PHÁP LUẬT
Cập nhật 08:35 | 08/12/2019 (GMT+7)
.
Liêm chính của doanh nghiệp khu vực tư nhân

Khi “trả phí không chính thức” là thông lệ

08:56 | 17/11/2019
Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) đã có một chương áp dụng cho khu vực tư đề cập đến một số quy định mới mang tính khuyến nghị đối với các doanh nghiệp trong phòng ngừa tham nhũng, đặc biệt là việc xây dựng và thực hiện hệ thống kiểm soát nội bộ và bộ quy tắc ứng xử. Liêm chính trong doanh nghiệp khu vực tư có phải là câu chuyện xa vời?

Tâm lý “ăn xổi”

Đánh giá việc áp dụng kiểm soát nội bộ theo 5 yếu tố: Môi trường kiểm soát; đánh giá rủi ro; các hoạt động kiểm soát; thông tin và truyền thông; giám sát việc áp dụng thực hiện.

Nhiều nước trên thế giới, việc áp dụng một hệ thống kiểm soát nội bộ đáng tin cậy và kết hợp với quy tắc ứng xử tốt có thể giúp doanh nghiệp kiểm soát được mọi hoạt động trong đơn vị, cho phép họ nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường mức độ đáng tin cậy của thông tin và mức độ tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, ở Việt Nam, các khái niệm này còn khá mới mẻ, cách thức các doanh nghiệp hiểu và áp dụng các công cụ quản lý này như thế nào còn chưa được làm rõ.

Báo cáo nghiên cứu “Áp dụng cơ chế kiểm soát nội bộ và bộ quy tắc ứng xử tại các doanh nghiệp Việt Nam: Các phát hiện chính và một số khuyến nghị” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam; Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam thực hiện cho thấy, tỷ lệ các doanh nghiệp tham gia khảo sát còn hiểu chưa đúng hoặc chưa đầy đủ về khái niệm kiểm soát nội bộ/quy tắc ứng xử còn khá cao. Chỉ 50 - 60% doanh nghiệp chọn đúng định nghĩa chung về hai khái niệm này. Nhiều doanh nghiệp cho rằng kiểm soát nội bộ chỉ đơn thuần là trách nhiệm của kiểm soát viên nội bộ chứ không phải là vấn đề quản lý nói chung. Môi trường kiểm soát phản ánh triết lý kinh doanh và các giá trị định hướng hoạt động của doanh nghiệp. Đây chính là một bộ các tiêu chuẩn, quy trình và cơ cấu tổ chức, là nền tảng để tiến hành các hoạt động kiểm soát nội bộ trong toàn bộ tổ chức.

Kết quả khảo sát cũng cho thấy các điểm yếu kém chủ yếu là thiếu một cơ cấu tổ chức trong đó quy định rõ chức năng, quyền hạn của từng bộ phận trong quản lý kết quả hoạt động và thiếu nghiêm trọng sự cam kết về tính trung thực và các giá trị đạo đức của cán bộ nhân viên. Đặc biệt, các cuộc thảo luận nhóm đã cho thấy các doanh nghiệp tư nhân có tâm lý “ăn xổi” cho dù phải trả giá bằng sự bền vững và mục tiêu tăng trưởng trong dài hạn và chỉ khoảng ½ người trả lời đã chủ động thực hiện đánh giá các rủi ro bên trong và bên ngoài doanh nghiệp của mình. Trong khi đó, các hoạt động kiểm soát tại các doanh nghiệp trong khảo sát này là thiếu cơ chế kiểm toán, thanh tra rõ ràng và không đủ năng lực chuyên môn về những mặt như kiểm soát tài chính hoặc chính thức hóa các bản mô tả công việc.


Cần phổ cập các kiến thức về kiểm soát nội bộ cho doanh nghiệp

Chưa tuân thủ pháp luật

Nghiên cứu này cũng đã chỉ ra trong mối quan hệ với các cơ quan nhà nước, có hai vấn đề nổi bật đáng quan tâm đó là rất nhiều doanh nghiệp đã vi phạm một số quy định và việc trả phí không chính thức cho cán bộ nhà nước, dường như là một thông lệ kinh doanh bình thường ở Việt Nam. Hơn nữa, trong mối quan hệ giữa các đối tác kinh doanh, các biện pháp không chính thức và dựa trên quan hệ vẫn được sử dụng khá rộng rãi. Mối quan hệ cá nhân, chi phí không chính thức, được ngụy trang dưới nhiều hình thức khác nhau vẫn chiếm 25 - 30% trong các tương tác với đối tác kinh doanh. 1/3 số doanh nghiệp được hỏi cho biết họ không bao giờ sử dụng phương thức đấu thầu cạnh tranh.

Đáng lưu ý hơn, hoạt động bất thường trong mua sắm và bán hàng đều chiếm một tỷ lệ không nhỏ trong các doanh nghiệp tham gia khảo sát, đe dọa tính liêm chính của hoạt động kinh doanh. Trong hoạt động mua sắm, các thực tiễn xấu như “đặt hàng không theo nhu cầu”, “đặt hàng không đúng chất lượng”, “hồ sơ báo giá bị can thiệp làm mất tính khách quan” chiếm khoảng 10%. Tương tự, trong hoạt động bán hàng, 11 - 16% doanh nghiệp tham gia khảo sát (tương đương 24 - 34% doanh nghiệp trả lời câu hỏi) đã nhận thức rõ những hành vi bất thường như “viết hóa đơn sai”, “bán hàng không theo đúng chính sách của doanh nghiệp”, “giao hàng không đúng như cam kết trong hợp đồng”. Đáng báo động hơn cả là những bất thường trong quản lý nhân sự. Khoảng 27 - 38% người trả lời có biết về các hoạt động như “thực hiện không đầy đủ các khoản phải nộp cho người lao động”, “chưa tuân thủ pháp luật về lao động trong ký kết và thực hiện hợp đồng” và “tuyển dụng dựa nhiều vào quen biết, quan hệ nhiều hơn là năng lực”.

Từ đây có thể cho thấy việc kiểm soát nội bộ và vai trò của kiểm soát nội bộ chỉ là khái niệm nằm rất xa so với câu chuyện kinh doanh của doanh nghiệp. Khi đi vào các thảo luận chuyên sâu theo nhóm, có không ít doanh nghiệp có hệ thống kiểm soát nội bộ nhưng hiếm khi sử dụng thực sự hoặc chức năng của kiểm soát nội bộ đã bị vô hiệu hóa.

 Liên quan đến vấn đề này, nhiều kiến nghị đã được đề cập tới trong đó có việc cần tăng cường tập huấn cho doanh nghiệp về kiểm soát nội bộ. Để làm được điều này vai trò của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam rất quan trọng trong việc kết nối các doanh nghiệp. Cùng với đó, Chính phủ cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng. Những văn bản hướng dẫn này cần chi tiết cho các doanh nghiệp với quy mô và các loại hình sở hữu khác nhau và nên bổ sung cả hướng dẫn về các nguyên tắc cơ bản về quản trị doanh nghiệp.

Bài và ảnh: Nguyễn Minh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang