QUỐC TẾ
Cập nhật 08:49 | 10/04/2020 (GMT+7)
.
Pháp luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở một số nước

Quốc hội nắm quyền thẩm tra, xem xét và thông qua luật

08:23 | 23/02/2020
Tại bất cứ quốc gia nào thì Quốc hội, cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân cũng là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp. Cơ quan hành pháp được ủy quyền ban hành văn bản theo quy định của luật đối với một số lĩnh vực nhất định hoặc được ủy quyền ban hành văn bản trong từng luật cụ thể. Rất nhiều nước quy định thẩm quyền ban hành văn bản của chính quyền địa phương, thậm chí trao thẩm quyền ban hành văn bản cho đơn vị hành chính, kinh tế đặc biệt.

Thẩm quyền tối cao của cơ quan lập pháp

Ở hầu hết các quốc gia, nhiệm vụ chính của cơ quan lập pháp là thẩm tra, xem xét và thông qua luật. Hầu hết các luật được Quốc hội thông qua đều do cơ quan hành pháp trình, thường là do chính Bộ trưởng của Bộ chịu trách nhiệm soạn thảo dự án luật trình. Bên cạnh đó, cơ quan lập pháp có trách nhiệm giám sát việc thi hành pháp luật.

Đối với một số quốc gia thuộc khối thịnh vượng chung như Anh, Canada… dự thảo luật phải được cả Thượng viện và Hạ viện đồng ý thông qua thì mới trở thành luật. Phê chuẩn của Hoàng gia là khâu cuối cùng trong quá trình làm luật. Thủ tướng Chính phủ và các bộ trưởng trình dự luật ra Nghị viện và chịu trách nhiệm đối với dự luật. Các Bộ trưởng bảo trợ cho dự án luật được thông qua trong từng công đoạn của quy trình lập pháp tại Nghị viện. Các bộ đồng thời cũng được ủy quyền ngay trong từng luật về thẩm quyền ban hành văn bản quy định chi tiết hướng dẫn luật và chịu trách nhiệm thực thi các đạo luật và các văn bản hướng dẫn thi hành luật.

Ở Trung Quốc, các cơ quan có quyền làm luật ở cấp Trung ương được nêu trong Hiến pháp năm 1982 và trong Luật Lập pháp năm 2000 nhằm chính thức hóa quy trình làm luật. Theo Điều 58 của Hiến pháp, Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc (Quốc hội) và Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quyền ban hành luật. Quốc hội, với tư cách là cơ quan lập pháp cấp cao nhất của nhà nước có thẩm quyền ban hành, sửa đổi, bãi bỏ các luật cơ bản. Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quyền thông qua, sửa đổi và bãi bỏ tất cả các luật khác (Điều 67 Hiến pháp, Điều 7 Luật Lập pháp). Trái ngược với luật cơ bản, các luật khác chỉ tác động đến một số khía cạnh cụ thể của xã hội.

Cơ quan hành pháp có quyền ban hành văn bản dưới luật

Nhiều nước quy định Chính phủ được ủy quyền ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành luật và tổ chức việc thi hành pháp luật. Với vai trò là cơ quan thực thi pháp luật, cơ quan hành pháp ngoài việc ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành luật còn có thẩm quyền ban hành các văn bản dưới luật (nghị định, quyết định, quy chế) để tổ chức việc thi hành luật. Các nghị định của Chính phủ, thông tư của bộ chỉ là văn bản hướng dẫn để chấp hành và thi hành luật nên phải căn cứ vào luật và nội dung trong phạm vi quy định luật cho phép. Các văn bản này tồn tại vì nội dung của luật trong nhiều trường hợp không thể quy định chi tiết bởi chúng đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật nhiều hơn khả năng của cơ quan lập pháp. Những vấn đề này có thể gồm quy định thiết kế riêng để áp dụng cho các công chúng cụ thể hoặc lĩnh vực kinh tế cụ thể; những nội dung thay đổi rất nhanh trong một thời gian ngắn nên không thể dùng luật để điều chỉnh. Luật đã được cơ quan lập pháp thông qua là tối thượng và các quy định của các văn bản dưới luật phải tuân thủ quy định của luật.

Một số nước quy định Chính phủ được ban hành văn bản dưới luật về những vấn đề chưa được pháp luật quy định nhưng sau một thời gian kiểm nghiệm trong thực tế phải nâng lên thành luật. Chẳng hạn, ở Trung Quốc, Hội đồng Nhà nước ban hành các quy định về quản lý hành chính. Các quy định hành chính có thể quy định những vấn đề sau: Những vấn đề cần đến các quy định về hành chính để bảo đảm thực hiện luật quốc gia. Những vấn đề thuộc phạm vi quản lý hành chính của Hội đồng Nhà nước  theo quy định tại Điều 89 Hiến pháp. Nếu một vấn đề cần được điều chỉnh bởi luật và nằm trong thẩm quyền ban hành của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và theo quyết định ủy quyền của Quốc hội hay Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Nhà nước ban hành quy định hành chính tại thời điểm đó và sau một thời gian kiểm nghiệm thực tiễn, các điều kiện của việc ban hành một văn bản luật có liên quan đã chín muồi, Hội đồng Nhà nước sẽ trình lên Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhằm đề nghị ban hành luật.

Theo kinh nghiệm của Nhật Bản, trường hợp đặc biệt khi chưa có luật, Nghị viện có thể ủy quyền cho Chính phủ ban hành Nghị định nhằm điều chỉnh, nhưng cần xác định rõ đối tượng, phạm vi ủy quyền.

Mặc dù không được giám sát chặt chẽ như quá trình lập pháp của Quốc hội hoặc Tổng thống, song quá trình xây dựng quy định (còn gọi là quá trình lập quy) được cho là có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng và thực hiện chính sách công ở Mỹ. Nhìn chung, các quy định thường bắt nguồn từ luật của Quốc hội và lập quy là phương tiện để thực thi luật và cụ thể hóa các yêu cầu của luật. 

Tòa án thực hiện chức năng chính là áp dụng pháp luật

Hầu hết các nước không quy định thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật cho tòa án vì tòa án là cơ quan áp dụng pháp luật. Việc không quy định thẩm quyền ban hành văn bản cho tòa án dựa trên việc phân chia quyền lực giữa ba nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp. Tòa án của các nước đều thực hiện chức năng chính là áp dụng pháp luật. Ngoài ra, một số nước quy định tòa án có thẩm quyền giải thích pháp luật và giải quyết xung đột pháp luật.

Ở Canada, việc giải thích luật là một trong những nhiệm vụ quan trọng của tòa án trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, nhất là trong quá trình xét xử. Thẩm phán là người giải thích luật và xây dựng án lệ cho việc áp dụng pháp luật. Thẩm phán sẽ tham gia xây dựng pháp luật bằng đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật thông qua quá trình áp dụng pháp luật. Bên cạnh đó, trong quá trình xét xử, nếu tòa án thấy rằng có quy định của liên bang, bang trái nguyên tắc của Hiến pháp Canada và Hiến chương về các quyền và tự do thì tòa án sẽ quyết định văn bản đó không có hiệu lực hoặc vi hiến. Nguyên tắc tuyên bố phạm vi vi hiến càng hẹp càng tốt, như tuyên bố một điều khoản hoặc một câu, một đoạn trong văn bản bị tuyên vi hiến hoặc vi phạm quy định của hiến chương.

Quy định rõ việc ủy quyền lập pháp

Rất nhiều quốc gia quy định về việc ủy quyền lập pháp cho nhánh hành pháp. Theo Điều 68 Hiến pháp Cộng hòa Kyrgyzstan, Thượng viện, Hạ viện của Quốc hội có thể ủy quyền lập pháp cho Tổng thống trong khoảng thời gian không quá một năm. Tổng thống của Cộng hòa Kyrgyzstan, Chính phủ Cộng hòa Kyrgyzstan có quyền ủy thác một phần quyền hạn lập pháp của mình cho các cơ quan cấp dưới, nếu điều này không trái với Hiến pháp và pháp luật của Cộng hòa Kyrgyzstan. Luật ủy quyền quy định cụ thể cơ quan nào sẽ được ủy quyền, quyền hạn cụ thể nào và trong thời hạn bao lâu. Cơ quan được ủy quyền sẽ không có quyền ủy quyền lại cho cơ quan khác.

Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan nhà nước của nước Cộng hòa Azerbaijan có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật có thể ủy quyền cho cơ quan khác, trừ khi luật không quy định. Các cơ quan hành pháp liên quan của Cộng hòa Azerbaijan có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật có thể ủy quyền cho các cơ quan hành pháp cấp dưới, trừ khi luật không quy định. Luật ủy quyền ban hành văn bản ấn định thời hạn của việc ủy quyền và cơ quan được quyền. Cơ quan nhận ủy quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải tuân thủ văn bản ủy quyền. Để thực hiện việc chuyển giao quyền, cơ quan được ủy quyền phải gửi văn bản quy phạm pháp luật cho cơ quan ủy quyền trong vòng 24 giờ kể từ thời điểm ban hành văn bản (không tính ngày nghỉ). Cơ quan ủy quyền có thể hủy bỏ hoặc sửa đổi những văn bản quy phạm pháp luật này. Cơ quan được ủy quyền phải chịu các chi phí của việc ủy quyền từ nguồn ngân sách của họ, trừ khi được quy định khác bởi luật ủy quyền.

Hiến pháp của Cộng hòa Pháp quy định rõ các nội dung thuộc thẩm quyền ban hành Luật của Quốc hội. Sự tách biệt giữa quyền lập pháp và quyền lập quy được thể hiện khá rõ trong Hiến pháp. Theo tinh thần này, quyền lập quy không được xem là quyền phát sinh từ quyền lập pháp mà được xem là loại quyền năng riêng của Chính phủ trong đặt ra các quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh các vấn đề, các nội dung nằm ngoài phạm vi ban hành luật của Quốc hội.

Ngọc Khánh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang