VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 17:59 | 18/01/2020 (GMT+7)
.

Viết thêm về “Hang đá nhà thương”

27/04/2009
Sau khi đọc bài “Hang đá nhà thương” đang bị lãng quên (Báo NĐBND số 90 ra ngày 31.3.2009), tôi được đánh thức bởi những kỷ niệm trong quãng thời gian chiến đấu ở chiến trường Quảng Đà, trong đó có những kỷ niệm khó quên ở nơi mà tác giả đề cập trong bài. Tôi xin cung cấp thêm một số thông tin về trạm phẫu tiền phương đó.

Trước tiên, tôi xin sửa lại lời dẫn đầu bài báo về địa danh Thượng Đức. Đúng ra là Hữu Đức, vì Hữu Đức lúc đó là quận lỵ cùng với các cứ điểm Gò Cà, Dương Mẹo, cao điểm 386, sân bay Hòa Bình… là nơi Mỹ ngụy có căn cứ đóng quân thuộc huyện Hòa Vang, Đà Nẵng. Quân giải phóng thường tổ chức tác chiến ở đây, đồng thời thương binh từ đây đưa về trạm phẫu gần hơn. Còn căn cứ Thượng Đức (nay là xã Đại Lãnh, Đại Lộc), thương binh được chuyển về Viện 79 hoặc Viện A15, A17 (Bến Giằng, Nam Giang).

Khi đơn vị chúng tôi về tác chiến tại Hòa Vang (cuối năm 1968) lúc đó được gọi mặt trận “cánh Trung” là địa phương đi đầu lập “vành đai diệt Mỹ”, còn các đơn vị tác chiến tại Đèo Hải Vân là “cánh Bắc”. Thương binh tại hai “cánh” đều được chuyển về trạm phẫu tiền phương của Hòa Vang để sơ cưu, cấp cứu ban đầu. Lúc đó chúng tôi vẫn thường gọi trạm phẫu này là “phẫu cánh Trung” hoặc “phẫu ông Lý”, do lúc đó đồng chí Lý là người phụ trách trạm phẫu này. Cuối năm 1968 và đầu năm1969, trạm phẫu này đặt ở khu vực nằm giữa chân sân bay An Định (điểm cao 1001) và Orai của người Katu. Trạm cũng được đặt trong các hang đá, có nhiều hang rộng, căng đủ một chiếc dù pháo sáng để làm phòng phẫu thuật và nơi điều trị cho thương binh. Địa điểm này có thể là vị trí chuyển đến mới của trạm phẫu để bảo đảm an toàn, do vị trí cũ (ở Suối Hoa) gần Đồng Bằng, địch dễ càn quét, còn ở nơi mới nằm trên cao thuộc dòng suối Sông Hương phía trên thác nước, suối Sông Hương khoảng 30 phút trèo dốc. Theo tôi, trạm “phẫu cánh Trung”, “phẫu ông Lý” vẫn là trạm phẫu tiền phương của Hòa Vang và nó vẫn tiếp tục tồn tại theo chiều dài các trận đánh, để thực hiện nhiệm vụ cứu chữa thương binh cho đến hết chiến tranh, chứ không kết thúc sau Mậu Thân 1968.

Liên quan đến trạm “phẫu cánh Trung”, “phẫu ông Lý” tôi còn được nghe kể về tấm gương hy sinh dũng liệt của y tá Mai (y tá trạm phẫu). Chị đã ngoan cường cùng các đồng đội nữ chiến đấu dũng cảm với địch đến viên đạn cuối cùng để bảo vệ trận địa. Khi đồng đội hy sinh hết, còn một mình, tuy đã bị thương, hết đạn nhưng chị không chịu để địch bắt sống, mà phá súng, chờ cho quân địch áp sát mới rút chốt quả lựu đạn cuối cùng, hy sinh nhưng vẫn diệt được giặc.

Còn “ông Lý”, người phụ trách trạm “phẫu cánh Trung” sau giải phóng được cử giữ chức Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng (đã nghỉ hưu) là nhân chứng sống của trạm “phẫu tiền phương” Hòa Vang khi xưa chắc sẽ có nhiều kỷ niệm về thời kháng chiến.

Cũng xin nói thêm địa bàn “cánh Trung” (thuộc mặt trận 44- Quảng Đà) vào giai đoạn 1967 – 1968 có E.BB31F2 đóng quân, cùng hoạt động còn có các tiểu đoàn chủ lực khác là D573, 575, 577 gồm công binh đường đèo (Hải Vân) và pháo binh hỏa tiễn A12 – DKB và các tiểu đoàn địa phương của tỉnh. Như vậy quân giải phóng thuộc “cánh Trung” (Hòa Vang) khoảng 2 trung đoàn. Sau khi trung đoàn 141 chúng tôi đến thay thế (tháng 7.1968) E31 chuyển về địa bàn “Quảng Tín” theo sư đoàn 2. Tháng 4.1970, chúng tôi chuyển sang tham gia chiến dịch đường 9 Nam Lào và sau này đi sâu vào Tây Nguyên, Bình Định nên không biết hoạt động của trạm phẫu đó nữa.

Trong những đợt về lại hậu cứ chiến trường xưa để tìm mộ đồng đội thuộc các huyện Hòa Vang, Đại Lộc, Đông Giang, nhiều khu “rừng che bộ đội, rừng vây quân thù” nay đã bị khai thác kiệt quệ. Vì vậy, song song với việc phục dựng tôn tạo các khu di tích cách mạng và kháng chiến, đề nghị các địa phương cũng cần khoanh vùng bảo vệ các khu rừng nơi có di tích để giống với nguyên trạng. Vì đã là căn cứ bí mật thì không thể nằm phơi giữa ánh sáng trời. Là một cựu chiến binh, tôi rất mong nguyện vọng đó sớm được thực hiện để tô thêm truyền thống cách mạng của mảnh đất “Trung dũng kiên cường- đi đầu diệt Mỹ; đánh Mỹ thì đến Hòa Vang…”

Hoàng Thanh Phú
Cựu chiến binh E141F3
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang