PHÁP LUẬT
Cập nhật 19:55 | 10/12/2019 (GMT+7)
.
Rối loạn sức khỏe tâm thần ở trẻ vị thành niên

Không thể làm ngơ

07:48 | 02/03/2018
Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (Unicef) vừa công bố kết quả nghiên cứu về sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội của trẻ em và thanh niên, thiếu niên Việt Nam. Dù phạm vi nghiên cứu chỉ bó hẹp tại 4 tỉnh, thành phố, song kết quả đã gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng rối loạn sức khỏe tâm thần và tự tử ở trẻ vị thành niên. Đáng lo ngại, nguyên nhân của thực trạng này do chính sự chủ quan, làm ngơ của người lớn.

Áp lực từ người lớn

Để có bức tranh toàn cảnh về sức khỏe tâm thần của nhóm đối tượng trẻ em, vị thành niên, thanh niên Việt Nam, Unicef nghiên cứu nhóm đối tượng từ 11 - 24 tuổi tại 4 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Điện Biên, Hà Giang theo 2 phương pháp: Từ tài liệu có sẵn và nghiên cứu định tính. Các vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến ở trẻ em và thanh niên Việt Nam là lo âu, trầm cảm, sự đơn độc (hướng nội) và các vấn đề hướng ngoại như tăng động, giảm chú ý. Theo báo cáo kết quả nghiên cứu, sự kiểm soát của cha mẹ như hạn chế cho trẻ ra ngoài với bạn, không chấp thuận các mối quan hệ tình cảm, sử dụng điện thoại di động, bắt làm việc nhà... cũng được xem là nguyên nhân dẫn đến tình trạng căng thẳng ở trẻ. Trẻ sống trong những gia đình có quy tắc quá nghiêm ngặt, gia đình nghèo hoặc đang trong tình trạng kinh tế - xã hội giảm sút cũng dẫn đến nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội của trẻ em và thanh niên, thiếu niên; áp lực gia đình muốn trẻ phải xuất sắc ở trường, những xung đột trong hôn nhân, cha mẹ ly hôn, bạo lực gia đình và thiếu giao tiếp giữa cha mẹ và con cái làm trầm trọng thêm những căng thẳng trong hộ gia đình, từ đó tác động đến sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội của trẻ.

Đáng chú ý, những tâm sự, chia sẻ của trẻ vị thành niên về nguyên nhân hình thành ý nghĩ tự tử, bị trầm cảm, rối loạn tâm thần là lời cảnh tỉnh cho không ít bậc phụ huynh. Điển hình, khi được hỏi về nguyên nhân hình thành ý nghĩ tự tử, một nhóm các em gái 15 tuổi ở TP Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên cho rằng, chủ yếu do bị cha mẹ ép cưới, tình cảm không được đáp lại nhưng khi tâm sự với mẹ thì mẹ chỉ coi đó là… bình thường. Thậm chí, nhiều em cho rằng trong mắt bố mẹ việc lo cho con cái bữa ăn đầy đủ mới là quan trọng, còn những cảm xúc, tâm lý rất ít khi nhận được sự quan tâm. Chính vì vậy, khi rơi vào hoàn cảnh đó, rất nhiều em có ý nghĩ tự tử vì cảm giác bị bỏ rơi.

“Bố mẹ cứ nghĩ là so sánh em với trẻ khác như tấm gương để em sẽ học tập tốt hơn, thực chất thì chỉ tác động đến lòng tự trọng, cảm giác tổn thương về tâm lý làm em càng học dốt đi”, một em gái 13 tuổi ở Hà Nội chia sẻ với nhóm nghiên cứu.

Sớm thông qua chiến lược quốc gia

 Theo kết quả nghiên cứu, tỷ lệ mắc các vấn đề sức khỏe tâm thần chung ở trẻ em và trẻ vị thành niên Việt Nam từ 8 - 29%, từ mức độ nhẹ chưa phải điều trị đến nặng. Tỷ lệ trẻ vị thành niên tự tử là 2,3%, dù thấp hơn tỷ lệ chung toàn cầu (9%) nhưng đang có xu hướng gia tăng. Trong số 409 người từng nghĩ đến tự  tử, có 102 người đã từng tìm cách tự tử, trong đó nhóm tự gây tổn hại bản thân như rạch tay hay tự nhốt mình ở nữ cao hơn nam.

Việc cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần đã được Nhà nước đầu tư từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, theo báo cáo nghiên cứu, sự thiếu hụt trầm trọng về nguồn nhân lực trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần thường bị đánh giá thấp so với lĩnh vực sức khỏe khác. “Kỳ thị liên quan đến các tổn thương về sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội tuy đã giảm nhưng vẫn còn cao. Điều này cũng cản trở người dân tiếp cận các dịch vụ thích hợp, nơi mà dịch vụ có sẵn. Và ngay cả khi đã tiếp cận, người dân vẫn không ý thức đầy đủ tầm quan trọng của các dịch vụ đó hoặc dễ dàng nản chí khi tình trạng của thân nhân không có tiến triển” -  bà S Fiona Samuels, đại diện nhóm nghiên cứu cho biết.

Một khảo sát gần đây cho thấy, hơn 3 triệu trẻ em có nhu cầu về các dịch vụ sức khỏe tâm thần. Các vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến nhất trong trẻ em Việt Nam là các vấn đề hướng nội (ví dụ như lo âu, trầm cảm, cô đơn) và các vấn đề hướng ngoại (ví dụ như tăng động và giảm chú ý). Trong đó, yếu tố tiềm tàng dẫn đến các vấn đề sức khỏe tâm thần của trẻ em được chỉ ra gồm: Một là kỳ vọng và áp lực lớn từ gia đình và nhà trường về học tập; hai là việc tăng tiếp xúc với internet. Cùng với đó, những tác động của hoàn cảnh gia đình, môi trường xã hội đã khiến lứa tuổi vị thành niên xuất hiện không chỉ một mà là hàng chục vấn đề tâm lý bất thường.

Để hạn chế tình trạng rối loạn sức khỏe tâm thần ở trẻ em, nhóm nghiên cứu đề xuất tăng cường các chính sách phối hợp trong tư vấn tâm lý và sức sức khỏe tâm thần cho trẻ em và thanh niên. Trong đó, cần xem xét hoàn thiện pháp luật và chính sách liên quan đến chăm sóc sức khỏe tâm thần trong hệ thống trợ giúp xã hội và an sinh xã hội tại Việt Nam. “Việt Nam cần sớm thông qua Chiến lược quốc gia về sức khỏe tâm thần giai đoạn 2018 - 2025, bà S Fiona Samuels nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ LĐ, TB - XH Đào Hồng Lan cho rằng, tỷ lệ trẻ em và vị thành niên Việt Nam bị mắc các vấn đề sức khỏe tâm thần chung là từ 8 đến 29%; tỷ lệ tự tử ở trẻ vị thành niên là 2,3%. Đây là những con số đáng phải suy ngẫm. Không thể chậm trễ hơn nữa, cần phát triển các dịch vụ tư vấn tâm lý, dịch vụ hỗ trợ cho người có biểu hiện liên quan sức khỏe tâm thần, phổ biến kiến thức khoa học về hỗ trợ tâm lý.

Thái Yến
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang