20 năm thị trường chứng khoán Việt Nam:

Kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả 

Xem với cỡ chữ
Sau 20 năm đi vào vận hành, thị trường chứng khoán Việt Nam từ quy mô rất nhỏ, sơ khai đã không ngừng hoàn thiện, phát triển về quy mô và chất lượng, trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Lớn mạnh theo thời gian

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Trần Văn Dũng, thị trường chứng khoán Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh về mọi mặt kể từ ngày thành lập đến nay. Từ một Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP Hồ Chí Minh và 2 doanh nghiệp niêm yết ban đầu, đến nay thị trường đã có trên 1.600 doanh nghiệp niêm yết với giá trị vốn hóa gần 4 triệu tỷ đồng, tương đương 65% GDP. Nhiều doanh nghiệp đã huy động được một lượng vốn lớn thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu để mở rộng sản xuất kinh doanh.

Sự ra đời của thị trường trái phiếu Chính phủ trong 10 năm qua đã nhanh chóng khẳng định được vai trò là kênh huy động vốn hiệu quả. Đồng thời, hỗ trợ cho việc huy động trái phiếu Chính phủ một cách chủ động, kỳ hạn ngày một dài hơn (30 năm) với mức lãi suất huy động liên tục năm sau giảm hơn so với năm trước, góp phần hiệu quả trong việc tái cơ cấu nợ công của Chính phủ.

Đặc biệt, thị trường chứng khoán phái sinh dù mới ra đời được hơn 3 năm, nhưng đã phát triển nhanh chóng với mức tăng trưởng giao dịch bình quân đạt 3,3 lần/năm, cung cấp thêm các công cụ đầu tư và quản lý rủi ro hữu hiệu.

Người đứng đầu Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, thị trường chứng khoán cũng đã góp phần quan trọng thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Từ năm 2005 đến nay, hai Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức được 1.089 cuộc đấu giá để cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước cho doanh nghiệp nhà nước. Nhiều doanh nghiệp sau khi đấu giá cổ phần hóa đã thực hiện niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán và tiếp tục phát triển hiệu quả.

Hệ thống các tổ chức trung gian trên thị trường chứng khoán ngày càng hoàn thiện, phát huy vai trò cầu nối giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp. Hiện nay, có 74 công ty chứng khoán và 45 công ty quản lý quỹ đang hoạt động với quy mô vốn ngày càng lớn và chất lượng dịch vụ ngày càng phong phú, đa dạng.

Đáng chú ý, thị trường chứng khoán đã thu hút ngày càng đông đảo các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia, từ mức 3.000 tài khoản năm 2000 lên mức 2,5 triệu tài khoản trong giai đoạn hiện nay. Tính đến 30.6.2020, có khoảng 33.000 tài khoản của các tổ chức và cá nhân nước ngoài với tổng giá trị chứng khoán nắm giữ tương đương gần 35 tỷ USD.

Mặt khác, đầu tư gián tiếp của nước ngoài qua thị trường chứng khoán ngày càng được cải thiện, góp phần ngày càng hiệu quả cùng với nguồn vốn đầu tư trực tiếp FDI trong việc thu hút nguồn vốn đầu tư của nước ngoài cho phát triển kinh tế.

Theo ông Dũng, nếu như cách đây 20 năm, nhà đầu tư muốn mua bán chứng khoán bắt buộc phải đến cơ sở của công ty chứng khoán để ký từng phiếu lệnh mua, lệnh bán và công ty chứng khoán buộc phải có đại diện giao dịch ngồi tại sàn giao dịch ngay tại trụ sở để nhập lệnh thì nay chỉ cần sử dụng điện thoại di động để thực hiện giao dịch ở bất kỳ địa điểm nào trên thế giới. Công nghệ giao dịch, thanh toán phục vụ cho giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư đã được cải tiến không ngừng.

Đặc biệt, trong đại dịch Covid-19 vừa qua, nền tảng giao dịch trực tuyến đã cho phép Bộ Tài chính triển khai phương án vận hành thị trường trong mọi hoàn cảnh, kể cả trong trường hợp trụ sở của các Sở Giao dịch Chứng khoán, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán và các công ty chứng khoán bị phong tỏa do ảnh hưởng của dịch bệnh.

“Một hệ thống giao dịch mới hiện đại hơn cũng đang được chuẩn bị để sẵn sàng đưa vào vận hành trong năm 2021, cho phép triển khai thêm nhiều dịch vụ mới, sản phẩm mới để phục vụ nhu cầu của nhà đầu tư, doanh nghiệp và yêu cầu quản lý thị trường ở mức độ cao hơn”, ông Dũng nói.

Song song với sự lớn mạnh của thị trường, công tác quản lý thị trường, thanh tra, giám sát cũng được củng cố, tăng cường. Khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của thị trường chứng khoán được sửa đổi, bổ sung từ Nghị định năm 1998 lên Luật Chứng khoán năm 2006 và năm 2019, các Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư cũng được sửa đổi toàn diện để bảo đảm tính đồng bộ trong môi trường đầu tư.

“Phong vũ biểu” của nền kinh tế

Tại lễ kỷ niệm 20 năm hoạt động thị trường chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) tổ chức vừa qua, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, thị trường chứng khoán là “phong vũ biểu" của nền kinh tế và là bộ phận quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với vai trò là một kênh huy động vốn quan trọng và hiệu quả của nền kinh tế, là cửa sổ hội nhập, liên thông với các thị trường tài chính, tiền tệ quốc tế.

Vì vậy, cần tận dụng hiệu quả cơ hội có “một không hai” này để phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, thu hút mạnh mẽ các nguồn lực trong nước và các luồng luân chuyển vốn trong khu vực, toàn cầu để đáp ứng nhu cầu tài chính rất lớn cho đầu tư phát triển cả trước mắt và lâu dài.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với thị trường chứng khoán sau 20 năm hoạt động là cần có sự phát triển đột phá cả về quy mô, chất lượng, đáp ứng tốt nhất nhu cầu vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, chia sẻ nhiệm vụ huy động vốn với hệ thống tín dụng ngân hàng, góp phần phát triển hệ thống doanh nghiệp hiệu quả hơn nữa, bền vững hơn nữa.

Ngành chứng khoán phải có khát vọng vươn lên mạnh mẽ, đưa thị trường chứng khoán Việt Nam sớm nâng hạng thành thị trường mới nổi, có chất lượng và năng lực cạnh tranh cao mang tầm vóc khu vực, toàn cầu. Qua đó, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu phấn đấu đưa nước ta trở thành nước công nghiệp hiện đại, phát triển thịnh vượng trong 15 - 20 năm tới và tầm nhìn tới năm 2045.

Trên tinh thần đó, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu các Bộ, ngành liên quan cần có tư duy đột phá và hành động quyết liệt trong việc sớm hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách cho việc phát triển đồng bộ thị trường tài chính - tiên tệ nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng. Yêu cầu đặt ra đối với hệ thống quy định pháp luật là phải thực sự có tinh thần đổi mới, có tầm nhìn trung và dài hạn, tạo dựng được môi trường kinh doanh thuận lợi, cơ hội công bằng, bình đẳng cho doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng yêu cầu ngành chứng khoán cần thực hiện hiệu quả các giải pháp phát triển nhanh quy mô, chất lượng của thị trường; trong đó, tập trung đẩy nhanh cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước gắn với niêm yết, giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Mặt khác, thúc đẩy các doanh nghiệp tư nhân niêm yết trên thị trường; tăng cường tính công khai, minh bạch, áp dụng các chuẩn mực quốc tế về thị trường, dịch vụ tài chính, kế toán, kiểm toán và các thông lệ tốt nhất về quản trị doanh nghiệp… Qua đó, xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán thành công hơn, đóng góp hiệu quả hơn vào sự hưng thịnh của nền kinh tế nước nhà.

Hứa Chung