VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 15:57 | 14/11/2019 (GMT+7)
.

Sách và công nghệ số

07:20 | 06/10/2018
Bên cạnh sách giấy, sách điện tử với sự hỗ trợ của công nghệ số góp phần phát triển văn hóa đọc. Điều này tạo ra cơ hội, nhưng cũng kèm theo thách thức với các nhà xuất bản.

Xu thế tất yếu

Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang tác động đến nhiều quốc gia và nhiều lĩnh vực. Trước tác động ấy, ngành xuất bản thế giới đang có bước chuyển dịch nhanh chóng sang môi trường internet, điện tử. Sự kết hợp giữa sách và công nghệ diễn ra nhiều năm nay và vẫn là xu thế tất yếu trong thời gian tới. Chính bởi vậy, “Sách và công nghệ số” đã được chọn là chủ đề của Hội sách Hà Nội 2018 vừa diễn ra tại Hoàng thành Thăng Long. Tại đây, độc giả đã có những trải nghiệm thú vị và mới mẻ với nhiều sản phẩm sáng tạo, công nghệ kết hợp giữa sách giấy truyền thống và ứng dụng trên thiết bị thông minh, sách công nghệ (sách điện tử, sách audio…).

Sách kết hợp công nghệ là xu thế tất yếu  Ảnh: Ng. Phương

Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam ra mắt Trải nghiệm ứng dụng trên thiết bị thông minh kèm bộ sách “Học tiếng Anh siêu thú vị”. Theo ông Nguyễn Xuân Minh - Trưởng phòng Bản quyền của Nhã Nam, bộ sách được phát hành cùng thời điểm với bộ sách gốc của Malaysia. Bộ sách gồm 36 cuốn, chia làm 3 chủ đề: Tiếng Anh, Toán và Khoa học dành cho các bé từ 3 - 7 tuổi, gồm 2 phần sách và phần mềm tương tác (tải miễn phí). “Hiện nay, ở đô thị, mọi người, kể cả các em nhỏ khó có thể tách rời điện thoại thông minh hay máy tính bảng. Hy vọng với bộ sách này, trẻ em sẽ có những giây phút thú vị hơn, sử dụng điện thoại một cách thông minh và có kiểm soát. Bên cạnh đó, với các tác phẩm truyền tải kiến thức, cập nhật thông tin một cách liên tục, như sách khoa học, sách thường thức, việc kết hợp sách và hình thức số sẽ tạo hứng khởi cho người đọc, nhất là với trẻ em. Trong tương lai, chúng tôi sẽ tìm kiếm và cho ra mắt thêm nhiều sản phẩm giữa sách và công nghệ dành cho thanh thiếu niên” - ông Nguyễn Xuân Minh cho biết.

Tại hội sách, ứng dụng sách nói Fadio cũng ra mắt độc giả. Ông Nguyễn Tuấn Tùng, Công ty Hệ thống thông tin FPT cho biết, việc kết hợp sách và công nghệ đã được đơn vị này triển khai trong 2 năm và đang hoàn thiện cả về mặt công nghệ, nội dung. Hiện tại, kho sách nói gồm có hàng trăm đầu sách và tiếp tục được mở rộng thời gian tới... Bên cạnh đó, Bibox, máy đọc sách đầu tiên của Việt Nam được giới thiệu. Sản phẩm này được phát triển dựa trên một số đặc tính cơ bản của người đọc Việt, hỗ trợ kết nối với các kho sách có bản quyền Việt, như Waka hay Tiki, giúp việc tải sách, đọc sách tiện lợi hơn...

Thách thức bản quyền

Ngoài sách điện tử, ngành xuất bản thế giới còn tập trung khai thác bản quyền về nội dung (content), từ nội dung sách sẽ khai thác thành app (ứng dụng), phim, kịch, trò chơi, sách tương tác có âm thanh, hình ảnh... Được tích hợp trên các thiết bị như máy tính, điện thoại di động, máy đọc sách với dung lượng khổng lồ, tiện lợi trong mua bán, lưu trữ, giá thành rẻ hơn, hấp dẫn hơn, sách điện tử (ebook) và các loại hình sách kết hợp công nghệ được lựa chọn như một giải pháp đọc sách tiết kiệm thời gian, tiền bạc và không kém phần hấp dẫn. Trong bối cảnh đó, để xuất bản thực sự trở thành ngành công nghiệp văn hóa, các đơn vị xuất bản trong nước cần tiếp cận, từng bước triển khai, ứng dụng các giải pháp công nghệ thông tin hiện đại và dịch vụ nội dung số vào hoạt động của mình.

Tuy nhiên, sách điện tử, cũng giống như sách giấy, phải đối mặt với vấn đề vi phạm bản quyền ngày càng nghiêm trọng. Nhiều đơn vị xuất bản “đau đầu” khi các trang mạng ngang nhiên chia sẻ ebook, audio book mà không xin phép. Khi có vi phạm, việc xử lý cũng vô cùng khó khăn. Bà Trần Phương Thảo, Phó Tổng giám đốc Thái Hà Books cho biết: “Hơn 8 năm xuất bản ebook, audio book, chúng tôi đang xem lại, vì số lượng ebook bị in lậu khá lớn. Khi phát hiện vi phạm, chúng tôi gửi yêu cầu các đơn vị xâm phạm, họ cũng gỡ xuống, nhưng khoảng 2 tháng sau, sách lậu lại được đưa lên. Cơ quan nhà nước cũng khó xử lý và không có khả năng can thiệp bởi đơn vị xâm phạm thường đặt máy chủ ở nước ngoài. Đó là bài toán lớn với các đơn vị xuất bản”.

Theo thống kê, tại Mỹ, doanh thu ebook chiếm hơn 20% so với tổng doanh thu ngành xuất bản; còn tại nhiều quốc gia chỉ chiếm 2 - 3%. Với nhiều quốc gia Đông Nam Á và Việt Nam, ebook chỉ chiếm khoảng 0,5 - 0,8% tổng doanh thu của ngành xuất bản. Nói chung, dù có nhiều ưu điểm trong giá thành, lưu trữ, tiếp cận độc giả nhanh, doanh thu ebook chưa chiếm tỷ lệ lớn trong ngành xuất bản. Tại các nhà xuất bản Việt Nam, ebook vẫn được hiểu là sản phẩm phái sinh từ sách giấy, các khâu mua bản quyền, dịch thuật cho tới dàn trang, chế bản đều nằm ở khâu sách giấy, ebook không phải gánh thêm chi phí khác, trừ chi trả bản quyền tác giả. Dù vậy, doanh thu từ sách điện tử chưa được là bao, bởi chưa có nhiều người đọc ebook có bản quyền.

Sự kết hợp công nghệ và thông tin đã làm thay đổi toàn bộ hệ thống xuất bản, tạo bước ngoặt mới về tốc độ chia sẻ và lan tỏa. Bên cạnh nỗ lực từ các đơn vị xuất bản, các chuyên gia cho rằng, giải pháp cần từ nhiều phía, như ơ quan chức năng vào cuộc xử phạt khi có vi phạm; độc giả có ý thức tẩy chay sách lậu, sách không có bản quyền... từ đó, nền xuất bản trong nước mới có thể phát triển, đưa tới bạn đọc nhiều tác phẩm hay.

Ngọc Phương
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang