VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 17:57 | 25/08/2019 (GMT+7)
.
Cà phê phin

Nhớ gốm

08:40 | 12/05/2019
Màu nắng Phan Rang, màu da Chiêm nữ, màu rơm vàng và màu khói gốm hình như cứ nằm đâu đó trong một góc hồn, để lâu lâu trỗi dậy những cơn nhớ gốm…

1. Một ngày cả gió, từ Hà Nội ngược lên Bắc Ninh, về làng Phù Lãng thăm nhà nghệ nhân Nhung gốm. Nhà chênh vênh bên rẻo đồi xanh um nhãn và vải, sực nức mùi thơm của đất, ấm sực hơi gốm toả từ những mẻ bình, lọ vừa ra lò. Mấy cô thợ gốm lúi húi dọn, sàng từng mẩu đất thừa. Nhìn những bàn tay tỉ mẩn nâng niu từng vụn đất, tự nhiên nhớ gốm Bàu Trúc…

Ngày còn bé, tôi suốt ngày la cà với đất và những thằng bạn Chăm cùng làng. Thỉnh thoảng theo chúng đánh xe bò ra cánh đồng Ma Ró chọn đất, xuống bãi sông Lu chọn cát. Đất làm gốm phải là loại đất sét nằm sâu chừng 2m, quánh dẻo và không lẫn sạn. Lấy về, phơi khô, ngâm nước thật mềm và nhồi với một lượng cát vừa phải. Chẳng có công thức nào, nhưng thừa hay thiếu một chút cát thì coi như hỏng mẻ gốm, nó sẽ vỡ ngay khi nung vừa chín tới.

Người Chăm Bàu Trúc, cái làng gốm cổ nhất Đông Nam Á ấy là những người thợ thủ công cần mẫn và bảo thủ, chỉ một cái bàn xoay đơn giản nhưng không ai chịu dùng. Thay vì để cái bàn xoay, họ lại… đi vòng quanh sản phẩm trong quá trình tạo nặn.

Các cô thợ vẽ trong xưởng gốm Phù Lãng của Nhung khiến tôi nhớ những người đàn bà Chăm trong xưởng gốm của hoạ sĩ Đàng Năng Thọ. Nếu thợ vẽ của Nhung là những cô gái khăn bịt kín mặt để dưỡng da, thì xưởng gốm của anh hoạ sĩ Chăm là vợ và mẹ vợ của anh, những người đàn bà Chăm da hun màu đồng, lấm lem bùn đất.

 2. Trong xưởng gốm của anh, dễ đến 80% sản phẩm là những bức tượng Chàm. Toàn tượng phụ nữ Chăm với khuôn ngực tròn căng phồn thực, đôi môi dày mãnh liệt, lông mày rậm không thể lẫn đâu với những bức tượng đàn bà khác. Nó không giống cô gái Chăm nào tôi từng gặp, nhưng nó cũng quen đến nỗi nhìn vào là nghĩ ngay đến những cô Lò, cô Mến, cô Xuân... Những cô gái Chăm mà tôi vẫn cùng lũ trai làng chòng ghẹo trên đường ra đồng hay những đêm sáng trăng, trên những con đường làng gốm.

Những khuôn ngực Chăm ấy gợi nhớ cánh đồng làng, nơi tôi vẫn chống cuốc đứng nhìn xuống ruộng. Nơi ấy những Chiêm nữ khom người nhổ cỏ mà không hay có kẻ lén nhìn.

Cả một làng Chăm, nơi tất cả con gái đàn bà đều trở thành nghệ nhân tạo hình gốm, nơi mà những chàng trai đều trở thành cầu thủ và ca sĩ. Lớn lên ở đó, dù không có chút huyết thống Chăm nào, nhưng hình như tôi bị đồng hóa cả phong cách và khẩu khí. Không chỉ nói tiếng Chăm, tôi nói tiếng Kinh y hệt những người Chăm. Ông bố tôi nhiều lần trừng mắt vì lối nói sai ngữ pháp và ngô nghê dù tôi không hề cố ý bắt chước…

Ở Sài Gòn, lâu lâu lại dội lên những cơn nhớ gốm, nhớ làng. Nhớ ngày xưa, tôi nôn nao suốt những mùa lễ hội. Màu nắng Phan Rang, màu da Chiêm nữ, màu rơm vàng và màu khói gốm hình như cứ nằm đâu đó trong một góc hồn, để lâu lâu trỗi dậy những cơn nhớ gốm…

“Đâu dáng em về trong điệu múa/ Lưng Chàm xoay tít những hoa văn/ Tay cong nâng nỗi buồn lên mắt/ Để bâng khuâng chiều tháp Chiêm Thành” - Nhớ gốm, là nhớ luôn mấy câu thơ của Lê Nguyên Ngữ, là nhớ làng, nhớ một tuổi thơ và những khuôn ngực Chăm ngày mới lớn. Đi thật xa, thật lâu vẫn không quên được. Sắc gốm và màu nắng cháy Phan Rang, mùi gốm và mùi thịt da con gái. Màu đất nâu như màu đôi mắt buồn của em ngày xưa. “Mắt em buồn nhớ ngày phiêu dạt/ Nhìn ướt đời tôi tự thuở nào...”

Đức Hiển
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
07:28 22/08/2019
“Giáo dục nghệ thuật là một thành tố của giáo dục toàn diện đức - trí - thể - mỹ. Khi có cảm thụ tốt về nghệ thuật thì chân - thiện - mỹ, tính nhân bản, tiềm năng sáng tạo được khơi dậy. Do đó, người làm quản lý giáo dục nói chung, giáo dục nghệ thuật nói riêng, cần tránh cách nhìn nhận giáo dục nghệ thuật chỉ là môn phụ, là “gia vị”” - Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD - ĐT) Phùng Xuân Nhạ phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Nâng cao chất lượng giáo dục nghệ thuật trong trường học sáng 21.8.
Quay trở lại đầu trang