo luận các nội dung chính sách pháp luật đều xuất phát từ thực tiễn, từ yêu cầu mong muốn của nhân dân. Chính sự sáng tạo của tập thể QH đã tạo ra hệ thống pháp luật tương đối hoàn thiện, đổi mới. Điều này đã tạo ra nguồn lực lớn, đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển của đất nước. 
    
ĐBQH Phan Đình Trạc (Nghệ An) cũng cho rằng, nhiệm kỳ này, QH đã đổi mới mạnh mẽ trong hoạt động của mình. QH như là một trường học tổng hợp với đầy đủ lý luận và thực tiễn sâu sắc, toàn diện. Trong hoạt động của QH đã thể hiện quyết liệt, thẳng thắn, dân chủ, trí tuệ, công khai, minh bạch. Chưa bao giờ hoạt động của QH và ĐBQH gần dân như thế, tạo được sự đồng thuận rất nhiều của nhân dân và các chuyên gia 
 
Ngoài ra, QH cũng ban hành nhiều nghị quyết mà theo đánh giá của ĐBQH Đỗ Văn Đương (TP Hồ Chí Minh), hoạt động của QH đã thực sự hiệu quả, đã mang được hơi thở cuộc sống vào trong nghị trường. Trong đó, có Nghị quyết của QH về kinh tế xã hội đã góp phần định hướng, thúc đẩy sự phát triển KT-XH nước ta trong 5 năm qua. QH đã ra các nghị quyết hạn chế các thủy điện vừa và nhỏ, hạn chế tình trạng phá rừng, hủy hoại môi sinh... QH ra rất nhiều nghị quyết tư pháp, góp phần chấn chỉnh hoạt động của cơ quan tư pháp, đẩy lùi hoạt động tội phạm, giữ gìn bình yên cho cuộc sống.
 
Vẫn còn luật chậm đi vào cuộc sống
 
Đánh giá cao những thành tựu “chưa từng có” của QH Khóa XIII đã đạt được trong lĩnh vực lập pháp là thế, song Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Lê Minh Thông thấy còn băn khoăn. Ông băn khoăn bởi luật ban hành ra là để thi hành, nhưng thực tế có những luật sau khi ban hành vẫn chậm đi vào cuộc sống. Theo ông, trong hơn một trăm luật được ban hành ấy, chúng ta chưa có điều kiện để đánh giá lại là đạo luật đó đi vào cuộc sống như thế nào. Có thể có những luật mà ý tưởng là hay nhưng khả năng thực hiện trên thực tế theo ông lại là vấn đề cần phải cân nhắc. Vì thực tế, có những lúc chúng ta nợ dân chính sách. Mà một trong những nguyên nhân của việc luật chậm đi vào cuộc sống ấy lại xuất phát từ việc chúng ta chưa thực sự quan tâm đến việc đánh giá tác động của chính sách được ban hành. Ông thẳng thắn chỉ ra rằng, điều này cả cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra đều chưa thực sự quan tâm.


Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Lê Minh Thông Ảnh: Quang Khánh

Đồng quan điểm này, Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu cho rằng, tính khả thi và điều kiện bảo đảm và những yếu tố để đưa luật vào cuộc sống thì chúng ta đang còn hạn chế bất cập. Khi ban hành ra đạo luật, chúng ta chưa hình dung ra hết những nguồn lực về tài chính, con người, cơ sở vật chất để bảo đảm cho đạo luật đó phát huy trên thực tế như thế nào. Có những chính sách ban hành ra nhưng chúng ta chưa dự liệu hết. Chỗ này còn lúng túng, có những cái khó chúng ta để lại, giao cho Chính phủ. Chúng ta đừng nói luật bây giờ vẫn mang tính chất khung, luật chỉ có nguyên tắc mà thiếu tính khả thi. Đấy không chỉ có lỗi chỉ của cơ quan soạn thảo mà đó chính là lỗi, trách nhiệm của cơ quan QH chúng ta.
 
 Phó chủ tịch đưa ra ví dụ như Bộ luật Lao động, về tuổi nghỉ hưu, những trường hợp đặc biệt, thì tuổi nghỉ hưu có thể cao hơn. Đây là vấn đề rất lớn, rất quan trọng nhưng chúng ta lại để cho Chính phủ quy định. Theo Phó chủ tịch, lẽ ra những vấn đề đó thì luật phải quy định vì đó là chính sách lớn, vấn đề lớn, QH đại diện cho ý chí của nhân dân mà quyết…
 
“Hơi thở cuộc sống đã vào được nghị trường” cũng là đánh giá tích cực của cử tri, ĐBQH về hoạt động của QH nhiệm kỳ Khóa XIII. Trong chặng đường ấy, có thể lúc nào đó, QH chưa đáp ứng được yêu cầu, mong mỏi của cử tri cũng là điều hết sức chia sẻ. Nhưng dẫu sao thì việc QH tự “soi” lại mình qua cả một chặng đường hoạt động của để thấy được những thành tựu và tồn tại của chính mình là điều hết sức cần thiết, để rồi những kết quả của ngày hôm nay sẽ là bài học, là bước đệm cho nhiệm kỳ QH tiếp theo. 
 
 

Hà An