VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 10:52 | 03/04/2020 (GMT+7)
.

Sáng tỏ nhiều câu hỏi về thời Hậu Lê

18:16 | 26/02/2020
Thời Lê Trung Hưng (1533 - 1789) là một trong hai giai đoạn quan trọng Hậu Lê. Xuyên suốt hơn 250 năm nhưng trên phương diện lịch sử, nhiều điều về thời kỳ này vẫn chưa được biết tới. Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Bắc hành lược ký của Lê Quýnh đã giúp làm sáng tỏ nhiều câu hỏi xuyên suốt một giai đoạn lịch sử Việt Nam trải dài hơn hai thế kỷ.

Lê Quýnh (1750 - 1805) là một võ quan Đại Việt triều Lê trung hưng. Ông từng theo vua Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Hoa lưu vong, bị cầm tù hơn 10 năm mới được về nước, nhưng vẫn không chịu gióc tóc và thay đổi lối ăn mặc, khí tiết ấy khiến người ta khâm phục. Ông để lại khá nhiều tác phẩm có giá trị sử liệu và văn chương, trong đó quan trọng nhất là Bắc hành lược ký, tập hợp những ghi chép khi sang đất Bắc. 


“Bắc hành lược ký” là tập hợp những ghi chép khi sang đất Bắc của Trường Phái hầu Lê Quýnh

Tác phẩm được đánh giá như một “hồi ký chính trị” của Trường Phái hầu Lê Quýnh, mà trọng điểm là 10 năm ông bị cầm tù trong nhiều nhà ngục tại Trung Hoa sau khi theo vua Lê Chiêu Thống chạy sang phương Bắc lưu vong. Tuy chỉ là hồi ký tương đối ngắn của một người trong ngục, nhằm ghi nhận về những mốc lớn trong cuộc đời, chủ yếu là chép lại di sản văn chương vốn dĩ quan trọng đối với nhà nho thuở trước nhưng ghi chép này lại có thể dùng như một tấm gương soi phản ảnh giao tình giữa Trung Hoa và An Nam, khi thắm thiết, khi lạnh nhạt, khi ruồng rẫy. 

Theo các nhà nghiên cứu, ở một số góc cạnh, Bắc hành lược ký đã đóng góp vào việc “giải mã” những nghi vấn cuối thế kỷ XVIII, soi rọi nhiều góc tối bị bỏ quên. Như những điểm tựa để giải thích tình hình Đàng Ngoài và những biến chuyển cụ thể trong giao thiệp giữa Trung Hoa và Đại Việt, đặc biệt là khoảng chừng mươi năm cuối thế kỷ XVIII. Có thể xem nó như một phong vũ biểu đo lường gió mưa, thăng trầm của thời cuộc, phản ánh những lên xuống trong bang giao Thanh - Việt từ đời Quang Trung sang đời Cảnh Thịnh và sau cùng là đời Gia Long.


Tranh vẽ cảnh vua Lê thiết triều của Samuel Baron - thời Lê Trung Hưng thế kỷ XVII

Độc giả đã biết đến tác phẩm này với bản dịch của GS. Hoàng Xuân Hãn. Giờ đây, có thêm bản dịch mới của nhà nghiên cứu Nguyễn Duy Chính do Nhã Nam phát hành, được kỳ vọng đóng góp thêm vào việc tìm lại lịch sử của thời kỳ Hậu Lê, như một góc cạnh để soi sáng lịch sử giao thiệp với phương Bắc. Bản dịch mới dựa theo bản Hán văn của tạp chí Nam Phong, có đối chiếu, bổ túc, tham khảo các bản in trong Việt Nam Hán văn tiểu thuyết tùng san và lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, cùng những tài liệu, văn thư của triều Thanh trong cùng thời điểm, nhằm giúp bạn đọc có cái nhìn đa nhiều, sáng tỏ hơn khi nghiên cứu về giai đoạn lịch sử từ cuối triều Lê đến đầu triều Nguyễn.

T. Minh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang