QUỐC TẾ
Cập nhật 11:28 | 28/02/2020 (GMT+7)
.
Giá xăng rẻ ở Iran

Quyền lợi người dân hay lỗ hổng buôn lậu?

08:03 | 19/11/2019
Iran đã tăng ít nhất 50% giá xăng dầu, đồng thời áp dụng hạn ngạch để cải tổ hệ thống trợ cấp nhiên liệu, hạn chế tình trạng buôn lậu xăng dầu đang gây thất thoát ngân sách nghiêm trọng tại nước này. Tuy nhiên, quyết định tăng giá đột ngột đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ của người dân, dẫn đến biểu tình bạo lực nổ ra đồng loạt ở nhiều thành phố.

Biểu tình bùng phát

Các cuộc biểu tình đã bùng phát tại một số thành phố, một ngày sau khi Chính phủ nước này thông báo tăng giá và áp dụng phân phối xăng dầu. Tại Tehran, hàng trăm người đổ xuống đường gây tắc nghẽn giao thông. Đám đông biểu tình vây quanh một chiếc xe ô tô bị phóng hỏa. Cảnh tượng tương tự diễn ra ở những thành phố khác như Sirjan hay Isfahan thuộc miền Trung Iran. Ở thành phố Sirjan, tình hình còn nghiêm trọng hơn khi người tham gia tấn công một kho nhiên liệu và tìm cách phóng hỏa khu vực này, song bị cảnh sát ngăn chặn kịp thời. Tại Kermanshah, người biểu tình đã tấn công sở cảnh sát, một nhân viên cảnh sát được cho là đã thiệt mạng.

Trước tình hình trên, ngày 17.11, Lãnh tụ tinh thần tối cao Iran Khamenei đã lên tiếng chỉ trích những kẻ kích động bạo lực, đồng thời khẳng định sự ủng hộ đối với quyết định tăng giá xăng dầu của Chính quyền Tổng thống Rouhani. Ông Khamenei chỉ trích những nhân tố chống đối Tehran và các kẻ thù nước ngoài đứng sau “hành vi phá hoại” này. “Một số người nghi ngờ quyết định này nhưng hành vi phá hoại và đốt phá do những kẻ côn đồ gây ra, chứ không phải nhân dân của chúng ta. Thế lực phản cách mạng và các kẻ thù của Iran luôn ủng hộ hành vi phá hoại cũng như những hành vi vi phạm an ninh và chúng sẽ tiếp tục làm như vậy”. Theo ông Khamenei, quyết định tăng giá xăng dầu dựa trên ý kiến chuyên gia và cần được ủng hộ.

Tuyên bố của người quyền lực nhất quốc gia Hồi giáo đồng nghĩa với việc ông sẽ bật đèn xanh cho lực lượng chống bạo động của Iran sử dụng biện pháp mạnh để trấn áp hành động quá khích.

Theo cơ quan thông tấn Iran, khoảng 40 người đã bị bắt giữ. Ngoài ra, để đối phó với tình trạng bạo lực diễn biến phức tạp, Bộ Thông tin và Truyền thông Iran đã hạn chế quyền truy cập internet từ tối 16.11.


Lái xe ở Iran biểu tình phản đối tăng giá nhiên liệu

Tăng giá và áp dụng hạn ngạch mua xăng

Trước đó, Iran đã quyết định tăng giá xăng và áp dụng hạn ngạch mua xăng hàng ngày. Nếu trước đây, một lít xăng được bán với giá 10.000 rial Iran, tương đương khoảng 5.500 đồng thì theo quyết định mới, mỗi lít xăng có giá 15.000 rial (khoảng 8.100 đồng), tức tăng khoảng 2.600 đồng/lít. Ngoài ra, những tài xế có thể mua đầy bình nhiên liệu tại trạm xăng dầu chỉ được phép mua 60 lít xăng/tháng với giá 15.000 rial. Vượt quá hạn mức trên, tài xế phải trả 30.000 rial (11.000 đồng)/lít.

Biện pháp này dự kiến tiết kiệm cho Iran 2,55 tỷ USD/năm. Iran là nước trợ cấp hào phóng cho nhiên liệu, nhưng gần đây đối mặt với tình trạng buôn lậu xăng dầu ra nước ngoài.

Người đứng đầu Cơ quan Ngân sách và Kế hoạch Iran Mohmmad Bagher Nobakht cho biết, biện pháp này dự kiến tiết kiệm cho Iran 2,55 tỷ USD/năm. Số tiền thu được từ việc tăng giá xăng sẽ được dùng để trợ cấp bổ sung cho 60 triệu người đang trong tình cảnh khó khăn. Cơ quan này đồng thời cam kết giá taxi và các phương tiện công cộng khác sẽ không thay đổi. “Tất cả khoản thu từ tăng giá nhiên liệu phải được trả lại cho người dân. Những khoản trợ cấp đầu tiên sẽ được cấp trong vòng 10 ngày tới”, Tổng thống Iran Rohani nói.

Giá xăng rẻ - lỗ hổng buôn lậu

Iran hiện là một trong các quốc gia có giá xăng dầu rẻ nhất thế giới, do Chính phủ trợ cấp hào phóng cho nhiên liệu và giá trị đồng nội tệ thấp. Vì vậy, người dân nơi đây coi giá rẻ giá xăng rẻ như một quyền lợi đương nhiên được hưởng, nên khi bị tước đi điều này, họ đã tức giận xuống đường biểu tình. Họ cũng lo ngại động thái này càng làm tăng gánh nặng lên ví tiền của mình trong bối cảnh nền kinh tế đang trầy trật vì lệnh trừng phạt của Mỹ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo nền kinh tế Iran sẽ giảm 9% trong năm nay và rơi vào tình trạng đình trệ năm 2020. Tỷ lệ lạm phát ở Iran hiện ở mức hơn 40%.

Trên thực tế, mặc dù là nước có trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, và là nước sản xuất dầu thô đứng thứ 4 thế giới, Iran trong nhiều năm phải vật lộn để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu trong nước. Lệnh trừng phạt quốc tế hạn chế cung cấp phụ tùng, khiến nước này gặp nhiều khó khăn trong bảo trì và duy trì sản lượng của các nhà máy lọc dầu. Các nhà máy lọc dầu trong nước chỉ có thể sản xuất gần 50 triệu lít/ngày trong khi lượng tiêu thụ của người dân nhiều gấp đôi. Chính vì vậy, Iran luôn trong tình trạng thiếu hụt và phải nhập khẩu số lượng lớn xăng dầu để đáp ứng nhu cầu ngày một gia tăng trong nước.

Trong khi đó, chương trình trợ giá xăng dầu dù có lợi cho người dân Iran nhưng lại ngốn ngân sách rất lớn. Chưa kể, rất nhiều người đã lợi dụng điều này để đổ xô đi mua xăng dầu tích trữ và buôn lậu sang những nước khác như Iraq, Thổ Nhĩ kỳ, Pakistan và Afghanistan với giá gấp 10 lần để hưởng chênh lệch. Theo Hãng thông tấn nhà nước Iran (IRNA), người dân Iran mua trung bình 90 triệu lít/ngày, trong đó số xăng dầu bị buôn lậu ước tính rơi vào khoảng 10 - 20 triệu lít/ngày.

Nguy cơ bất ổn lặp lại

Giới chức Iran lo ngại, các cuộc biểu tình hiện nay nếu không được xử lý tốt sẽ lặp lại kịch bản của tình trạng náo loạn cuối năm 2017, khi người dân xuống đường biểu tình ở 80 thành phố và thị trấn, khiến nước này lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng. Các cuộc biểu tình năm 2017 ban đầu để phản đối giá cả sinh hoạt đắt đỏ, sau đó phát triển thành nhiều yêu cầu chính trị sâu rộng. Tại một số thành phố, các cuộc biểu tình đã trở nên bạo lực, người biểu tình tấn công cảnh sát và đốt xe hơi. Ít nhất 22 người đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình, và hàng trăm người bị chính quyền Iran bắt giữ.

Quỳnh Vũ
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang