PHÁP LUẬT
Cập nhật 11:28 | 28/02/2020 (GMT+7)
.
Phát triển ngành dược liệu

Biến khó khăn thành thế mạnh

09:06 | 19/03/2019
Tại buổi họp báo về Hội chợ Dược liệu và sản phẩm y dược cổ truyền toàn quốc lần thứ nhất năm 2019 do Cục Quản lý y, dược cổ truyền, Bộ Y tế vừa tổ chức, nhiều chuyên gia cho biết, có một nghịch lý đang tồn tại khá lâu đó là ngành dược liệu nước ta có không ít tiềm năng phát triển song vẫn phải nhập khẩu khá nhiều, một phần bởi giá thành sản xuất cao, sức cạnh tranh kém.
 Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tại các quốc gia đang phát triển, việc chăm sóc sức khỏe của khoảng 80% dân số ít nhiều có liên quan đến y học cổ truyền hoặc thuốc từ dược thảo truyền thống để bảo vệ sức khỏe. Tại Việt Nam, nhu cầu dược liệu trong nước cần khoảng 60.000 tấn/năm, trong khi chỉ cung cấp được khoảng 15.600 tấn/năm, phần còn lại phải nhập khẩu từ Trung Quốc, Đài Loan, Singapore…

Nghịch lý ngành dược liệu

Có một thực tế đáng buồn là các chuyên gia, nhà nghiên cứu, thậm chí những người trong ngành y đã nhiều lần đề cập đến việc người Việt Nam sống trên cả rừng cây thuốc, vị thuốc vô cùng quý giá nhưng chưa tận dụng hết tiềm năng.

Thống kê cho thấy, Việt Nam được ưu đãi về thiên nhiên, điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng, khí hậu với hơn 5.000 loài thực vật dùng trong phòng bệnh và chữa bệnh. Vậy nhưng, số vùng chuyên canh cây dược liệu ở nước ta vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay với sản lượng rất khiêm tốn. Chỉ một vài địa phương quan tâm quy hoạch và triển khai nuôi trồng một số cây dược liệu có hiệu quả chữa bệnh và giá trị kinh tế như diệp hạ châu, đinh lăng, ích mẫu, kim tiền thảo, sa nhân tím, sâm ngọc linh, trinh nữ hoàng cung…


Nhu cầu dược liệu trong nước cần khoảng 60.000 tấn/năm  Nguồn: ITN

Đặc biệt, nhiều dược liệu của Việt Nam được Trung Quốc sang thu mua nguyên liệu với giá rẻ, đưa về nước chế biến, bào chế; sau đó bán ngược sang Việt Nam với giá vô cùng đắt đỏ. Tại tỉnh Đồng Tháp, tâm sen được thương lái Trung Quốc thu mua với giá 200.000 đồng/kg. Sau đó, Trung Quốc xuất ngược sang Việt Nam dưới dạng dược liệu mang tên “liên tử tâm” có giá vài triệu đồng/kg; hay như nhãn tươi mua với giá 50.000 đồng/kg, khi bán sang Việt Nam với tên “long nhãn” có giá hơn 200.000 đồng/kg; mủ trôm của Việt Nam chỉ bán trên thị trường 200.000 - 250.000 đồng/kg, sau khi được Trung Quốc thu mua, chế biến và quay trở lại Việt Nam với cái tên “tuyết yến” thì giá đội lên gần 10 triệu đồng/kg…

Trước đây, doanh nghiệp Việt Nam nhập khẩu cả ngải cứu, ích mẫu nhưng hiện nay có nhiều dược liệu không phải nhập khẩu và tiến tới sẽ ngày càng có nhiều dược liệu khác không phải nhập khẩu. Song, dược liệu sản xuất ra giá thành vẫn khá cao. Cục trưởng Cục Quản lý y, dược cổ truyền Phạm Vũ Khánh cho biết, một số dược liệu làm ra chất lượng tốt nhưng chính đơn vị sản xuất lại không biết giới thiệu, chưa làm tốt khâu xúc tiến thương mại; giữa sản xuất, chế biến, đưa sản phẩm y dược cổ truyền ra thị trường chưa được kết nối tốt.

Bảo đảm chất lượng

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trương Quốc Cường, để có thể đưa dược liệu trở thành thế mạnh của ngành dược Việt Nam, cần quy hoạch nhiều vùng trồng dược liệu quy mô lớn trên cơ sở khai thác các vùng có lợi thế về điều kiện tự nhiên, thích hợp với sinh trưởng và phát triển của cây dược liệu; phù hợp với nguồn nhân lực có khả năng tiếp thu kỹ thuật mới; dựa vào lợi thế các vùng truyền thống của cộng đồng miền núi của Việt Nam và các nghiên cứu của các nhà khoa học.

Bên cạnh việc nuôi trồng, cần đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát triển nguồn gene dược liệu; chứng minh, xác định được nguồn gene nào là tốt nhất, từ đó triển khai các biện pháp phục tráng giống, thuần hóa giống, nhập nội giống. Đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến để tạo ra các loại giống dược liệu có năng suất, chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu sản xuất dược liệu. 

Nhiều chuyên gia cho rằng, để bảo đảm nguồn dược liệu chất lượng cao, cần đẩy mạnh triển khai thực hiện tốt trồng trọt và thu hái (GACP - WHO). GACP bao gồm 2 nội dung chính là thực hành tốt trồng cây dược liệu (GAP) và thực hành tốt thu hái cây dược liệu hoang dã (GCP). GACP có vai trò rất quan trọng để tiêu chuẩn hóa nguyên liệu đầu vào sử dụng trong quá trình sản xuất thuốc, giúp giải quyết được 2 vấn đề bất cập nhất hiện nay liên quan đến chất lượng dược liệu và thuốc từ dược liệu. Đó là tình trạng không kiểm soát được chất lượng; không có khả năng truy nguyên nguồn gốc xuất xứ do thực trạng việc thu mua dược liệu hiện nay chủ yếu thông qua lái buôn làm trung gian, nên không biết rõ được nguồn gốc chính xác.

Đồng tình với quan điểm đó, Trưởng bộ môn Thực vật, Trường Đại học Dược Hà Nội Trần Văn Ơn khẳng định, để phát huy giá trị bền vững nguồn dược liệu của Việt Nam, ngoài việc xây dựng các vùng chuyên canh cây dược liệu như ở Sa Pa (Lào Cai), Quản Bạ (Hà Giang) thì cần phát triển các hệ thống sản xuất và phân phối dược liệu. Từng bước cung ứng dược liệu được sản xuất theo các quy chuẩn của GACP - WHO, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng bằng cách tổ chức theo chuỗi, khởi đầu từ cộng đồng với sự tham gia của một số doanh nghiệp chủ chốt.

Song song với đó, phải xây dựng chương trình nghiên cứu và triển khai cơ giới hóa trong trồng trọt, thu hái và sơ chế dược liệu, bao gồm làm đất, chăm sóc, thu hái, làm khô. Điều này rất cần thiết bởi đó là yếu tố quyết định đến năng suất lao động, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của dược liệu Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

Dương Cầm
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang