VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 23:01 | 06/04/2020 (GMT+7)
.
Góp ý dự thảo Luật Thư viện

Thống nhất, chuẩn hóa, chia sẻ và hội nhập

07:47 | 30/07/2019
Sau nhiều lần tiếp thu và chỉnh sửa, dự thảo Luật Thư viện vẫn nhận được nhiều góp ý tại Hội nghị tham vấn chuyên gia do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ tổ chức sáng 29.7, từ khái niệm tới các nội dung như mạng lưới, phân loại và xếp hạng, chính sách của Nhà nước... Theo đó, các quy định phải thống nhất, chuẩn hóa, tạo sự liên thông và chia sẻ dữ liệu, thúc đẩy thư viện phát triển và hội nhập.

Nhiều loại hình thư viện bị “bỏ quên”

Điều 2, dự thảo Luật Thư viện quy định: “Thư viện là thiết chế văn hóa thực hiện việc xây dựng, xử lý, bảo quản, cung cấp tài nguyên thông tin và tiện ích phục vụ nhu cầu công tác, nghiên cứu, học tập và giải trí, của người sử dụng. Thư viện có thể là thực hoặc không gian ảo, hoặc cả hai”. Theo Giám đốc Thư viện Hà Nội Trần Văn Hà, không chỉ là thiết chế văn hóa, từ nhiều năm nay thư viện đã được coi là cơ quan thông tin, cơ quan giáo dục ngoài nhà trường. Bên cạnh đó, nhiều cơ quan không chỉ là thư viện, mà là cơ quan thông tin - thư viện, thì có được điều chỉnh trong dự thảo Luật hay không? 

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, việc liệt kê các loại thư viện như trong Điều 8 của dự thảo Luật chưa bao quát hết các loại hình thư viện ở Việt Nam hiện nay. Giám đốc Thư viện Quân đội Trần Thị Bích Huệ thắc mắc: “Thư viện thuộc lực lượng vũ trang không biết thuộc loại nào? Chúng tôi có cả thư viện công cộng, thư viện chuyên ngành, thư viện cơ sở giáo dục - đào tạo. Chính vì thế, đề nghị Ban soạn thảo bổ sung thư viện thuộc lực lượng vũ trang (gồm thư viện quân đội và thư viện công an). Thư viện quân đội đã có 60 năm lịch sử, được quy định trong Pháp lệnh Thư viện và đang hoạt động hiệu quả. Nếu không có trong dự thảo Luật, hệ thống thư viện sẽ khó hoạt động”.

Dự thảo cũng “bỏ quên” nhiều loại hình thư viện có trong thực tế như thư viện trực thuộc bộ - cơ quan ngang bộ - cơ quan thuộc Chính phủ - thuộc các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội nghề nghiệp... Giám đốc Thư viện Quốc hội Lê Hoàng Anh nhận định: Quy định các loại thư viện chưa thật chính xác và đầy đủ. Ví dụ, Thư viện Quốc hội không thuộc số các loại hình thư viện đã liệt kê.

Cùng góp ý về mặt khái niệm, Giám đốc Thư viện tỉnh Thái Nguyên Đỗ Bình Nguyên cho rằng: Trong thời đại kỷ nguyên số, khái niệm “thư viện số”, “thư viện điện tử” được sử dụng khá phổ biến. Tuy nhiên, thư viện số chỉ là một phương thức hoạt động thư viện sử dụng công nghệ tiên tiến để lưu trữ và phổ biến thông tin, tài liệu, được phát triển trên nền tảng của thư viện truyền thống, không phải loại hình thư viện độc lập. Hiện nay, tại Việt Nam cũng như nhiều nước (kể cả các nước phát triển) chưa có thư viện số độc lập, mà chỉ ở dạng thư viện lai (Hybrid Library), hay còn gọi là thư viện tích hợp giữa thư viện truyền thống với thư viện hiện đại (có số hóa một phần tài liệu giấy).


Một số quy định trong dự thảo Luật Thư viện không phù hợp với thư viện ngành giáo dục 
Ảnh: Nhật Linh

Xếp hạng thư viện để làm gì?

Đó là câu hỏi nhiều chuyên gia đặt ra tại hội nghị. Giám đốc Trung tâm Thông tin - Thư viện, Trường ĐH Luật Hà Nội Lê Thị Hạnh băn khoăn: Theo dự thảo Luật Thư viện, “việc xếp hạng được thực hiện với thư viện công cộng có tư cách pháp nhân, khuyến khích thư viện công lập không có tư cách pháp nhân, thư viện ngoài công lập tự nguyện tham gia xếp hạng”. Việc xếp hạng là cơ sở để đầu tư phát triển thư viện. Nhưng số thư viện có tư cách pháp nhân gồm: Thư viện Quốc gia, Thư viện tỉnh, thành phố, Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội, TP Hồ Chí Minh. Như vậy, đối với các loại hình thư viện công lập không có tư cách pháp nhân, lấy cơ sở nào để Nhà nước đầu tư?

Nhiều ý kiến đồng tình, nếu xếp hạng mà không được đầu tư về cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động, thì các thư viện không có tư cách pháp nhân cũng không mặn mà tham gia. Mặt khác, nguồn nhân lực để tiến hành khảo sát đề nghị cấp có thẩm quyền xếp hạng không nhiều, nên việc xếp hạng cho hàng nghìn thư viện trong cả nước sẽ rất khó khăn, dễ nảy sinh cơ chế xin - cho.

Cục trưởng Cục Cơ sở vật chất, Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Hùng Anh đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc xếp hạng, bởi nếu xét về số lượng, thư viện trong ngành giáo dục chiếm 70 - 80%, nhưng nếu đưa vào xếp hạng để đạt mục đích gì đó, thì không thấy bóng dáng của thư viện ngành giáo dục. Bên cạnh đó, Luật Thư viện là luật chuyên ngành, vì vậy sẽ chịu tác động nhiều của luật có liên quan như Luật Đầu tư, Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật An ninh mạng... Ông Phạm Hùng Anh đề nghị rà soát các điều khoản trong dự thảo Luật xem có xung đột với các luật khác hay không. Chẳng hạn, thẩm quyền thành lập và giải thể, các quy định trong dự thảo Luật hoàn toàn phù hợp với thư viện công cộng, nhưng không phù hợp với thư viện của ngành giáo dục. Trên thực tiễn, khi ra quyết định thành lập trường đại học đã bao gồm cấu trúc để bảo đảm chất lượng của trường, trong đó có thư viện; việc thành lập thư viện cấp khoa, của trường thành viên là do Hiệu trưởng quyết định. Vì thế, thông báo thành lập thư viện trong cơ sở giáo dục không phù hợp, bởi không thể giải thể thư viện của cơ sở giáo dục.

Ghi nhận các ý kiến tại hội nghị, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Phan Thanh Bình nhấn mạnh, “Luật Thư viện khi ra đời phải thúc đẩy quyền tiếp cận thông tin, phát triển văn hóa đọc và hiện đại hóa hệ thống thư viện”. Vì thế, trước hết phải bám sát chức năng, nhiệm vụ của thư viện để có các quy định phù hợp, sau đó mới tính đến quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Đầu tư nhà nước phải dựa trên cơ sở các thư viện có nằm trong chiến lược phát triển quốc gia không và hiệu quả hoạt động ra sao...

Ngọc Phương
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang