CÔNG NGHỆ - MÔI TRƯỜNG
Cập nhật 23:12 | 12/11/2019 (GMT+7)
.

“Quản lý thị trường nước sạch – nhìn từ vụ nước nhiễm dầu”

02:51 | 05/11/2019
Chiều 4.11, báo Đại biểu Nhân dân tổ chức tọa đàm “Quản lý thị trường nước sạch – nhìn từ vụ nước nhiễm dầu” nhằm thảo luận về các nhóm vấn đề lớn bộc lộ sau sự cố.

Dù vụ việc nước sạch nhiễm dầu thải đã tạm thời được giải quyết ổn thỏa, nước sạch đã được cung cấp trở lại cho người dân Hà Nội, nhưng sự cố nghiêm trọng này cho thấy vấn đề quản trị thị trường nước sạch và rộng hơn là thị trường dịch vụ công thiết yếu, bộc lộ những điểm yếu cần thiết phải được đánh giá nghiêm túc và có giải pháp về dài hạn.


Toàn cảnh buổi tọa đàm

Vấn đề của vụ việc không đơn thuần chỉ dừng lại ở câu chuyện bảo vệ nguồn nước mà còn nằm ở tầm mức chính sách và quản trị.

Cụ thể, ở góc độ hoạch định chính sách, sự cố nước sông Đà nhiễm dầu thải cho thấy 4 nhóm vấn đề lớn cần tiếp tục được mổ xẻ và thảo luận gồm: (1) quy trình và trách nhiệm thực thi kiểm soát chất lượng và sự an toàn của nước sạch; (2) môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng cho các doanh nghiệp tham gia cung cấp nước sạch; (3) những lỗ hổng pháp lý cần được lấp đầy trong tiến trình xây dựng thị trường cung ứng dịch vụ công thiết yếu; (4) chính sách và quản trị tiến trình chuyển đổi từ nhà nước độc quyền cung cấp dịch vụ công sang cơ chế công  - tư phối hợp.

Với mong muốn làm rõ các nhóm vấn đề này, chiều 4.11, báo Đại biểu Nhân dân tổ chức tọa đàm “Quản lý thị trường nước sạch – nhìn từ vụ nước nhiễm dầu” với sự tham dự của các khách mời:

1. Ông Lê Quang Huy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường

2. Ông Phùng Văn Hùng, ĐBQH, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế

3. Ông Lưu Bình Nhưỡng, ĐBQH, Phó trưởng Ban dân nguyện

4. Ông Nguyễn Ngọc Phương, Phó Trưởng đoàn ĐQBH tỉnh Quảng Bình

5. ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và phát triển truyền thông

6. Luật sư Nguyễn Bích Lan, Trưởng Văn phòng Luật sư số 5 Hà Nội

Quy trình và trách nhiệm thực thi kiểm soát chất lượng cũng như sự an toàn của nước sạch

BTV Vũ Thủy: Thưa ông Phùng Văn Hùng, theo ông, sự cố nước sông Đà nhiễm dầu thải vừa qua cũng như việc Nhà máy nước mặt sông Đuống chưa đủ điều kiện nghiệm thu đã bán nước thương mại nói lên điều gì về quy trình và trách nhiệm thực thi kiểm soát chất lượng và sự an toàn của nước sạch hiện nay?


ĐBQH Phùng Văn Hùng tại buổi tọa đàm

ĐBQH Phùng Văn Hùng: Khi xảy ra sự cố, chúng ta nhận ra rằng quy trình kiểm tra giám sát, trách nhiệm cơ quan nhà nước và tổ chức doanh nghiệp sản xuất nước sạch chưa được xác định rõ ràng. Nước sạch là tài nguyên ảnh hưởng đến trực tiếp đến sức khỏe người dân. Để xảy ra vụ việc trên chúng ta thấy có một lỗ hổng pháp lý lớn phải được khắc phục để bảo đảm quyền lợi cho người dân.

Nhà máy cung cấp nước chưa đủ điều kiện nhưng đã đưa vào sử dụng cung cấp cho người dân thì đây là một sự vi phạm pháp luật. Câu hỏi đặt ra là trách nhiệm của các cơ quan ở đâu gây nên sự lo lắng rất lớn cho người dân như vậy? Tức là vai trò quản lý nhà nước ở đây có vấn đề!

BTV Vũ Thủy: Vậy còn ý kiến của ông thế nào về vấn đề này, thưa ông Nguyễn Ngọc Phương?

ĐBQH Nguyễn Ngọc Phương: Trước hết, phải khẳng định nước sạch là yếu tố rất quan trọng trong đời sống của người dân. Việc bảo đảm chất lượng nước sạch là vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Để xảy ra hai vụ việc này rõ ràng không mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, người dân, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ quan chức năng.


ĐBQH Nguyễn Ngọc Phương tại buổi tọa đàm

Thứ nhất, sự cố nước sông Đà nằm ngoài ý muốn của doanh nghiệp và người dân. Trách nhiệm trước hết thuộc về kẻ vi phạm. Các cơ quan chức năng cần vào cuộc để xử lý, truy tố đối với đối tượng vi phạm, đồng thời, phải vào cuộc điều tra để xác định nguyên nhân gây ra sự việc là vô ý hay cố ý? Đặc biệt, cần làm rõ mục đích của việc đổ dầu thải này, có ai đứng sau chủ thể vi phạm?

Đối với việc nhà máy nước chưa đủ điều kiện nghiệm thu nhưng đã bán nước thương mại là sai phạm hết sức nghiêm trọng, cần dừng ngay việc bán nước để thanh tra xử lý vi phạm. Phải làm rõ doanh nghiệp tự ý hay cơ quan quản lý cho phép để bất chấp thủ tục? Chắc chắn có biểu hiện của chạy chọt và lợi ích!

BTV Vũ Thủy: Trong vụ việc nước nhiễm dầu thải vừa qua, rõ ràng là doanh nghiệp sản xuất nước có vấn đề trong ứng xử. Tuy nhiên, chúng ta không thể không đặt ra trách nhiệm của chính quyền – vì người dân đóng thuế để nuôi chính quyền và tạo nguồn tài chính để chính quyền cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho họ, cũng như trách nhiệm của các công ty phân phối nước sạch – vì họ đứng ra ký hợp đồng với khách hàng và đương nhiên cũng phải chịu trách nhiệm về chất lượng nước. Thưa ông Lê Quang Huy, ông nhìn nhận thế nào về vấn đề trách nhiệm ở đây?

ĐBQH Lê Quang Huy: Liên quan đến các chủ thể tham gia bảo đảm chất lượng nguồn nước, Nghị định 117/2007/NĐ –CP về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch cùng các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Tài nguyên nước đã chỉ rõ chính quyền địa phương là chủ thể có trách nhiệm trực tiếp.


ĐBQH Lê Quang Huy tại buổi tọa đàm

Theo đó, chính quyền địa phương phải có kế hoạch xây dựng, bảo vệ hành lang nguồn nước, bảo đảm cho nước không bị ô nhiễm; ban hành các quy chuẩn của địa phương sao cho phù hợp, căn cứ dựa trên cái chung để ban hành các quy chuẩn đặc thù tại địa phương mình. Ngoài ra, cần phải tổ chức giám sát kiểm tra, giao việc cho các đơn vị trực thuộc, cơ quan của UBND tỉnh hoặc các trung tâm y tế dự phòng, trung tâm kiểm soát bệnh tật… trong việc xử lý các sự cố.

Trách nhiệm của chính quyền địa phương đã có sự vào cuộc song vẫn còn lúng túng, không thực sự kịp thời, sự cố xảy ra xong rồi mới đi giải quyết chứ chưa hề có sự chuẩn bị hay các phương án phòng tránh, đề phòng.

BTV Vũ Thủy: Vậy còn ông Lưu Bình Nhưỡng, ý kiến của ông thế nào?

ĐBQH Lưu Bình Nhưỡng: Qua sự việc trên đã thấy được vị trí, vai trò, tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực về vấn đề sản xuất, cung ứng cũng như toàn bộ hệ thống quản lý nhà nước đối với việc cung ứng nước sạch của người dân. Đây là vấn đề vô cùng lớn, quan trọng và bản chất của nó là vấn đề an ninh, chứ không phải là vấn đề cuộc sống.


ĐBQH Lưu Bình Nhưỡng tại buổi tọa đàm

Nhà nước phải thực hiện quy hoạch về sản xuất và cung ứng nước, không thể có quy hoạch tốt mà nay đây mai đó. Nhà nước phải có chức năng để bảo vệ nguồn nước. Doanh nghiệp đã bảo vệ trong nội bộ thì bản thân các cơ quan công quyền phải bảo vệ an ninh nguồn nước thông qua thể chế, cơ chế. Công việc của chính quyền rất lớn, từ đầu vào và đầu ra của toàn bộ hệ thống nước chứ không chỉ dừng lại ở mức độ kiểm tra sản xuất. Tức là phải bắt đầu từ khâu xây dựng quy hoạch đến khâu cuối cùng để chịu trách nhiệm về nguồn nước an toàn. Người dân có quyền đòi hỏi chính quyền phải cung cấp nguồn nước sạch. Nói cách khác, mặc dù đó là doanh một doanh nghiệp cung cấp nước nhưng Nhà nước phải chịu trách nhiệm. 

Vụ việc nước sạch nhiễm dầu thải vừa qua không chỉ liên quan đến chuyện an toàn của nước cung cấp cho người dân, vấn đề tội phạm, cạnh tranh kinh doanh mà câu chuyện rất lớn ở đây là vấn đề an ninh. Chính quyền không bao giờ được thoái thác, phải thông tin tới người dân kịp thời, phải chịu trách nhiệm khi sự cố xảy ra.

BTV Vũ Thủy: Thưa bà Nguyễn Bích Lan, nhìn lại trong hệ thống quy định pháp luật, bà thấy các quy định liên quan đến bảo đảm chất lượng nước sạch hiện nay như thế nào?

Luật sư Nguyễn Bích Lan: Vai trò của nước sạch trong cuộc sống xã hội  như máu trong cơ thể con người, nước không sạch sẽ đem lại hậu quả vô cùng đáng tiếc. Khi xảy ra sự việc mọi người mới bắt đầu nhìn lại văn bản luật có liên quan. Thực tế là, dịch vụ công chưa có luật riêng. Thêm nữa, vấn đề nước sạch ở đây có trách nhiệm của các cơ quan giám sát, kiểm soát song chưa được quy định chặt chẽ và trách nhiệm chính cũng chưa thấy có. Ngay trong Bộ luật Hình sự, ví dụ ô nhiễm nước, chế tài cung cấp nước không bảo đảm không thấy có. Do đó phải có hẳn một chương về vấn đề này.


Luật sư Nguyễn Bích Lant ại buổi tọa đàm

 Để có một hành lang pháp lý cho vấn đề này thì trong luật cần làm rõ quy trình phải xây dựng làm sao, trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà cung cấp nước cho người dân thế nào. Cần phải có chế tài đặc biệt nghiêm khắc để bảo đảm tuân thủ một cách chính xác, bởi vì đôi khi nhiều người làm ô nhiễm nguồn nước là vô tình, nhưng dù vậy cũng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và chỉ là tình tiết giảm nhẹ.

BTV Vũ Thủy: Thưa ông Nguyễn Quang Đồng, nhìn vào các quy định liên quan quy trình và trách nhiệm thực thi kiểm soát chất lượng hiện nay, theo ông vấn đề gì đang đặt ra?

Ông Nguyễn Quang Đồng: Có 2 vấn đề trực tiếp là vấn đề chất lượng và giá cả khi đến với người tiêu dùng. Về nguyên tắc của Nhà nước là bảo đảm để cung ứng đầy đủ, nhưng cung ứng với chất lượng như thế nào với giá cả ra sao?

Về chất lượng, chúng ta đã có một số văn bản mang tính đặt nền móng nhưng vẫn lỏng lẻo và nhiều điểm trong đó còn bất hợp lý. Chẳng hạn, trong Thông tư 50 ban hành năm 2015 của Bộ Y tế quy định về chất lượng nước và tần suất kiểm tra.


Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và phát triển truyền thông Nguyễn Quang Đồng tại buổi tọa đàm

Theo đó, đối với nhà máy công suất 1000 m3 thì kiểm tra 1 lần/tuần, còn nhà máy có tần suất nhỏ hơn thì 3 tháng mới kiểm tra 1 lần. Như vậy có hợp lý không? Nước sạch chuyển đến người tiêu dùng hàng ngày, nếu phải chờ một tuần, khi có sự cố xảy ra liệu việc kiểm tra còn ý nghĩa nữa không? Công suất 1.000 m3 với dưới 1.000 m3 thì có khác biệt gì vì sức khỏe là như nhau? Đây là yếu tố quan trọng đối với dịch vụ công thiết yếu liên quan đến sức khỏe, dù chi phí đắt đỏ bao nhiêu chăng nữa thì nghĩa vụ của Nhà nước cũng phải bồi hoàn chi phí đấy để đảm bảo khi kiểm tra. Không thể vì thiếu kinh phí mà phân biệt công suất dưới 1000 m3 hay trên 1.000 m3 có tần suất kiểm nghiệm khác nhau như hiện nay được.

Về phần phân chia trách nhiệm thực thi cũng khá rõ khi cấp độ địa phương phải kiểm tra. Sở Y tế là đầu mối chịu trách nhiệm về chất lượng nguồn nước như thế nào bằng cách thông qua hệ thống lấy mẫu, kiểm định? Tuy nhhiên, chưa có văn bản nào quy định  khi xảy ra các sự cố như thế này thì quy trình ngay lập tức phải xử lý như thế nào và trách nhiệm ngành y tế trong vấn đề này ra sao?

Ngoài ra, đang có sự phân biệt nước sạch nông thôn và nước sạch đô thị. Ở đô thị là ngành xây dựng quản lý, còn nông thôn là ngành nông nghiệp quản lý. Nhưng cùng là ăn uống, thì người dân thành thị khác gì với người dân nông thôn? Ở đây có sự bất bình đẳng hay không bởi đối với dịch vụ công thiết yếu thì chất lượng là như nhau?

Môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng cho các doanh nghiệp tham gia cung cấp nước sạch

BTV Vũ Thủy: Theo Quyết định số 31/2017/QĐ - TTg ngày 17.7.2017 của Chính phủ về tiêu chí, danh mục ngành, lĩnh vực thực hiện chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần, thực hiện chuyển thành công ty cổ phần, Nhà nước nắm dưới 50% vốn điều lệ hoặc không giữ cổ phần chi phối với ngành khai thác, sản xuất và cung cấp nước sạch. Hiện, Hà Nội cũng đã huy động sự tham gia của nhiều doanh nghiệp tư nhân trong sản xuất và phân phối nước sạch.

Thưa ông Lê Quang Huy, quan điểm của ông thế nào về việc khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư trong lĩnh vực nước sạch nói riêng và dịch vụ công thiết yếu nói chung như y tế, vệ sinh môi trường…?

ĐBQH Lê Quang Huy: Liên quan đến khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư để cung cấp dịch vụ công trong đó có nước sạch, tôi cho rằng nước sạch là loại hình hàng hóa độc quyền của Nhà nước. Nhà nước có thể chủ động thực thi nhiệm vụ đó hoặc hoặc có thể ủy quyền cho các chủ thể khác để tham gia.

Vai trò của kinh tế tư nhân trong thời gian vừa qua được làm rõ là động lực quan trọng của nền kinh tế, khuyến khích kinh tế tư nhân tham gia một cách lành mạnh theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong những nghị quyết gần đây về đồng bộ hạ tầng có đề cập đến khuyến khích kinh tế tư nhân đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu, trong đó có cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải….

Trong Kỳ họp lần này, Quốc hội sẽ cho ý kiến về dự thảo Luật đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), trong đó có 7 lĩnh vực được đưa vào hình thức đối tác công tư như: truyền tải điện, cung cấp nước sạch…. Đây là một hướng đi rất đúng đắn.

Tuy nhiên cung cấp dịch vụ công là 1 loại hàng hóa rất đặc biệt, thiết yếu, chính vì thế Nhà nước có thể ủy quyền cho các chủ thể khác để làm tốt hơn. Với tính chất quan trọng của các loại hình dịch vụ công này, Nhà nước cần phải có cơ chế kiểm soát hệ thống pháp lý để bảo đảm chất lượng của hàng hóa sao cho ổn định về giá cả, chất lượng; nói rộng hơn tức là bảo đảm về kinh tế, xã hội và chính trị.

BTV Vũ Thủy: Thưa ông Phùng Văn Hùng, theo ông, chính quyền có vai trò như thế nào trong việc đảm bảo được sự cạnh tranh công bằng và lành mạnh trên thị trường nước sạch?

ĐBQH Phùng Văn Hùng: Cạnh tranh bình đẳng là yếu tố rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa. Hướng tới 1 nền kinh tế thị trường bình đẳng trong thời gian qua chúng ta gặt hái được nhiều kết quả, chuyển dần từ nền dịch vụ công nhà nước độc quyền sang nền dịch vụ công có sự tham gia của xã hội.

Trong nền kinh tế thị trường, sự cạnh tranh khốc liệt và nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh rất lớn nếu như nhà nước không thực hiện được đúng vai trò của mình. Vì vậy phải có đủ văn bản pháp luật để điều chỉnh để bảo đảm rằng thị trường này các chủ thể kinh doanh được bình đẳng. Nhà nước cũng phải giám sát chặt chẽ và xác định trách nhiệm rõ ràng về vấn đề dịch vụ công.

Nếu quy hoạch cấp nước bị phá vỡ dẫn đến nhiều nguy cơ về mất an ninh nguồn nước, thiếu nguồn nước sạch để cung cấp. Nếu như quy hoạch đã được xây dựng thì phải bám sát, tuân thủ quy hoạch và chỉ điều chỉnh quy hoạch khi thật sự có nhu cầu và phải được đánh giá, phân tích kỹ càng.

BTV Vũ Thủy: Thưa ông Lưu Bình Nhưỡng, ông cảm nhận như thế nào về sự cạnh tranh trên thị trường sản xuất nước sạch hiện nay? Theo ông chính quyền có vai trò như thế nào trong việc đảm bảo được sự cạnh tranh công bằng và lành mạnh trên thị trường sản xuất nước sạch?

ĐBQH Lưu Bình Nhưỡng: Tôi đồng tình không nên khắt khe nhà nước độc quyền, khái niệm quản lý là khái niệm phải được làm tõ, nội hàm phải hết sức cẩn thận, quan trọng là toàn bộ hệ thống kiểm soát Nhà nước có kiểm soát nổi hay không, chứ không phải Nhà nước không kiểm soát được thì không cung cấp dịch vụ công. Chúng ta đã có nhiều dịch vụ công đã được đưa ra tư nhân hóa, xã hội hóa, điều quan trọng là quyền kiểm soát của Nhà nước phải rất chặt chẽ, chỉ cần một lần cung cấp nước ảnh hưởng đến người dân thì doanh nghiệp lập tức phá sản ngay.

Hiện theo tôi, đang có một cuộc chiến về thị trường nước, đây là cuộc chiến lớn, đang có sự bừng tỉnh về lợi nhuận và lợi ích, đặc biệt là lợi ích nhóm. Có nhiều trường hợp phát hiện lợi ích nhóm quá lớn, hầu hết đều liên quan đến quan chức, dẫn đến chỗ làm triệt nguồn cung cấp của họ bằng hai cách. Một là dừng hợp đồng mua bán nước và bắt chia sẻ với doanh nghiệp khác. Hai là chặn đầu vào, không cho bán nước thô mà không bán nước thô thì doanh nghiệp lấy cái gì để sản xuất?

Tôi cho rằng phải nghiên cứu, phải có sự giám sát chặt chẽ tránh tình trạng lợi ích nhóm, nó không chỉ làm hại đến doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến người dân. Đấy là điều rất tệ hại trong nền kinh tế thị trường, người dân có nhu cầu và ý thức rất cao, người dân có thể đánh giá ngay.

BTV Vũ Thủy: Thưa ông Nguyễn Quang Đồng, mới đây, báo chí thông tin nhà đầu tư Thái Lan đã mua 34% cổ phần của Công ty CP Nước mặt sông Đuông. Vậy theo ông, khi tư nhân tham gia thị trường cung cấp dịch vụ công thiết yếu thì có nên đặt vấn đề là tư nhân trong nước hay nước ngoài không?  Trong bối cảnh hành lang pháp lý còn lỏng lẻo như hiện nay, chúng ta có nên cho tư nhân nước ngoài tham gia thị trường dịch vụ công thiết yếu như nước sạch?

Ông Nguyễn Quang Đồng: Trên thế giới, vừa có cả mô hình kết hợp giữa nhà nước và tư nhân, hoặc mô hình tư nhân cung cấp hoàn toàn. Nước Anh, sau năm 1989 tư nhân hóa hoàn toàn dịch vụ cung cấp nước sạch. Những mô hình hỗn hợp thì tư nhân cung cấp không nhiều. Việc để doanh nghiệp tư nhân nước ngoài tham gia vào thì rất mới mẻ, đối với các nước khi mà coi nước là thị trường độc quyền và còn liên quan đến yếu tố an ninh. Đa phần các quốc gia sẽ không chọn giải pháp cho phép nước ngoài cung cấp mà chỉ để cho các doanh nghiệp trong nước tham gia.

Trong bối cảnh của Việt Nam nên cho phép tư nhân tham gia một công đoạn (có 3 công đoạn liên quan nước sạch gồm sản xuất ra nước và bán buôn, công đoạn liên quan đến truyền tải, công đoạn thứ 3 là bán lẻ cho người dùng). Quay lại khuôn khổ pháp lý, Nghị định 117 là nghị định không có luật cao hơn để hướng dẫn, về nguyên tắc cung cấp dịch vụ công. Đồng ý là dịch vụ công nhưng vẫn phải nhìn nhận nó như một thị trường có người bán, người mua, có nhiều bên cung cấp khác nhau. Vậy thì tổ chức của thị trường đó như thế nào. Trong đó, chỉ nên cho tư nhân cho tham gia vào giai đoạn đầu tiên về sản xuất, còn 2 giai đoạn sau Nhà nước cần độc quyền bởi vì nó sẽ liên quan về chất lượng, tối ưu hóa chi phí về hạ tầng, cũng giống như điện, nếu các doanh nghiệp tư nhân đều tham gia vào thì sẽ không hiệu quả.

Để nhà đầu tư nước ngoài tham gia cung cấp cũng là vấn đề mới mẻ. Liên quan đến an ninh có lẽ không cho phép nước ngoài cung cấp.

BTV Vũ Thủy: Thưa luật sư Nguyễn Bích Lan, về nguyên lý, khi tư nhân tham gia dịch vụ công thiết yếu thì quy luật thị trường và cạnh tranh tự do mới là động lực để bảo đảm chất lượng. Vậy trong trường hợp nước sạch hiện nay, bà chia sẻ ý kiến về vấn đề này thế nào?

Luật sư Nguyễn Bích Lan: Vấn đề tư nhân hóa trong dịch vụ công là cần thiết nhưng chế tài giám sát như thế nào là rất quan trọng. Phải nghiêm cấm những hành vi cạnh tranh không lành mạnh, tuy nhiên, chế tài phải thật nghiêm khắc. Việt Nam đang rất mở cửa để giúp cho đất nước phát triển hơn, nhưng một số ngành phải cân nhắc cứu kỹ nên hay không nên.

Việc để doanh nghiệp nước ngoài mua cổ phần của các doanh nghiệp sản xuất nước sạch, như tỷ phú Thái Lan mua 34% cổ phần của Công ty CP Nhà máy nước mặt sông Đuống vừa qua,  cần được nghiên cứu kỹ nên hay không  vì còn có yếu tố an ninh chính trị,

Ngoài ra, quy hoạch thì cần nhưng phải mang tính ổn định để các doanh nghiệp yên tâm đầu tư và kinh doanh.

Những lỗ hổng pháp lý cần được lấp trong tiến trình xây dựng thị trường cung ứng dịch vụ công; chính sách và quản trị tiến trình chuyển đổi từ nhà nước độc quyền cung cấp dịch vụ công sang cơ chế công  - tư phối hợp.

BTV Vũ Thủy: Thưa quý vị đại biểu, sự việc nước sạch nhiễm dầu thải vừa qua cho thấy những lỗ hổng pháp lý cần được lấp đầy trong tiến trình xây dựng thị trường cung ứng dịch vụ công thiết yếu. Xin hỏi ông Lê Quang Huy, theo ông làm thế nào để đảm bảo quyền lợi của người dân khi nhà nước xã hội hóa dịch vụ công?

ĐBQH Lê Quang Huy: Phải “lấy người dân làm trung tâm”, từ đó nhấn mạnh sự tham gia của người dân, lấy ý kiến của cộng đồng trong quá trình xây dựng các quy hoạch. Là đối tượng thụ hưởng các dịch vụ công, người dân cần được được tiếp cận một cách đầy đủ, công bằng về  mọi mặt như giá cả, chi phí... Chính quyền cũng cần phải công khai minh bạch và có trách nhiệm giải trình với người dân trong mọi quá trình để bảo đảm quyền lợi cho người tiêu dùng.

BTV Vũ Thủy: Thưa ông Phùng Văn Hùng, ông có bổ sung ý kiến thế nào về vấn đề này?

ĐBQH Phùng Văn Hùng: Phải có văn bản pháp luật về dịch vụ công một cách cụ thể, chi tiết để từ đó bảo đảm quyền lợi của người dân khi nhà nước xã hội hóa dịch vụ công.

BTV Vũ Thủy: Xin hỏi ông Nguyễn Quang Đồng, kinh nghiệm thế giới trong việc lấp lỗ hổng pháp lý liên quan nước sạch thế nào, làm gì để bảo vệ lợi ích của người dân?

Ông Nguyễn Quang Đồng: Cần có luật về dịch vụ công. Ngoài phần luật thì phải xem xét việc thực thi như thế nào. Về khuôn khổ pháp lý, chúng ta thiếu một luật định hình ra nguyên tắc, tổ chức dịch vụ công như thế nào. Quốc hội muốn xây dựng luật thì mất vài năm. Do đó, cần cân nhắc 1 nghị quyết sẽ hướng dẫn tạm thời các nguyên tắc về dịch vụ công như thế nào. Trên nguyên tắc ấy phải xem xét có một nghị định bởi Nghị đinh 117 và sau này là Nghị định 124/2011/NĐ – CP về sửa đổi Nghị định 117 chưa rõ ràng.

Nghị quyết cần nhìn thị trường nước sạch ở thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh sẽ khác với vùng hoàn toàn chưa có thị trường nước sạch ở những vùng nông thôn. Do đó, ở những vùng chưa có thị trường thì có thể tư nhân tham gia 100% chứ không nhất thiết phải nhà nước độc quyền. Một nghị quyết sẽ đặt ra được các nguyên tắc như vậy và nghị định sẽ xử lý các vấn đề tiếp theo như tổ chức thị trường ấy, giai đoạn nào tư nhân tham gia vào cạnh tranh sẽ phải rất cụ thể cho từng mô hình riêng, chứ không nên sử dụng mô hình rập khuôn đô thị và nông thôn, giữa những vùng có sẵn cơ sở hạ tầng với vùng mới hoàn toàn. Do đó, cần phải có nghị quyết, nghị quyết ấy sẽ yêu cầu Chính phủ sửa về mặt nghị định để khắc phục những lỗ hổng tạm thời. Dài hạn hơn thì chúng ta phải có luật.

Về mặt thực thi, ngay như nước Anh, sau năm 1989 họ thị trường hóa 100% thị trường về cung cấp nước sạch nhưng vẫn có một cơ quan về giám sát. Cơ quan đấy sẽ xác định, đánh giá xem xét và quyết định giá nước, chứ doanh nghiệp tư nhân không có quyền đưa ra giá nước và cơ quan này có chu kỳ 5 năm đánh giá điều chỉnh giá nước như vậy. Trong khi đó, hiện nay, Việt Nam chưa có cơ quan chuyên trách như vậy.

BTV Vũ Thủy: Xin mời ông Lưu Bình Nhưỡng chia sẻ quan điểm của mình?

ĐBQH Lưu Bình Nhưỡng: Không thể dừng ở tầm của một Nghị định về nước sạch. Việc để ở một Nghị định và Quyết định phê duyệt cùng các kế hoạch của Thủ tướng là chuyển biến quá chậm. Để bảo vệ và sử dụng tài nguyên nước có hiệu quả thì cần phải có Luật để quy định rõ trách nhiệm của nhà nước đến đâu, trách nhiệm của công ty, cá nhân, chính quyền đến đâu? Không chỉ rà soát hệ thống quy hoạch nước mà phải gấp rút giao cho cơ quan chủ trì phối hợp với bộ ngành và địa phương để nghiên cứu Luật về sản xuất và cung ứng nước sạch, nếu chỉ dựa vào nghị định, quyết định thì còn nhiều hệ lụy khác.

Ảnh: Quang Khánh
Xem tin theo ngày:
KHOA HỌC
08:12 21/10/2019
Cùng với xu hướng chuyển dịch năng lượng tái tạo trên thế giới và những ưu thế vốn của mình, thời gian qua, hàng loạt dự án năng lượng tái tạo đã được đầu tư nhanh chóng vào Việt Nam, cung cấp lượng điện năng không nhỏ cho hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, thực tế lại phát sinh vướng mắc khi lưới điện tiếp nhận nguồn công suất trên không thể theo kịp tốc độ phát triển quá nhanh của những dự án này.
Quay trở lại đầu trang