PHÁP LUẬT
Cập nhật 23:30 | 15/12/2019 (GMT+7)
.
Cách mạng công nghiệp 4.0 và những vấn đề pháp lý

Có theo kịp thực tiễn?

08:05 | 25/06/2019
Blockchain (chuỗi khối), trí thông minh nhân tạo (Artificial Intelligence), Internet vạn vật (Internet of Things), thực tế ảo… đang tác động trực diện tới hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Liệu pháp luật có theo kịp thực tiễn trên?

Khi dữ liệu là nguồn tài nguyên

Uber, Grab, Bee… là sự thể hiện của công nghiệp 4.0 một cách điển hình và dễ hiểu nhất đối với mọi tầng lớp người dân khi nhắc đến công nghiệp 4.0. Đơn giản và dễ hiểu nhưng khi đề cập đến những vấn đề pháp lý phát sinh thì không hẳn đã dễ dàng giải quyết.

Trong khi đó, Blockchain (chuỗi khối), trí thông minh nhân tạo (Artificial Intelligence), Internet vạn vật (Internet of Things)… đã và đang thúc đẩy mạnh mẽ việc hình thành nền kinh tế số trong đó dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên quý giá cần được bảo đảm sự lưu thông một cách thuận lợi nhất. Thế nhưng một khối lượng khổng lồ dữ liệu của người dùng Việt Nam (nhân thân, thói quen sử dụng internet và mạng xã hội, thói quen đi lại, mua sắm, giải trí, du lịch, ăn uống, chi tiêu, thanh toán...) lại đang nằm trong tay của các doanh nghiệp (DN) xuyên biên giới như Google, Facebook, Grab…

Liên quan đến vấn đề này, Khoản 3, Điều 26, Luật An ninh mạng có quy định, DN trong nước và ngoài nước cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet, các dịch vụ gia tăng trên không gian mạng tại Việt Nam có hoạt động thu thập, khai thác, phân tích, xử lý dữ liệu về thông tin cá nhân, dữ liệu về mối quan hệ của người sử dụng dịch vụ, dữ liệu do người sử dụng dịch vụ tại Việt Nam tạo ra phải lưu trữ dữ liệu này tại Việt Nam trong thời gian theo quy định. Tuy nhiên, sau gần 7 tháng Luật này có hiệu lực (1.1.2019), vẫn chưa có nghị định hướng dẫn thi hành. Chính vì thế, hầu như các DN xuyên biên giới đều chưa hoặc không thực hiện quy định trên.

Cũng dưới tác động của công nghiệp 4.0, hoạt động thương mại điện tử tiếp tục phát triển ở quy mô và cường độ mới với sự phổ cập của các giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ qua Internet, mạng xã hội cùng với sự phổ cập của việc thanh toán trực tuyến và các loại công nghệ tài chính mới (fintech). Tác động của công nghiệp 4.0 còn góp phần hình thành nền kinh tế chia sẻ (sharing economy) với các mô hình kinh doanh mới dựa trên công nghệ mới nhằm tận dụng các nguồn lực nhàn rỗi trong xã hội, thể hiện tính ưu việt trong kinh doanh.

Những vấn đề pháp lý mới

Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp Nguyễn Văn Cương cho rằng, những thay đổi trong kinh tế - xã hội dưới tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 đã đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý mới. Chẳng hạn, khi công nghệ có sự thay đổi, nâng cấp hoặc được thay thế bởi các công nghệ mới sẽ làm cho các lực lượng trong xã hội có sự đổi ngôi trong vai trò kiến tạo sự phát triển xã hội. Điều này, sẽ làm cho phát sinh những quan hệ xã hội mới, những xung đột lợi ích mới, từ đó, đặt ra vấn đề nghiên cứu mới, các hiện tượng pháp lý mới cần được luận giải. Hoặc, các vấn đề pháp lý để triển khai sổ cái phân tán sử dụng công nghệ chuỗi khối; nghiên cứu cải thiện các quy định để mở rộng việc áp dụng mô hình thành phố thông minh… Ngoài ra, một số vấn đề khác như tác động của Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tới quan hệ lao động, tới hệ thống an sinh xã hội, tới hệ thống đăng ký tài sản và giao dịch, tới quản lý dữ liệu dân cư và thông tin cá nhân, tới an ninh, an toàn mạng đều là các chủ đề quan trọng.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu, cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tác động trực tiếp tới các lĩnh vực pháp luật quan trọng như pháp luật về hợp đồng và bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng; sở hữu trí tuệ; an sinh xã hội và pháp luật lao động, khi người máy được ứng dụng rộng rãi, hình thành nên các nhà máy sản xuất thông minh (smart factories); bảo hộ dữ liệu cá nhân, bảo đảm quyền riêng tư của mỗi người dân trên môi trường số/môi trường Internet cũng như trong đời thực; ngân hàng, tài chính, tiền tệ khi các dạng tiền mã hóa được một bộ phận dân chúng sử dụng, đầu tư và đầu cơ đang đặt ra nhiều bài toán về chính sách tiền tệ và bảo đảm an ninh tiền tệ…

Tuy nhiên, Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp Nguyễn Văn Cương lại kỳ vọng, sự kết nối quốc tế của học giả trong nước và quốc tế chưa bao giờ dễ dàng và có thể đa dạng, bền chặt hơn so với ngày nay. Sự gia tăng các liên kết này sẽ góp phần thúc đẩy sự lưu chuyển dữ liệu trong giới khoa học pháp lý trong nước và quốc tế mạnh mẽ hơn nữa. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trưởng của các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý ở trong nước và quốc tế. Nếu chúng ta tận dụng tốt các mối liên kết này, việc thu hẹp khoảng cách phát triển trong khoa học pháp lý giữa các quốc gia sẽ có cơ hội hiện thực hóa sớm hơn và ngược lại.

Đình Khoa
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang