VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 22:28 | 17/11/2019 (GMT+7)
.
Cà phê phin

Nhiều bộ sách giáo khoa?

08:27 | 07/10/2018
Việt Nam có thể có nhiều nhà nghiên cứu giỏi, giảng viên, giáo viên giỏi, nhưng người viết sách giáo khoa (SGK) giỏi thì chưa có nhiều.

Tôi cũng đã từng mong muốn có một chương trình và nhiều bộ SGK phổ thông. Nhưng sau khi “vòng quanh phố phường, dạo quanh thị trường” tôi đã buộc phải suy nghĩ lại. Nhà in thì rất nhiều, nhà sách rất nhiều, tuy nhiên, tác giả SGK thì rất ít, tác giả SGK giỏi chắc cũng chưa nhiều. Nhà xuất bản SGK cũng còn ít.

1. Yếu tố quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng lớp học là giáo viên và tài liệu học tập. Giáo viên ở các nước phát triển, Mỹ chẳng hạn, được đào tạo để sử dụng chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục làm cơ sở giảng dạy. Họ có thể nghiên cứu chuẩn, tìm tài liệu hỗ trợ thực hiện chuẩn đầu ra đó từ các SGK và tài liệu bổ trợ khác. Họ thậm chí có thể soạn tài liệu để dạy. Giáo viên Việt Nam phần đa không biết đến chương trình giáo dục. Họ chỉ biết đến SGK và dạy theo SGK. SGK là pháp lệnh đối với họ. Để thay đổi sự thật này cần thời gian.

2. Về nguyên tắc, SGK là một kịch bản sư phạm của chương trình giáo dục. Mỗi bộ SGK sẽ có một cách tiếp cận sư phạm khác nhau theo một triết lý sư phạm khác nhau để giúp học sinh đạt được “con đường đến Rome” là mục tiêu chương trình. Việt Nam có thể có nhiều nhà nghiên cứu giỏi, nhiều giảng viên, giáo viên giỏi, nhưng người viết SGK giỏi thì chưa có nhiều. Giáo viên giỏi chưa chắc đã viết SGK giỏi. Người viết SGK giống như nhà biên kịch sư phạm giỏi. Chưa kể, họ phải làm việc nhóm với nhiều kỹ năng khác nhau và nhiều người cũng không qua được cái ải này. Lại có rất ít các đạo diễn tài ba có thể kết nối các nhà biên kịch với các cá tính khác nhau ngồi lại với nhau, gồm: Họa sĩ SGK, biên tập SGK... để có thể ra được những kịch bản SGK có sự kết nối các khái niệm từ đơn giản đến phức tạp, từ nông đến sâu, từ dàn trải đến có trọng tâm, từ lớp thấp đến lớp cao, lại kết nối bổ trợ nhuần nhuyễn với nhau từ môn này sang môn khác.

Chương trình mới sắp tới là chương trình phát triển năng lực, vậy đòi hỏi SGK cũng phải thể hiện sao để giúp học sinh có thể phát triển năng lực, chứ không đơn giản là cung cấp kiến thức. Các tác giả SGK vì thế cũng cần được hỗ trợ để được tập huấn, phát triển các kỹ năng này.

3. SGK phải đi kèm với sách hướng dẫn sử dụng dành cho giáo viên và sách bài tập cho học sinh. Mỗi khi thay SGK, giáo viên cần phải được tập huấn và hướng dẫn sử dụng SGK mới. Nếu các công ty xuất bản tư nhân viết SGK và bán cho nhà trường, ai sẽ chịu chi phí bồi dưỡng giáo viên này? Công ty, phụ huynh, giáo viên, Nhà nước? Ai bảo đảm chất lượng bồi dưỡng? Nếu có một bộ SGK chung, công tác bồi dưỡng giáo viên sẽ đơn giản và kinh tế hơn.

4. Trung Quốc mở cửa cho một chương trình và nhiều bộ SGK từ năm 2000. Sau 18 năm thực hiện thì hiện nay Bộ Giáo dục Trung Quốc đã phải chủ trì xây dựng một bộ SGK duy nhất dùng chung trong cả nước cho các môn Trung văn, Lịch sử, Địa lý và Giáo dục công dân. Nhà xuất bản Giáo dục Trung Quốc là nhà xuất bản duy nhất còn làm đủ SGK cho tất cả môn học, chỉ còn lại 2 - 3 nhà xuất bản khác còn làm SGK cho một số môn bán chạy như Toán và tiếng Anh mà thôi. Và SGK để được sử dụng trong nhà trường đều phải có tem “đã được Bộ Giáo dục Trung Quốc thẩm định” chứ không phải ai cũng có thể viết và bán sách cho các trường.

5. Với các nước chỉ có dân số 5 - 6 triệu người như Singapore thì việc mua SGK tư nhân hay nhập SGK có thể rẻ hơn, nhưng với quốc gia gần 100 triệu dân như Việt Nam thì cần nghĩ lại, cả mặt kinh tế cũng như phát triển nội lực. Chính phủ Việt Nam đã làm rất tốt việc bảo đảm tất cả học sinh có SGK khi đi học. Giá SGK rẻ vì Nhà nước đã tài trợ cho chi phí biên soạn SGK và do đó Bộ Tài chính đã kiểm soát giá bán SGK mới có giá như bây giờ. Mức phí hiện nay trong khả năng chi trả của các gia đình, còn các hộ nghèo, học sinh ngoài việc được miễn giảm học phí còn được hỗ trợ chi phí học liệu. Điều này tưởng như đương nhiên ở Việt Nam nhưng là điều mà nhiều nước nghèo hoặc trung bình thấp như Việt Nam vẫn phải phấn đấu. SGK ở các nước đó do tư nhân phát hành, thậm chí là nhà xuất bản nước ngoài.

6. Vì vậy, với nguồn nhân lực hiện có hạn trong lĩnh vực này, có lẽ Bộ Giáo dục và Đào tạo nên tập trung lực lượng dưới một ngọn cờ chung, xây dựng cho tốt một bộ SGK đầu tiên cho chương trình mới, và bồi dưỡng giáo viên cho tốt. Đồng thời xây dựng các tiêu chí công khai minh bạch về chất lượng SGK, tiêu chí, tiêu chuẩn và quy trình thẩm định SGK, tránh các yếu tố xung đột lợi ích trong quá trình này, để cho các cá nhân và nhà xuất bản có thể dần dần tham gia cuộc chơi này. Và lúc đó Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ cần đấu thầu chọn bộ nào đáp ứng chất lượng nhất, mua và cung cấp cho các nhà trường, nhất là trường nghèo cho học sinh nghèo mượn, thay vì cấp tiền. Và yêu cầu SGK cần phải được cập nhật, điểu chỉnh thường xuyên để tối ưu hóa chất lượng. Nên đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cứ hàng năm cập nhật nhỏ, 5 năm cập nhật lớn, 10 năm đổi SGK.

An Trần
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang