PHÁP LUẬT
Cập nhật 15:22 | 09/12/2019 (GMT+7)
.
Bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm ở Việt Nam

Khó xác định đối tượng phạm tội

09:06 | 22/05/2018
Để nâng cao hiệu quả bảo vệ động vật hoang dã, cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn Bộ luật Hình sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Đây là ý kiến được đưa ra tại Hội thảo về Nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, vi phạm pháp luật về động vật hoang dã, quý hiếm ở Việt Nam do Ủy ban Tư pháp phối hợp với Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ tại Việt Nam tổ chức tại Hải Phòng.

Nhiều vụ án phải tạm đình chỉ điều tra

Chúng ta mới quy định cấm săn bắt, giết nuôi tàng trữ động vật hoang dã nhưng pháp luật hiện hành lại chưa có quy định về trách nhiệm đối với người sử dụng sản phẩm từ động vật hoang dã. Đây chính là lỗ hổng pháp luật cần phải xem xét nghiên cứu bổ sung. Có cầu ắt có cung, nếu quy định về vấn đề này thì sẽ giảm được vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã.

Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Tạ Văn Hạ

Mặc dù các cơ quan chức năng đã vào cuộc nhưng do lợi nhuận lớn nên tình hình buôn bán, vận chuyển, nuôi nhốt trái phép động vật hoang dã vẫn diễn ra phức tạp. Từ thực tế khảo sát do Đoàn công tác của Ủy ban Tư pháp và liên ngành tư pháp Trung ương tại 3 tỉnh: Ninh Bình, Nghệ An, Thanh Hóa cho thấy, đối tượng vi phạm thường dùng nhiều hình thức nhằm che dấu, trốn tránh việc kiểm soát của các cơ quan thực thi pháp luật. Phổ biến nhất là thuê người vận chuyển, khi phát hiện chỉ bắt giữ được người vận chuyển thuê, không bắt được chủ hàng, nhiều trường hợp không xác định được đối tượng phạm tội, dẫn đến nhiều vụ án phải tạm đình chỉ điều tra vì hết thời hạn điều tra mà không khởi tố được bị can.

Ngoài ra, còn khó khăn khác nữa đó là thiếu văn bản hướng dẫn về quản lý và xử lý vật chứng. Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phạm Quý Tỵ, mặc dù, Điểm d, Khoản 3, Điều 106 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 quy định: “Vật chứng là động vật hoang dã và thực vật ngoại lai thì ngay sau khi có kết luận giám định phải giao ngay cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật” song đến nay vẫn chưa có văn bản nào quy định cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với tang vật là động vật hoang dã nên khó khăn trong bàn giao vật chứng. Đối với những tang vật trong các vụ việc nếu là động vật còn sống khỏe mạnh thì phải tổ chức thả về môi trường tự nhiên, nếu bị thương thì chuyển cho Trung tâm cứu hộ. Tuy nhiên, khi chuyển đến Trung tâm cứu hộ, do khó khăn về nguồn kinh phí nên Trung tâm thường lấy lý do khó khăn để không tiếp nhận tang vật. Trong quá trình cứu hộ động vật là tang vật của một vụ án đòi hỏi phải duy trì, bảo quản tình trạng tốt để chờ quyết định của tòa án. Việc tiếp tục chăm sóc, chờ đợi kéo dài làm tăng kinh phí cứu hộ, quá tải về cơ sở vật chất chuồng trại...

Có bỏ lọt tội phạm?

Thực tế xử lý các vi phạm pháp luật đối với động vật hoang dã cho thấy, tỷ lệ khởi tố, điều tra đối với các hành vi phạm tội này còn khiêm tốn. Đơn cử, trong 5 năm từ 2013 - 2017, Công an Ninh Bình bắt giữ xử lý 20 vụ, trong đó khởi tố, điều tra 13 vụ/20 bị can, xử lý hành chính 7 vụ/6 đối tượng vi phạm. Trong khi đó, theo báo cáo của Chi cục Kiểm lâm Ninh Bình, cùng thời điểm này, Chi cục đã bắt giữ và xử lý 51 vụ/41 cá nhân vi phạm, trong đó có 10 vụ không xác định được đối tượng vi phạm. Tất cả các cá nhân vi phạm bị bắt đều được xử phạt hành chính. Chi cục Kiểm lâm Nghệ An cũng trong tình trạng tương tự, từ năm 2013 - 2017, Chi cục đã xử lý vi phạm hành chính 112 vụ, xử phạt hành chính 60 vụ, còn 52 vụ không bắt được đối tượng vi phạm, không xử lý hình sự vụ trường hợp nào.

Liên quan đến vấn đề này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Mạnh Cường cho biết, trong nhiệm kỳ QH Khóa XIII, Ủy ban Tư pháp cũng đã tổ chức giám sát việc thi hành pháp luật của các cơ quan được giao thực hiện một số hoạt động điều tra, trong đó có hải quan, bộ đội biên phòng, kiểm lâm, cảnh sát biển… Qua giám sát cho thấy, các cơ quan này dù được giao thẩm quyền khởi tố điều tra các vụ án liên quan đến thẩm quyền, nhưng thực tế việc khởi tố rất ít, chủ yếu là xử lý hành chính. Những vụ khởi tố thường là những vụ nghiêm trọng, phức tạp, rất ít vụ việc ít nghiêm trọng được khởi tố. Liệu có bỏ lọt tội phạm hay không? Ông Cường đặt câu hỏi. 

Trong hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa vi phạm pháp luật về động vật hoang dã, Ủy viên Thường trực Ủy ban Về các vấn đề xã hội Lưu Bình Nhưỡng cho rằng, cần xem xét đánh giá hoạt động của các cơ quan chức năng có tích cực hiệu quả hay không? Qua báo cáo của Bộ Công an, ông Nhưỡng băn khoăn, số vụ việc bắt giữ giảm nhưng lại tăng về xử lý hình sự, từ 21 vụ năm 2014 lên 55 vụ năm 2017, bị can là 24 trong năm 2014 nhưng đến năm 2017 thì xử lý đến 69 bị can. Trong lĩnh vực hải quan, có thống kê các vụ tiêu cực, tiếp tay cho buôn lậu các sản phẩm từ động vật hoang dã không? Lực lượng kiểm lâm đã làm hết trách nhiệm chưa? Có để xảy ra vi phạm nào liên quan đến bảo vệ động vật hoang dã hay không? Chúng ta không chỉ nhìn nhận vi phạm từ phía người dân, những kẻ buôn lậu, ông Nhưỡng lưu ý. 

Để nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, vi phạm pháp luật về động vật hoang dã, nhiều ý kiến đề nghị cần tăng cường hơn nữa việc tuyên truyền, giáo dục người dân ý thức phòng chống vi phạm, tội phạm về bảo vệ động vật hoang dã. Tòa án Nhân dân Tối cao sớm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 hướng dẫn Điều 234 Tội vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ động vật hoang dã và Điều 244 Tội vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm. Đồng thời, các cơ quan có thẩm quyền sớm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 về vấn đề vật chứng là động vật hoang dã. Việc ban hành văn bản này có ý nghĩa rất quan trọng để sớm đưa các quy định của luật vào cuộc sống. 

Hà An
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang