VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 23:23 | 11/12/2018 (GMT+7)
.

Không gian tri thức và sáng tạo

08:30 | 06/12/2018
Đã đến lúc thay đổi quan niệm cho rằng thư viện chỉ là nơi lưu trữ sách, đón mọi người đến đọc. Bằng phương thức, công nghệ mới, thư viện cần năng động để thu hút đông đảo bạn đọc, phát huy chức năng là nơi tiếp cận, trao đổi tri thức, khơi dậy khát vọng sáng tạo.  

Khai thác không gian, giá trị tư liệu

Là người gắn bó với thư viện không chỉ với tư cách độc giả, mà còn tham gia các sinh hoạt, chương trình nhằm phát huy vai trò thư viện, ĐBQH Dương Trung Quốc chia sẻ tại hội thảo “Phát triển và đổi mới hoạt động thư viện trong thời kỳ mới”, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức sáng 5.12, rằng nói đến thư viện là nói đến thiết chế lưu trữ sách và mọi người đến đọc sách. Nhưng ngày nay đã thay đổi nhiều, có nhất thiết mọi người phải đến đây đọc sách hay không và thư viện phải làm gì để phát huy kho sách, sự tích lũy tri thức, nghiệp vụ của mình? “Là người thường xuyên khai thác một số tư liệu của thư viện nước ngoài, tôi chờ đợi nhất, đánh giá cao nhất là họ số hóa tài liệu. Nghiên cứu lịch sử cận đại Việt Nam, chúng tôi gắn bó với kho Lưu trữ hải ngoại Pháp, hàng ngày theo dõi lịch trình của họ số hóa đến đâu. Rõ ràng, chúng tôi có thể ngồi ở Hà Nội đọc sách của Thư viện Quốc gia Pháp. Trong khi đó, Thư viện Quốc gia Việt Nam đang lưu trữ hàng triệu cuốn sách mà không số hóa, bắt buộc mọi người phải đến đây đọc, thì hiệu quả phục vụ kém. Đây cũng là nơi sớm nhất ở Việt Nam thực hiện số hóa, nhưng nói thật, rất khó sử dụng, không có lịch trình số hóa, nên bạn đọc không biết đợi đến bao giờ...”.


Thư viện ngày nay cần đổi mới, năng động hơn, không chỉ là nơi lưu trữ sách và phục vụ bạn đọc tại chỗ 
Ảnh: Ng.Anh
Khẳng định, về bản chất, thư viện mang chức năng đánh thức khát vọng sáng tạo trong mỗi con người, chừng nào còn sách in, chừng đó thư viện vẫn cứ tồn tại và bận rộn, nhà văn Ngô Văn Giá góp ý: “Cần chuyển mô hình thư viện tĩnh tại như lâu nay sang mô hình thư viện năng động, tương tác. Nếu như mô hình thư viện tĩnh tại nghiêng về lưu giữ và phục vụ bạn đọc tại bàn, thì mô hình thư viện năng động sẽ mở ra các chức năng khác: Số hóa và liên kết hệ thống với các thư viện khác trong và ngoài nước, tọa đàm, giới thiệu sách, giao lưu với tác giả, học giả, tổ chức thi tìm hiểu sách, triển lãm sách chuyên đề, bìa sách, tranh minh họa, bản thảo gốc, dịch vụ làm tư liệu cho các nghiên cứu khoa học...”.

Trong thời đại mới, hệ thống thư viện Việt Nam phải thoát khỏi quan niệm cũ, dùng phương thức, công nghệ mới để phá bỏ rào cản là những không gian đọc cố định, nhưng vẫn giữ truyền thống đưa thông tin, tri thức đến đông đảo độc giả. Thước đo cao nhất là số người khai thác được giá trị mà thiết chế này đang có trách nhiệm lưu giữ. Theo đó, các thiết chế của thư viện thường ở vị trí đắc địa, nếu ít người đến đọc là lãng phí, nên phải biến không gian thư viện thành nơi tiếp cận và trao đổi tri thức. Không phải tự nhiên mà hiện nay xuất hiện nhiều mô hình không gian sáng tạo ở cộng đồng, vừa là văn hóa, vừa là kinh tế. Nhiều thư viện có không gian ở vị trí tốt, bên cạnh hoạt động nghiệp vụ có tính chất truyền thống là phục vụ hoạt động đọc sách, cần đầu tư hạ tầng công nghệ làm dịch vụ, khai thác tư liệu của thư viện, đồng thời, liên kết với các nơi...

Không hy sinh thư viện cho lợi ích kinh tế

Thực tế, thư viện Việt Nam đã có khoảng 30 năm ứng dụng công nghệ thông tin, nhưng mức độ rời rạc, chưa tập trung, phát triển chưa đồng đều, có nơi chưa đạt chuẩn hoạt động của quốc tế. Với nhiều thư viện cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã, điều kiện hoạt động còn nhiều khó khăn, chưa nói tới việc số hóa tài liệu. Theo đánh giá của Vụ Thư viện, hệ thống thư viện công cộng, đặc biệt là cấp huyện, còn gặp khó khăn kéo dài về cơ sở vật chất. Đến nay vẫn còn một số thư viện cấp tỉnh chưa có trụ sở độc lập, phải ghép chung với cơ quan, đơn vị khác như: Thư viện tỉnh Hòa Bình, Hà Nam, Bắc Kạn, Lào Cai...; phần lớn các thư viện cấp huyện nhà cấp 4, chật chội, hoặc ghép chung không bảo đảm diện tích kho tàng, không gian phục bạn đọc...

GS.TS. Nguyễn Minh Thuyết, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ chỉ ra những mâu thuẫn hiện nay trong hoạt động thư viện, trong đó có mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển trong hoạt động thư viện với sự hạn hẹp của ngân sách nhà nước. Tiền ít, nhu cầu phát triển cao, cần tính toán cân đối đầu tư phát triển theo diện rộng hay theo điểm. Hiện nay cũng không đủ tiền đầu tư tràn lan, nên trước hết cần tập trung phát triển thư viện của trường học, viện nghiên cứu, những nơi có lượng bạn đọc đông nhất; tiếp đến thư viện của các lực lượng vũ trang, thư viện ở khu vực nông thôn vốn đang có nhu cầu lớn, sách cho các đối tượng thiếu nhi, người khuyết tật, người đang bị giam giữ cải tạo... Ngoài các loại sách đáp ứng đúng nhu cầu của người đọc, các thư viện cần đẩy mạnh liên thông, số hóa.

Bên cạnh đó, mâu thuẫn giữa văn hóa đọc suy giảm và văn hóa nghe nhìn tăng lên, các thư viện phải chấp nhận xu thế của thế giới, ngoài sách còn có thể có video, CD đọc... Nhà nước cũng cần có chính sách khuyến khích xã hội hóa, xây dựng tủ sách của các cá nhân, cộng đồng tủ sách của tổ chức xã hội, kinh tế, tổ chức nước ngoài, tôn giáo.

Trong khi hệ thống thư viện Việt Nam còn có nhiều khó khăn, hạn chế, một số thư viện đã được sáp nhập vào các thiết chế khác như bảo tàng, hoặc với trung tâm văn hóa. Nhiều chuyên gia cho rằng, Việt Nam đang xây dựng, phát triển văn hóa đọc, hơn nữa mỗi thiết chế có đặc trưng, chức năng riêng, do đó, nên cân nhắc, tính toán cẩn thận, tránh việc hy sinh thư viện cho lợi ích kinh tế.

Thảo Nguyên
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
07:55 22/10/2018
Trong khuôn khổ chương trình Nghiên cứu trọng điểm về khoa học giáo dục, nhóm nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đã khảo sát xã hội học hơn 4.000 người liên quan về những chuyển biến trong giáo dục và đào tạo. Nhóm đã thực hiện phân tích và đối sánh với dữ liệu nền năm 2013 ở những chỉ số tương ứng, hoặc với mục tiêu chính sách và thấy rằng, đã có chuyển dịch tích cực thực sự trong giáo dục Việt Nam.
Quay trở lại đầu trang