VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 10:52 | 03/04/2020 (GMT+7)
.

Khi nữ đạo diễn bị… hắt hủi

07:23 | 13/02/2020
Lễ trao giải thưởng điện ảnh danh giá Oscar không xa lạ với những hành động biểu tình, phản đối, nhưng năm nay thì hoàn toàn khác, bởi nó không diễn ra bên ngoài Nhà hát Dolby ở Los Angeles mà ngay trong chương trình truyền hình. Và việc làm này nhằm góp thêm tiếng nói ủng hộ, tôn vinh các nữ đạo diễn.

Sáng kiến phi lợi nhuận “Give her a break” đã tạo ra một cổng trực tuyến cho phép khán giả toàn cầu theo dõi lễ trao giải Oscar 2020 (diễn ra sáng 10.2 theo giờ Việt Nam) như bình thường, chỉ có một khác biệt quan trọng duy nhất: Tất cả thời gian phát quảng cáo thì sẽ được dành để giới thiệu những phim do các nữ đạo diễn thực hiện. “Có hàng triệu phụ nữ sáng tạo ra những bộ phim đáng kinh ngạc, nhưng lại không được chú ý trong ngành công nghiệp này. Chúng tôi muốn sửa chữa điều đó” - đồng sáng lập dự án Mo nói. Đại diện của “Give her a break” cũng khẳng định họ không phát sóng trái phép lễ trao giải Oscar 2020 mà chỉ hoạt động như một kênh chuyển đổi thiết bị.

Sự “hắt hủi” rõ rệt

Ý tưởng của “Give her a break” xuất phát từ sự tức giận vì thiếu vắng các ứng cử viên nữ ở hạng mục Đạo diễn xuất sắc Oscar 2020 (và cả tại giải Quả cầu Vàng trước đó). Trong lịch sử 92 năm của Oscar, mới chỉ có 5 phụ nữ từng được đề cử hạng mục Đạo diễn xuất sắc, và duy nhất Kathryn Bigelow từng giành chiến thắng. Tại Oscar 2020, hai cái tên sáng giá nhất là Greta Gerwig (phim “Little Women”) và Lulu Wang (“The Farewell”) đã không đủ sức cạnh tranh với những đại thụ Martin Scorsese (“The Irishman”), Quentin Tarantino (“Once Upon a Time in Hollywood”), Sam Mendes (“1917”), hay các đồng nghiệp nam Todd Phillips (“Joker”), Bong Joon-ho (“Parasite”).

Sự “hắt hủi” này được thể hiện đặc biệt rõ rệt khi năm qua phụ nữ thống trị danh sách những bộ phim được giới phê bình đánh giá cao nhất, trong đó có “Little Women” của Greta Gerwig, “The Farewell” của Lulu Wang, “Hustlers” của Lorene Scafaria, “Portrait of a Lady on Fire” của Céline Sciamma, “Honey Boy” của Alma Har’el, “Queen & Slim” của Melina Matsoukas, “A Beautiful Day in the Neighborhood” của Marielle Heller và “The Souvenir của Joanna Hogg”. Saoirse Ronan - đề cử Nữ diễn viên xuất sắc, ngôi sao trong phim “Little Women” chia sẻ: “Greta đã làm được 2 bộ phim hoàn hảo và tôi hy vọng khi bà làm bộ phim hoàn hảo tiếp theo sẽ được ghi nhận, bởi tôi nghĩ bà là một trong những nhà làm phim quan trọng nhất ở thời chúng tôi”.

Hơn thế, theo báo cáo từ Annenberg Inclusion Initiative, Trường ĐH Southern California (Mỹ), phụ nữ chiếm 10,6% trong số 100 đạo diễn có doanh thu hàng đầu tại các phòng vé năm 2019. Con số đó tăng từ 4,5% năm 2018, và cao nhất từ khi viện này bắt đầu theo dõi, năm 2007. “2020 sẽ là một năm kỳ lạ đối với các nữ đạo diễn. Chúng ta đang thấy phụ nữ được trao đạo diễn cả phim hành động chứ không chỉ những bộ phim nhỏ và độc lập” - Stacy L Smith, một trong các tác giả của nghiên cứu trên dự báo.
Vì thế, việc không có nữ đạo diễn nào được đề cử giải Oscar 2020 khiến Viện hàn lâm Khoa học và nghệ thuật điện ảnh Mỹ bị phản ứng dữ dội.


Đạo diễn Greta Gerwig (trái) và diễn viên kỳ cựu Meryl Streep khi quay phim “Little Women” - Ảnh: AP

Những “vật cản” khó vượt

Thực tế, sau các chiến dịch OscarsSoWhite và TimesUp, Viện Hàn lâm đã cố gắng đa dạng hóa các hạng mục, từ năm 2017 đã mời hơn 2.000 thành viên mới tham gia. Năm ngoái, tổ chức này thông báo 32% thành viên là phụ nữ, tăng từ 25% năm 2015, và 16% là người da màu, tăng từ 8% năm 2015. Vì vậy, tại sao không có nhiều phụ nữ hơn, và đặc biệt là nhiều phụ nữ da màu hơn - được đề cử ở hạng mục đạo diễn? Có nhiều lý do phức tạp, nhưng ít nhất có một lý do tương đối đơn giản: Không có nhiều phụ nữ được chọn các đề cử.

Ngược lại với niềm tin của số đông, toàn bộ Viện Hàn lâm không bầu cho người sẽ được đề cử Oscar. Viện Hàn lâm Khoa học và nghệ thuật điện ảnh Mỹ gồm nhiều nhánh khác nhau - diễn viên, quay phim, biên kịch… Mặc dù toàn bộ thành viên Viện Hàn lâm chọn đề cử ở tất cả hạng mục tại Oscar nhưng mỗi nhánh lại chọn đề cử cho hạng mục của mình. Vì vậy, Viện Hàn lâm không chọn ứng cử viên Đạo diễn xuất sắc, mà do các đạo diễn thực hiện.

Viện Hàn lâm từ chối chia sẻ thống kê về giới ở nhánh đạo diễn, nhưng nguyên tắc gia nhập nhánh này có thể hạn chế tỷ lệ phụ nữ tham gia. Theo trang web của Viện Hàn lâm, thành viên phải đạo diễn ít nhất 2 phim, trong đó ít nhất 1 phim được công chiếu tại các rạp trong 10 năm qua. Các phim cũng phải được thừa nhận đạt thứ hạng mà theo ý kiến của Ủy ban điều hành, phản ánh được những tiêu chuẩn cao của Viện Hàn lâm. Đạo diễn mới có duy nhất một phim cũng có thể lọt vào đề cử Đạo diễn xuất sắc, nếu phim đó được đề cử Phim hay nhất hoặc Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất, hoặc được Ủy ban điều hành quyết định có ngoại lệ dựa trên “sự độc nhất vô nhị” hay “xuất sắc đặc biệt”.

Những nguyên tắc này nghe thì hợp lý, nhưng chúng là vật cản lớn đối với các nữ đạo diễn, những người nhận được ít cơ hội hơn nhiều so với đồng nghiệp nam để đạo diễn bộ phim thứ hai. Theo Viện Annenberg, phụ nữ đạo diễn chỉ 4% trong số 1.200 phim hàng đầu từ năm 2017 - 2018. Trong số các nữ đạo diễn này, chỉ 17,4% đạo diễn bộ phim thứ hai sau phim đầu tay (13% đạo diễn phim thứ hai, 2,2% đạo diễn phim thứ ba, 2,2% đạo diễn phim thứ 4). Ngược lại, 45,7% đạo diễn nam, sau phim đầu tay tiếp tục được đạo diễn những bộ phim khác (21% đạo diễn phim thứ 2, 13,1% đạo diễn phim thứ 3, 6,2% đạo diễn phim thứ 4, 5,5% đạo diễn phim thứ năm hoặc hơn).
Nghiên cứu này còn cho thấy, phụ nữ không chỉ có ít cơ hội đạo diễn phim hơn, mà thời gian hành nghề cũng ngắn hơn. Sự nghiệp của đạo diễn nam kéo dài 7 thập kỷ (từ khoảng 20 đến 80 tuổi, làm 17 phim), trong khi phụ nữ chỉ làm việc khoảng 4 thập kỷ (từ khoảng 30 đến 60 tuổi, làm 1 - 4 phim)…

Rõ ràng rằng, có nhiều vấn đề liên quan đến hệ thống cần được giải quyết - như trao cho phụ nữ cơ hội đạo diễn bộ phim thứ hai chẳng hạn - để những phụ nữ đứng sau máy quay nhận được sự bình đẳng ở Hollywood và trong mùa giải thưởng. Nhưng cách nhanh nhất là xem xét lại những quy định ngăn cản việc phụ nữ tham gia vào các hạng mục của Viện Hàn lâm.

Hương Linh lược dịch
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang