PHÁP LUẬT
Cập nhật 00:13 | 23/10/2019 (GMT+7)
.

Tư pháp thân thiện với người chưa thành niên

08:06 | 09/08/2019
Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc tăng cường xây dựng hệ thống pháp luật tư pháp đối với người chưa thành niên toàn diện, thân thiện, tuy nhiên, để có thể tiệm cận hơn nữa với các Công ước quốc tế về quyền con người nói chung, quyền của vị thanh niên nói riêng vẫn còn nhiều việc phải làm.

Thiếu các dịch vụ phòng ngừa, hỗ trợ

Trong 9 công ước quốc tế cơ bản về quyền con người, có 3 công ước có liên quan đến việc xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật là: Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị và Công ước chống tra tấn và những hành động đối xử hoặc trừng phạt khác mang tính độc ác, vô nhân đạo hay hạ nhục. Việt Nam là thành viên của 7/9 công ước trên.

Tuy nhiên, Việt Nam chưa có luật riêng về tư pháp người chưa thành niên. Thay vào đó, vấn đề phòng ngừa, xử lý, giáo dục, phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật được quy định rải rác ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau như Luật Trẻ em, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Trợ giúp pháp lý. Cụ thể, ngoại trừ Luật Trẻ em quy định các vấn đề riêng của trẻ em, những văn bản pháp luật còn lại được áp dụng chung cho người thành niên và người chưa thành niên nhưng có thể có chương riêng hoặc một số điều khoản riêng quy định những biện pháp hoặc thủ tục đặc thù áp dụng đối với người chưa thành niên.


Khuyến khích kỷ luật tích cực người chưa thành niên

Song song với đó, pháp luật Việt Nam có hai hệ thống chế tài áp dụng để xử lý những người có hành vi vi phạm pháp luật là chế tài hình sự và chế tài hành chính. Điều 90 và Điều 92, Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định, người chưa thành niên từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội phạm hình sự nhưng chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự; hoặc người chưa thành niên thực hiện nhiều lần vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội quy định thì có thể bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng.

Bà Đào Thị Thu An - chuyên gia thuộc Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam đánh giá, so với các chuẩn mực quốc tế, biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật tương đối phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về tư pháp chưa thành niên. Tuy nhiên, các dịch vụ phòng ngừa, hỗ trợ, phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng phù hợp với độ tuổi, điều kiện, hoàn cảnh cá nhân của người chưa thành niên, bảo đảm tính linh hoạt nhằm giải quyết các nguyên nhân và điều kiện dẫn đến vi phạm pháp luật của người chưa thành niên còn thiếu, chất lượng chưa cao. Sự tham gia của gia đình và các cơ quan có liên quan trong quá trình giáo dục người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại cộng đồng còn mang tính hình thức, thiếu sự phối hợp, điều phối; cơ quan, cán bộ chịu trách nhiệm giáo dục, hỗ trợ người chưa thành niên chưa được chuyên môn hóa.

Cần có biện pháp xử lý chuyển hướng

Sau khi Việt Nam nộp Báo cáo lần thứ 3 và tham gia phiên bảo vệ Báo cáo tại phiên họp thứ 65 của Ủy ban quyền con người vào ngày 11 và 12.3.2019 tại Genève, Ủy ban Quyền con người đã ghi nhận những nỗ lực tăng cường hệ thống tư pháp chưa thành niên như hệ thống pháp luật thể hiện xu hướng cải cách rõ rệt nhằm xây dựng một hệ thống tư pháp người chưa thành niên toàn diện, thân thiện; sự ra đời và hoạt động của Tòa Gia đình và Người chưa thành niên tại 2 tỉnh, thành phố.

Tuy nhiên, Ủy ban Các công ước đã khuyến nghị, Việt Nam cần xây dựng một hệ thống tư pháp toàn diện cho người chưa thành niên để phù hợp hoàn toàn với Công ước Quyền trẻ em. Chẳng hạn nâng độ tuổi trẻ em từ dưới 16 tuổi lên dưới 18 tuổi để bảo đảm người chưa thành niên vi phạm pháp luật được hưởng các biện pháp bảo vệ quy định tại Luật Trẻ em; việc quyết định cũng như tổ chức thực hiện các biện pháp tư pháp cần bảo đảm các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt phải có báo cáo điều tra xã hội đánh giá về hoàn cảnh, đặc điểm của người chưa thành niên trước khi áp dụng biện pháp này…

Liên quan đến vấn đề này, Điều 134, Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định, biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng chỉ được áp dụng khi xét thấy không có biện pháp xử lý khác phù hợp hơn, song pháp luật Việt Nam chưa có quy định về biện pháp thay thế, biện pháp xử lý chuyển hướng thay cho biện pháp đưa người chưa thành niên vào trường giáo dưỡng. Đặc biệt, pháp luật Việt Nam cũng chưa có quy định về đánh giá về hoàn cảnh và đặc điểm của người chưa thành niên trước khi áp dụng biện pháp hạn chế tự do này.

Bà Đào Thị Thu An gợi ý, để hạn chế việc đưa người chưa thành niên vào trường giáo dưỡng, cần quy định các biện pháp xử lý chuyển hướng, đồng thời, phát triển hệ thống dịch vụ giáo dục, hỗ trợ phục hồi người chưa thành niên tại cộng đồng đa dạng về dịch vụ và bảo đảm chất lượng nhằm giải quyết các nguyên nhân và điều kiện vi phạm pháp luật. Đồng thời, cần phát triển đội ngũ nhân viên chuyên trách làm việc với người chưa thành niên, đặc biệt là đội ngũ cán bộ thực hiện việc giáo dục, phục hồi cho người chưa thành niên tại cộng đồng.

Nguyễn Minh
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
07:59 19/08/2019
Tạo môi trường thật sự dân chủ trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì mới có những văn bản luật chất lượng, làm động lực thúc đẩy sự phát triển đất nước. Đó là vấn đề đặt ra trong sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Quay trở lại đầu trang