Kênh huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế 

Xem với cỡ chữ
Mặc dù có những bước thăng trầm, nhưng sau 20 năm, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đang chứng tỏ sự phát triển ổn định, bền vững và chuyên nghiệp, là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Thậm chí, trong giai đoạn khó khăn nhất, TTCK đã giúp các ngân hàng thương mại vốn huy động, gián tiếp hỗ trợ cung vốn cho nền kinh tế.

Ổn định, an toàn và bền vững
20 năm trước, phiên giao dịch đầu tiên của thị trường chứng khoán Việt Nam vào ngày 28.7.2000 với hai mã cổ phiếu là REE và SAM, đánh dấu mốc lịch sử của thị trường chứng khoán Việt Nam. Đến nay, thị trường chứng khoán Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ, số lượng công ty niêm yết, đăng ký giao dịch trên hai sở giao dịch chứng khoán là 1.647 công ty, với giá trị niêm yết/đăng ký giao dịch là 1.428 nghìn tỷ đồng.
Năm 2000, hầu hết vốn của các doanh nghiệp được vay từ hệ thống ngân hàng, dư nợ tín dụng là khoảng 40% GDP, hoạt động huy động vốn trên TTCK hầu như chưa xuất hiện. Vốn huy động qua thị trường chứng khoán ban đầu chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ so với cung tín dụng (năm 2010 chỉ đạt 11%). Tuy nhiên, tình hình sau đó đã có sự cải thiện nhanh chóng nhờ các chính sách phát triển thị trường chứng khoán.

 

Vai trò quan trọng của sự phát triển ổn định và bền vững về mặt quy mô của TTCK Việt Nam còn thể hiện ở thời điểm khó khăn nhất trong giai đoạn khủng hoảng toàn cầu năm 2008, đã cho thấy cấu trúc hệ thống thị trường tài chính nước ta đang đi theo xu thế chung của thế giới với một cấu trúc cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ - ngân hàng và thị trường vốn (thị trường chứng khoán), bảo đảm sự ổn định của cả hệ thống tài chính.
Nhờ vào sự phát triển của TTCK, các ngân hàng thương mại huy động được lượng vốn lớn qua phát hành cổ phiếu để đáp ứng yêu cầu tăng vốn điều lệ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước trong tiến trình tái cấu trúc hệ thống các ngân hàng thương mại. Từ năm 2005 đến nay, thông qua TTCK, các ngân hàng thương mại đã huy động được hơn 252 nghìn tỷ đồng qua phát hành cổ phiếu, qua đó tăng tổng vốn điều lệ từ 20,6 nghìn tỷ đồng lên khoảng 272 nghìn tỷ đồng. 
Thậm chí, trong giai đoạn khó khăn nhất của hệ thống này từ năm 2009 đến 2014, TTCK đã giúp các ngân hàng thương mại huy động được 74 nghìn tỷ đồng. Không chỉ trực tiếp hỗ trợ, làm tăng vốn khả dụng của các ngân hàng thương mại, TTCK còn gián tiếp hỗ trợ cung vốn cho nền kinh tế trong giai đoạn nguồn vốn từ các ngân hàng thương mại bị hạn chế do quá trình tái cấu trúc các tổ chức này.
Tăng minh bạch để nâng tầm thị trường 
Mặc dù TTCK đã có những bước tiến vượt bậc nhưng hiện nay, nguồn vốn ngân hàng vẫn đang là kênh huy động vốn chính của các doanh nghiệp. Tính minh bạch, công khai trên thị trường còn tồn tại nhiều vấn đề cần tiếp tục được cải thiện. Các công ty đại chúng vẫn chưa chủ động trong việc công khai hóa các thông tin về tình hình hoạt động, tình hình sử dụng vốn, tình hình quản trị công ty. Công tác triển khai cổ phần hóa, thoái vốn đã được đẩy mạnh, tuy nhiên tỷ lệ sở hữu Nhà nước còn cao, tỷ lệ chào bán ra bên ngoài của doanh nghiệp nhà nước còn thấp, phương thức chưa linh hoạt nên chưa thực sự hấp dẫn nhà đầu tư chuyên nghiệp, chưa tạo ra sự thay đổi lớn về quản trị công ty. Việc khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào TTCK Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn do quy trình, thủ tục tham gia đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài còn tương đối phức tạp, chưa thực sự hạn chế rủi ro và bảo vệ lợi ích nhà đầu tư khi tham gia thị trường chứng khoán...

Để khắc phục những hạn chế của thị trường chứng khoán, nhiều chuyên gia cho rằng, cần tạo nguồn cung hàng hóa có chất lượng cao trên thị trường: Nâng cao tiêu chuẩn đối với các doanh nghiệp niêm yết, thúc đẩy cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước và gắn cổ phần hóa với đăng ký giao dịch và niêm yết trên TTCK; đồng thời chú trọng phát triển các sản phẩm chứng khoán mới như chứng khoán phái sinh, chứng quyền, chứng chỉ quỹ... Qua đó, TTCK sẽ thu hút được nhà đầu tư tham gia thị trường với mục đích đầu tư dài hạn, hạn chế tình trạng tham gia thị trường, đầu cơ kiếm lời ngắn hạn.
Bên cạnh đó, tiếp tục đẩy mạnh sự phát triển của các quỹ đầu tư nhằm thu hút dòng vốn nhàn rỗi trong và ngoài nước hướng vào TTCK. Như vậy, sẽ hình thành trên TTCK những nhà đầu tư chuyên nghiệp, tạo được dòng vốn lớn và dài hạn chảy trong TTCK, khắc phục tính trạng đầu tư theo tâm lý khi nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn chiếm đa số.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, cần tiếp tục nâng cao vai trò và hiệu quả quản lý, giám sát TTCK của các cơ quan quản lý nhà nước và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và yêu cầu các thành viên thị trường phải tiếp tục tích cực tự tái cấu trúc nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Đặc biệt, phải nâng cao chất lượng hệ thống cung cấp trao đổi thông tin, bảo đảm quyền bình đẳng trong việc tiếp cận thông tin của nhà đầu tư nước ngoài; tăng cường vai trò của các hội nghề nghiệp trong phát triển thị trường... 

 

 

 

Minh Hương