VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 21:01 | 22/11/2019 (GMT+7)
.
Hà Nội bảo tồn nghệ thuật ca trù

Bài 1: Tín hiệu từ “sân chơi trẻ”

08:26 | 08/11/2019
Ngày 2.11 vừa qua, trên sân khấu Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội lần thứ 2, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam - GS. TSKH Tô Ngọc Thanh đã không kìm được cảm xúc nghẹn ngào. Đồng hành với Hà Nội bảo tồn nghệ thuật ca trù từ những năm số ca nương, kép đàn chỉ ngót nghét 1 - 2 chục người, đến nay, ca trù đang được tiếp nối bởi một lớp trẻ tài năng, theo ông, đó là điều cách đây 20 năm không thể mơ tới.

Ca trù đang được tiếp nối, hoàn thiện

Năm 2016, trong Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội lần thứ nhất, thí sinh nhỏ tuổi nhất đến từ câu lạc bộ ca trù Lỗ Khê đã khiến Ban giám khảo bất ngờ với tiết mục trình diễn hát nói ấn tượng, và trở thành tài năng đầy triển vọng. 4 năm sau, cô bé 7 tuổi khi ấy tiếp tục trình diễn trên sân khấu ca trù, nhưng ra dáng ca nương hơn, chất giọng chắc hơn, nảy hạt vang âm hơn, không chỉ thể hiện tốt thể cách ca trù cơ bản mà còn cả những điệu khó. Trường hợp như Nguyễn Thục Trinh chính là hiện thân của niềm hy vọng, sự tiến bộ, lan tỏa nghệ thuật ca trù trong lớp trẻ, ở ngay “cái nôi” của di sản.


Qua Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội lần thứ 2 có thể thấy ca trù đang hoàn thiện, lan tỏa đến đâu
Ảnh: Thái Minh

Tiếp nối thành công lần thứ nhất, Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội lần thứ 2 nhằm tạo sân chơi, tập trung tìm kiếm và vinh danh các tài năng trẻ. Năm nay, thí sinh tham dự ở độ tuổi từ 4 - 30, đến từ 8 câu lạc bộ ca trù trên địa bàn thành phố hoặc sinh hoạt tự do. Trong đó, 30 thí sinh dự thi hát múa tập thể, 26 thí sinh thi đào nương, kép đàn và trống chầu. Ngoài hát hay, đàn giỏi các thể cách cơ bản, các tài năng triển vọng còn nắm giữ được nhiều thể cách ca trù kinh điển và khó, được chọn qua việc yêu cầu bốc thăm hát thêm một số thể cách bất kỳ.

Nhìn vào danh sách thí sinh và độ tuổi các tài năng lần này, các nhà nghiên cứu vui mừng khi ngày càng xuất hiện nhiều người trẻ tham gia thực hành bộ môn nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Là người góp công xây dựng hồ sơ trình UNESCO đưa ca trù vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp (2009), nhà nghiên cứu âm nhạc, GS. TS Đặng Hoành Loan nhận định, Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội lần thứ 2 nói lên nhiều điều về tình trạng của ca trù. Qua đó, chúng ta đánh giá được lớp trẻ đang nắm giữ những gì, đồng thời với mục đích tìm kiếm, phát hiện tài năng, sẽ thấy được ca trù đang hoàn thiện và lan tỏa đến đâu trong đời sống xã hội.

Bên cạnh nhiều tài năng mới, trong Liên hoan, chúng ta bắt gặp những ca nương, kép đàn từng tham dự liên hoan trước nhưng nay chất giọng, ngón đàn cao hơn hẳn. Sự thay đổi đó phần nào giúp xác định được chất lượng nghệ thuật của ca trù Hà Nội hiện nay. GS. TS Đặng Hoành Loan nhận định, ca trù đang trong giai đoạn chấn hưng khi lớp trẻ yêu thích và ngày càng góp mặt nhiều hơn. Đây là thể loại nghệ thuật không dễ hát, càng rất khó hát hay, song nhiều thí sinh nhỏ tuổi đã nhấn nhá, nảy hạt tốt, nhiều tiết mục đã đạt đến trình độ nghệ thuật đích thực. “Đó là điều đáng quý, chứng tỏ ca trù đang được tiếp nối, hoàn thiện đội ngũ, hoàn thiện nghệ thuật”.

Cần thêm thời gian

Đồng hành với Hà Nội bảo tồn nghệ thuật ca trù từ những năm số ca nương, kép đàn chỉ ngót nghét 1 - 2 chục người, theo Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, GS. TSKH Tô Ngọc Thanh, đến nay, ca trù đang được tiếp nối bởi một lớp trẻ tài năng, đó là điều cách đây 20 năm không thể mơ tới. Rõ ràng, so với trước, đây là bước tiến không nhỏ của nghệ thuật này. Không chỉ vì lan tỏa tình yêu ca trù, đây chính là nhân tố mới, bổ sung cho lực lượng nghệ nhân đang ở độ tuổi “gần đất xa trời”. Vì nhờ sự phát triển của ca trù, nhờ những lớp người tiếp nối, những bí quyết nhà nghề, các ngón nghề gia truyền mới được truyền tới thế hệ sau. Và có như thế mới phần nào giải tỏa những lo lắng, băn khoăn trước nguy cơ mai một của di sản, trước sự ra đi của các nghệ nhân cao tuổi chưa kịp trao truyền vốn di sản cho con cháu.

Có nhiều dấu hiệu lạc quan trong việc bảo tồn giá trị nghệ thuật ca trù thông qua sự tiến bộ nghệ thuật và số lượng thí sinh tham dự nhìn từ Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội lần thứ 2. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu chuyên môn, giới nghiên cứu cũng thấy không ít vấn đề, trong đó chất lượng các tiết mục dự thi chưa thực sự tinh lọc. Nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan phân tích, ngày trước, các giáo phường ca trù đào tạo một ca nương 5 - 7 năm, liên tục biểu diễn mới thành công. Nhưng nay, do phương tiện nghe nhìn phát triển, điều kiện học tập thuận lợi, cho nên chỉ trong 2 - 3 năm, đã có một lớp trẻ xuất hiện. Có điều, để lớp trẻ trình diễn đạt xuất sắc như lớp nghệ nhân trước thì còn cần thêm thời gian. Họ cũng giống như những hạt mầm, cần môi trường nuôi dưỡng để tiếp tục lớn lên.

Nhưng câu chuyện đặt ra không chỉ ở chất lượng ca nương. Trong vai trò Trưởng Ban giám khảo của Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội lần thứ 2, GS. TSKH Tô Ngọc Thanh đã thẳng thắn chỉ ra vấn đề đáng lo ngại, đó là việc khuyết những tay đàn. Trong nhiều tiết mục, kép đàn đánh không đúng khổ đàn, không đúng câu đàn và không đúng cao độ của bậc đàn. Có những giọng hát hay nhưng vì kép đàn không đánh đúng cung bậc, gây tác hại đến họ, thậm chí làm sai lệch ca trù. “Ghi nhận tinh thần của họ đối với nghệ thuật dân tộc, nhưng đi vào nghệ thuật mà không đúng, chưa nói là hay, thì đấy là điều đáng nói cho tương lai của ca trù”.

Hải Đường
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang