QUỐC TẾ
Cập nhật 19:07 | 17/02/2020 (GMT+7)
.

NATO khủng hoảng tuổi 70

07:56 | 06/12/2019
NATO vừa khép lại hai ngày họp thượng đỉnh tại Anh trong nghi kỵ và mâu thuẫn, khiến lễ kỷ niệm 70 năm thành lập của tổ chức quân sự lớn nhất thế giới này diễn ra trong bầu không khí u ám nhất từ trước tới nay.

Lục đục từ khai mạc đến bế mạc

Trước thềm hội nghị, tờ Guardian đã nhận định cuộc gặp gỡ nhân kỷ niệm 70 năm thành lập liên minh quân sự này diễn ra trong tình hình không mấy lạc quan: Người Đức và người Đông Âu nổi giận với người Pháp, người Pháp giận dữ người Thổ Nhĩ Kỳ và người Mỹ, còn Tổng thống Mỹ tức giận với tất cả.

Và quả thực, tình trạng mất đoàn kết của NATO được thể hiện đầy đủ ngay trong ngày khai mạc hội nghị thượng đỉnh khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ thông đồng với các ủy ban Nhà nước Hồi giáo; Tổng thống Mỹ Donald Trump mô tả những lời chỉ trích của ông Macron về sự “chết não” của NATO là những từ ngữ hết sức “xấu xí” và xúc phạm đến các thành viên NATO. Tổng thống Mỹ cũng nhân đó chê điều hành kinh tế yếu kém của chính phủ Pháp và tuyên bố Pháp có thể rời NATO nếu cảm thấy không thích hợp.

Trong các cuộc trao đổi gay gắt của NATO, ông Donald Trump cũng yêu cầu châu Âu chi trả nhiều hơn cho phòng thủ tập thể và đưa ra những nhượng bộ phù hợp với lợi ích của Mỹ trong vấn đề thương mại. Ông đặt ra nghi vấn quân đội Mỹ có nên bảo vệ bất kỳ quốc gia nào “vi phạm” mục đích của khối về chi tiêu quân sự hay không. Tất cả 29 thành viên NATO có mục tiêu là chi 2% GDP cho quốc phòng và Tổng thống Donald Trump ám chỉ Đức và nhiều thành viên khác không đạt mục tiêu này.

Trong khi đó, Tổng thống Pháp Macron vẫn giữ nguyên những bình luận ông đưa ra hồi tháng 11, cho rằng NATO đã thất bại trong việc tìm ra mục đích tồn tại rõ ràng kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Tổng thống Pháp Macron cũng nêu vấn đề Thổ Nhĩ Kỳ và cho rằng NATO phải đối thoại thẳng thắn với Thổ Nhĩ Kỳ để gạt bỏ những mập mờ hiện nay trong các chính sách đối ngoại và an ninh của Thổ Nhĩ Kỳ.

Tình hình tiếp tục xấu đi trong ngày họp cuối cùng khi Tổng thống Donald Trump quyết định hủy cuộc họp báo chung và lên tiếng chỉ trích Thủ tướng Canada Justin Trudeau, sau khi xuất hiện một đoạn video trong đó ông Trudeau và nhiều nguyên thủ NATO chế giễu ông Donald Trump.

Suốt 7 thập kỷ qua, NATO hoạt động gắn kết dựa trên một trong những nguyên tắc thiết yếu: Tin tưởng lẫn nhau. Điều 5 của NATO nêu rõ bất cứ cuộc tấn công nào nhằm vào một thành viên đều bị xem là nhằm vào toàn khối. Tuy nhiên, tinh thần trên đã phai mờ sau khi Tổng thống Donald Trump bước vào Nhà Trắng, khởi đầu cho một số mâu thuẫn hiện tại giữa Mỹ và đồng minh, cũng như giữa các quốc gia châu Âu. Nhiều thành viên NATO hiện không biết phản ứng như thế nào trước những quyết định bất thường của Tổng thống Donald Trump. Nói theo cách của nhà phân tích Nic Robertson từ đài CNN, quốc gia đóng góp nhiều nhất lại là nhà đầu tư khó đoán nhất và điều này khiến tương lai của toàn khối bất ổn.

“Đứa con rắc rối” Thổ Nhĩ Kỳ

Bên cạnh niềm tin, NATO còn hoạt động dựa trên một nguyên tắc cơ bản khác: Không mua vũ khí từ quốc gia ngoài khối. Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ đang trở thành “đứa con rắc rối” khi cố tình quên nguyên tắc này. “Thổ Nhĩ Kỳ dường như đã quyết định rằng tương lai nước này được bảo đảm tốt hơn nhờ quan hệ gần gũi với Nga hơn là với NATO do Mỹ dẫn dắt” - cựu đại sứ Mỹ tại NATO Ivo Daalder nói về Ankara, sau khi nước này quyết định mua hệ thống tên lửa phòng thủ S-400 của Nga.

Một vấn đề lớn khác mà NATO phải giải quyết với đứa con ngỗ ngược đó là hành vi vượt rào của Thổ Nhĩ Kỳ khi tự ý tiến hành cuộc xâm lược Syria hồi tháng 10 hay lời đe dọa của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan cho người tị nạn Syria tràn ngập châu Âu. Động thái của Thổ Nhĩ Kỳ đã làm dấy lên lời kêu gọi trục xuất Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi liên minh.

Tổng thống Erdogan hôm 3.12 tiếp tục khiến căng thẳng gia tăng khi tuyên bố sẽ phản đối kế hoạch quân sự của NATO tại các nước Baltic và Ba Lan nếu khối này không công nhận Các đơn vị bảo vệ nhân dân người Kurd (YPG) là nhóm khủng bố.

Thách thức đến từ Trung Quốc

Nếu các chủ đề khác đều gây chia rẽ thì có lẽ thách thức chung đến từ Trung Quốc là yếu tố duy nhất kéo các nước NATO lại với nhau. Đây cũng là lần đầu tiên Trung Quốc thay thế Nga trở thành mối quan tâm hàng đầu của khối quân sự này. Và trong bản tuyên bố chung được công bố sau khi nguyên thủ 29 quốc gia thành viên NATO nhóm họp phiên toàn thể, khối quân sự Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương đã lần đầu tiên nêu tên Trung Quốc như một thách thức.

Cụ thể, NATO tuyên bố khối này giờ đây xem không gian vũ trụ là một phạm vi tác chiến mới; đồng thời cũng nhấn mạnh đến việc các nước đồng minh trong NATO cần bảo đảm an ninh về mặt viễn thông, bao gồm cả công nghệ 5G. Đây là hai lĩnh vực mà trong thời gian qua Mỹ luôn thúc giục các đồng minh trong NATO phải áp dụng một chính sách cứng rắn nhằm hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc.

Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg giải thích: “Đây là lần đầu tiên chúng tôi đề cập đến sự gia tăng sức mạnh của Trung Quốc, cả trên khía cạnh cơ hội lẫn thách thức mà nước này đặt ra, cũng như tác động của nó đến an ninh của các nước NATO. Chúng ta phải thừa nhận thực tế là Trung Quốc đang tiến sát đến chúng ta, đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng tại châu Phi, Bắc Cực, không gian mạng và Trung Quốc hiện còn là quốc gia có ngân sách dành cho quốc phòng lớn thứ hai thế giới. Các nhà lãnh đạo NATO đã nhất trí rằng NATO phải ứng xử với Trung Quốc với tư cách một liên minh và cần tìm giải pháp để khích lệ Trung Quốc tham dự vào các thỏa thuận kiểm soát vũ khí”.

Dù khó có thể sụp đổ, song cuộc khủng hoảng của NATO đã được dự đoán nhiều lần kể từ khi mục đích chính của nó - ngăn chặn Liên Xô - không còn. Bình luận gần đây của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (NATO đang “chết não”) là “sự thật mất lòng” mà NATO đối diện. Rất nhiều chuyên gia đồng tình với ông Macron khi cho rằng, nhiệm vụ khẩn thiết nhất của tổ chức này là đi tìm mục đích mới để tồn tại. Khi tất cả đã đoàn kết trên một mặt trận, mọi thách thức khác sẽ được giải quyết.

Quỳnh Vũ
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang