Tại sao EU thua cuộc trong việc lôi kéo Ukraine? 

Xem với cỡ chữ
Bất ngờ lớn nhất tại Hội nghị Thượng đỉnh Vilnius đã được phơi bày ngay trước thềm hội nghị, khi Ukraine tuyên bố tạm dừng quá trình chuẩn bị ký kết Hiệp định hội nhập kinh tế với Liên minh châu Âu (EU). Giới phân tích đặt ra câu hỏi, quyết định này có ý nghĩa như thế nào với Nga, Ukraine và EU? Ai được gì và mất gì trong cuộc chiến giành giật Ukraine.

Quyết định của Kiev rõ ràng đã mang lại một chiến thắng cho Điện Kremlin trước các đối tác phương Tây. Sự tích cực bất thường của nền ngoại giao Nga thời gian qua đối với Ukraine cho thấy, đối với Nga, Ukraine là quốc gia quan trọng bậc nhất trong không gian hậu Xô viết bởi thiếu Ukraine, bất kỳ dự án liên kết nào trong SNG cũng mất đi một phần giá trị. Cách đây 2 năm, Nga quyết định thay đổi đường lối đối ngoại, chuyển trọng tâm từ châu Âu sang đại lục Á - Âu và không muốn Ukraine đi theo một con đường khác. Hành động của Moscow đối với quốc gia Đông Âu này là hoàn toàn logic, mặc dù áp lực của Nga liên tiếp vấp phải sự chỉ trích cả từ phía Brussels lẫn phe đối lập ở Kiev.

Có một câu hỏi đặt ra là liệu chiến thắng mang tính chiến thuật của Nga có trở thành chiến lược? Các nhà phân tích cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề này từ nhiều góc độ.

Thứ nhất, điều này phụ thuộc vào sự sẵn sàng và khả năng của Nga đáp ứng các yêu cầu trợ giúp kinh tế và tài chính của Kiev. Sẽ khó xảy ra khả năng Nga đáp ứng vô điều kiện những đòi hỏi của Kiev trong khi vấn đề hội nhập châu Âu vẫn bỏ ngỏ. Bên cạnh đó, khi bản thân nền kinh tế Nga cũng đang bước vào giai đoạn khó khăn thì việc chi một số tiền lớn để giữ vị thế trung lập của Ukraine sẽ là một vấn đề.

Thứ hai, cuộc bầu cử Tổng thống tại Ukraine vào năm 2015 cũng ẩn chứa yếu tố chưa rõ ràng trong quan hệ Nga-Ukraine. Moscow quan tâm việc làm sao để ông Victor yanukovic, chính sách thân Nga nhất, tiếp tục tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai. Tuy nhiên, liệu Nga có thể làm được điều này và cái giá phải trả là bao nhiêu.

Thứ ba, mặc dù hết sức nỗ lực để giữ Ukraine trong quỹ đạo ảnh hưởng, song Nga cũng không muốn Ukraine rơi vào bất ổn xã. Theo một cuộc thăm dò dư luận mới đây, tỷ lệ người dân Ukraine ủng hộ hội nhập châu Âu là khoảng 47%. Tỷ lệ này cho thấy xã hội Ukraine đang đứng trước nguy cơ chia rẽ sâu sắc, giữa một bên thân Nga và một bên thân phương Tây. Nếu nội bộ Ukraine lục đục thì cả Nga và Ukraine không thể khoanh tay đứng nhìn.

Sự quay lưng của Ukraine với châu Âu ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh là lựa chọn khá bất ngờ nhưng trên cơ sở cân nhắc kỹ lưỡng của ông Yanukovic, nhằm giữ sự ổn định và sinh mệnh chính trị cá nhân. Đây cũng có thể coi là chiến thắng của bản thân Tổng thống Ukraine, song cũng chỉ là tạm thời bởi EU sẵn sàng xem xét lại vấn đề này vào mùa xuân năm tới khi tuyên bố cánh cửa dành cho Ukraine vẫn chưa cài then. Vì vậy, ông Yanukovic sẽ có một khoảng thời gian giải lao chiến thuật, và nhiệm vụ là thu hút tối đa sự hỗ trợ tài chính, trong khi vẫn giữ nguyên hiện trạng quan hệ với EU. Cuộc chiến giữa Nga và EU vì thế vẫn chưa thể xem là dịu bớt mà chỉ giảm phần nào sự ồn ào.

Trong bối cảnh hiện nay, việc ông Yanukovic lựa chọn Nga là dễ hiểu. Các khoản tài chính của Nga ít điều kiện ràng buộc chính trị hơn và cũng ít bị kiểm soát trong chi tiêu hơn. Trong khi những lời hứa từ EU mới chỉ như những ngôi sao lấp lánh ở phía trời xa thì cuộc chiến thương mại với Nga đã gây ra những hậu quả nhãn tiền. Nga cũng không đặt điều kiện giải phóng cựu Thủ tướng Yulia Timoshenko, song EU lại ép buộc Kiev phóng thích nhân vật chính trị vốn còn nhiều ảnh hưởng này.

Quyết định của Kiev còn bị tác động bởi những gì đang diễn ra tại ba nước cộng hòa Baltic thuộc Liên Xô cũ khi để đánh đổi quy chế thành viên EU, các nước này đã phải gánh một khoản nợ công không nhỏ. Cùng với việc Armenia cũng quyết định dừng bước vào EU, quyết định của EU cho thấy một thất bại nữa của chương trình “Đối tác phương Đông” do các nhà kỹ trị EU đưa ra. Bên cạnh đó, thất bại này cũng khiến ngay cả một số thành viên EU thở phào nhẹ nhõm vì thoát được một gánh nặng. Mối quan tâm của các nước này không phải Ukraine mà là các nước Mùa xuân Ảrập hoặc chỉ đơn giản là không phải đứng ra trả hộ Ukraine khoản nợ 2 tỷ USD đã đến hạn thanh toán vào cuối năm nay.

Các nhà quan sát cho rằng, thất bại là do EU không có đủ nguồn lực tài chính. Mặc dù điểm yếu của cả Nga và EU là đều không đủ sức đơn phương hiện đại hóa tất cả các quốc gia không gian hậu Xôviết, song sai lầm của EU ở chỗ chưa nhìn thấy khả năng của Nga sẵn sàng gồng mình chi tiền cho những dự án mà Kremlin cho là quan trọng đối với lợi ích quốc gia.

Hồng Hà