PHÁP LUẬT
Cập nhật 21:19 | 07/12/2019 (GMT+7)
.
Ngăn chặn buôn bán trái phép động vật hoang dã ở Việt Nam

Cấp bách hành động

07:36 | 20/06/2019
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật, ngăn chặn các hành vi buôn bán, tiêu thụ động vật hoang dã, song thực tế hoạt động buôn bán trái phép động vật hoang dã vẫn diễn ra khá phổ biến… Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do các quy định về xử lý vi phạm còn nhiều chồng chéo, thiếu nhất quán, đòi hỏi Việt Nam cần rà soát, sửa đổi, bổ sung khung pháp lý, chính sách nhằm loại bỏ những bất cập trên.

10 năm, xử lý hàng trăm nghìn vụ vi phạm

Theo báo cáo của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF), trong những năm qua, Việt Nam đã trở thành một trong những điểm nóng về săn bắt, khai thác, buôn bán động, thực vật hoang dã trên thế giới. Nhu cầu tiêu thụ các loài hoang dã tập trung ở những thành phố lớn như ở TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, trong khi đó, các tỉnh như Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Hà Tĩnh, Nghệ An, Gia Lai… là nơi khai thác các loài hoang dã.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang dự thảo Nghị định về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý hiếm và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp. Dự thảo Nghị định hướng tới việc bảo đảm thống nhất và đồng bộ không chỉ với pháp luật Việt Nam về bảo vệ và phát triển rừng, thủy sản và đa dạng sinh học, mà còn phù hợp với những quy định của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (Công ước CITES) giúp quá trình áp dụng pháp luật được công khai, minh bạch và công bằng.

Kết quả thống kê của Cục Kiểm lâm, Tổng cục Lâm nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) cho thấy, từ năm 2010 đến hết tháng 10 năm 2014, lực lượng Kiểm lâm cả nước đã phát hiện và xử lý 140.716 vụ vi phạm pháp luật về quản lý bảo vệ rừng và quản lý lâm sản. Trong đó, vi phạm về quản lý động vật hoang dã là 3.823 vụ, tịch thu 58.869 cá thể (trong đó 3.078 cá thể thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm). Từ năm 2014 - 2018, lực lượng Cảnh sát môi trường toàn quốc đã phát hiện 995 vụ vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, nguy cấp, quý hiếm…Điển hình mới đây (ngày 26.3.2019), bắt giữ 9,1 tấn ngà voi tại cảng Tiên Sa, Đà Nẵng, đây là vụ bắt giữ ngà voi lớn nhất hiện nay.

Mặc dù Chính phủ và các tổ chức bảo tồn trong nước cũng như quốc tế đã có rất nhiều nỗ lực ngăn chặn, song hoạt động khai thác và buôn bán bất hợp pháp vẫn chưa có dấu hiệu suy giảm và ngày càng tinh vi, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với các loài động vật hoang dã và đa dạng sinh học của Việt Nam. Hoạt động khai thác và buôn bán trái pháp luật các loài hoang dã còn mở rộng về quy mô và vươn tới nhiều khu vực cung cấp và tiêu thụ hơn. Tuy nhiên, số vụ buôn bán trái pháp luật các loài động vật hoang dã bị đưa ra xét xử vẫn ở mức thấp.

Một trong những nguyên nhân của tình trạng trên, theo Đại úy Trần Thị Kim Thanh, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an là do một số quy định pháp luật còn bất cập chưa rõ ràng, gây khó khăn trong quá trình xử lý các vụ vi phạm về buôn bán, vận chuyển trái pháp luật các loài động vật hoang dã. Đơn cử, tại Điểm d, Khoản 1, Điều 244 Bộ luật Hình sự quy định: bộ phận không thể tách rời sự sống?.

Nghị quyết số 05/2018/NQ-HĐTP ngày 5/11/2018 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 233, 244: định lượng để xử lý hình sự?. Hay tại Điều 106 Bộ luật Hình sự quy định “vật chứng là động vật hoang dã và thực vật ngoại lai thì ngay sau khi có kết luận giám định phải giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành”, các quy định này đang gặp nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện, bởi các quy định trong việc hợp tác chia sẻ thông tin, quy trình lấy mẫu AND phục vụ công tác giám định, so sánh mẫu vật tìm ra nguồn gốc, xuất xứ… rất chặt chẽ, không đơn giản. Thách thức nữa là trong quá trình xử lý khó xác định đối tượng cầm đầu; hợp thức hóa giấy tờ trong quá trình vận chuyển, mua bán; lợi dụng các ưu đãi trong chính sách xuất nhập khấu hàng hóa; sự hợp tác quốc tế trong chia sẻ thông tin, điều tra, bắt giữ giữa các cơ quan thực thi pháp luật còn hạn chế…

Thúc đẩy việc điều tra, xử lý nghiêm

Để chấm dứt tình trạng buôn bán trái phép động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm tại Việt Nam, tại Hội thảo “Phía sau nạn buôn bán động vật hoang dã ở Việt Nam” do Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) tổ chức mới đây, các chuyên gia cho rằng, đã đến lúc Việt Nam cần có những hành động cấp bách như thúc đẩy việc điều tra, xử lý nghiêm các đối tượng cầm đầu những đường dây buôn bán, vận chuyển động vật hoang dã trái phép; nghiêm cấm buôn bán sừng tê giác dưới mọi hình thức; tiêu hủy kho ngà voi và sừng tê giác thu giữ được; đóng của các cơ sở nuôi hổ tư nhân và chấm dứt mọi hoạt động cho hổ sinh sản không kiểm soát; chấm dứt tình trạng nuôi gấu. Đồng thời, tạm dừng việc cấp phép gây nuôi thương mại động vật hoang dã trên toàn quốc; gắn trách nhiệm của chính quyền địa phương với việc kiểm soát và chấm dứt tình trạng tiêu thụ động vật hoang dã trái phép; ngăn chặn tội phạm trên Internet và tăng cường tiếng nói của các cơ quan nhà nước trong nỗ lực bảo vệ động vật hoang dã.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam Nguyễn Văn Thái nhấn mạnh, hiện Việt Nam được biết đến như là một nơi có nhiều loài bị đe dọa tuyệt chủng. Trong đó, có 407 loài động vật nằm trong Sách đỏ Việt Nam với các mức độ khác nhau từ hiếm đến nguy cấp, đe dọa tuyệt chủng; 7 loài động vật của Việt Nam nằm trong danh sách 100 loài bị đe dọa nhất trên thế giới… Vì vậy, nếu không muốn chứng kiến cuộc đại tuyệt chủng các loài hoang dã, chúng ta cần phải hành động ngay. Trong đó, hành động trước tiên là rà soát, bổ sung hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách trong bảo vệ các loài động, thực vật hoang dã. Đồng thời, xây dựng cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích các cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế triển khai các hoạt động về giảm nhu cầu, tiêu thụ các sản phẩm từ động, thực vật hoang dã thông qua việc cung cấp kiến thức, thay đổi thái độ, hành vi và khuyến khích các tiêu chuẩn xã hội mới về không khoan nhượng đối với việc tiêu dùng các sản phẩm động, thực vật hoang dã trái phép. Mặt khác, cần tạo sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt là đối với những người sống gần các khu vực có rừng để làm giảm áp lực từ việc săn, bắn, bắt, bẫy các loài động vật hoang dã…

Bài và ảnh: Bảo Hân
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang