QUỐC TẾ
Cập nhật 19:19 | 16/10/2019 (GMT+7)
.
Nhật Bản - Hàn Quốc

Nguy cơ xảy ra cuộc chiến thương mại

07:35 | 06/07/2019
Quan hệ Nhật Bản - Hàn Quốc đang ở mức thấp nhất kể từ năm 1965, trong bối cảnh tranh cãi ngoại giao giữa hai nước liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức thời chiến leo thang thành cuộc đối đầu thương mại giữa hai nước láng giềng.

Những động thái từ hai phía

Đầu tuần qua, Nhật Bản tuyên bố áp lệnh hạn chế xuất khẩu nguyên liệu công nghệ cao, được sử dụng trong sản xuất điện thoại thông minh và chip sang thị trường Hàn Quốc từ ngày 4.7. Lệnh cấm này nhắm vào ba nguyên liệu chính: nhựa nhiệt dẻo (fluorinated polyimide) được sử dụng trong sản xuất tấm màn hình điện thoại thông minh, chất cản màu (resist) và hydro clorua có độ tinh khiết cao (high-purity hydrogen fluoride) được sử dụng làm khí ăn mòn (etching gas) trong sản xuất chất bán dẫn. Với lệnh hạn chế trên, các nhà xuất khẩu Nhật Bản sẽ phải xin giấy phép mỗi khi muốn xuất khẩu sang Hàn Quốc. Các quan chức thương mại cho hay, lệnh giới hạn của Nhật Bản sẽ làm thời gian cấp giấy phép kéo dài tới khoảng 90 ngày.

Nhật Bản hiện sản xuất khoảng 90% lượng nhựa nhiệt dẻo và chất cản màu, 70% lượng khí ăn mòn trên thế giới. Do đó, các nhà sản xuất chip khó có thể tìm kiếm các nguồn cung thay thế. Động thái của Nhật Bản được cho là sẽ tác động đến các nhà sản xuất điện tử hàng đầu của Hàn Quốc như Samsung và LG. Ngoài ra, Nhật Bản còn xem xét loại Hàn Quốc khỏi danh sách các “quốc gia trắng”, được hưởng cơ chế ít bị giới hạn trong chuyển giao công nghệ liên quan đến an ninh quốc gia.

Phản ứng trước động thái trên, Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính Hàn Quốc Hong Nam-ki ngày 4.7 đã hối thúc Nhật Bản dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu và cảnh báo, Seoul sẽ có biện pháp đáp trả trực tiếp nếu Nhật Bản vẫn duy trì chính sách đó trong một thời gian dài. Cụ thể, lần đầu tiên Hàn Quốc sẽ đệ đơn kiện lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ngay sau khi có kết quả đánh giá nội bộ về vấn đề này. Theo ông Hong Nam-ki, động thái của Nhật Bản rõ ràng là hành vi trả đũa kinh tế và các hạn chế xuất khẩu mà Nhật Bản đưa ra có thể tác động tiêu cực tới không chỉ Hàn Quốc mà còn chính nước này.

Cái sảy nảy cái ung

Quyết định trên được đưa ra trong bối cảnh Tokyo - Seoul tranh cãi về vấn đề lao động cưỡng bức trong thời chiến. Tháng 10.2018, Tòa án Tối cao Hàn Quốc ra phán quyết rằng Tập đoàn Nippon Steel của Nhật Bản phải bồi thường cho những lao động cưỡng bức của Hàn Quốc trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Nhật Bản kịch liệt phản đối phán quyết này và cho rằng, vấn đề lao động bắt buộc đã được giải quyết triệt để năm 1965, khi 2 nước ký hiệp ước khôi phục quan hệ ngoại giao, đồng thời lên án phán quyết trên là “không thể tưởng tượng được”. Trong khi đó, Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in cho rằng, hiệp ước này không ngăn người dân kiện các công ty Nhật Bản, đồng thời khẳng định, phán quyết của tòa án nên được tôn trọng.

Các động thái ăn miếng trả miếng giữa Hàn Quốc - Nhật Bản làm dấy lên quan ngại căng thẳng giữa hai đồng minh quan trọng của Mỹ ở châu Á có thể vượt tầm kiểm soát và bùng phát thành chiến tranh kinh tế. Báo Bưu điện Hoa Nam Buổi Sáng cho biết, người dân Hàn Quốc đã gửi đơn kiến nghị tới Phủ Tổng thống, kêu gọi tẩy chay một loạt hàng hóa Nhật Bản từ ô tô, bia đến hóa mỹ phẩm. Chỉ trong 4 ngày kể từ được đăng trên website của Nhà Xanh, đơn kiến nghị này đã tập hợp được ít nhất 17.000 chữ ký ủng hộ.

Các chuyên gia kinh tế cũng đánh giá, nếu đơn kiến nghị trên được ban hành thành luật, lệnh tẩy chay này có thể gây tổn thất không nhỏ tới ngành du lịch Nhật Bản, trong bối cảnh Hàn Quốc là nước có đông khách du lịch đến xứ sở mặt trời nhất nhiều năm qua, với 7,5 triệu lượt khách năm ngoái, đóng góp khoảng 5,5 tỷ USD cho nước này. Hàn Quốc còn lên kế hoạch đầu tư 1.000 tỷ won (khoảng 855 triệu USD) hàng năm vào nghiên cứu nguyên liệu, linh kiện và thiết bị phục vụ ngành công nghiệp chip điện tử, nhằm giảm sự lệ thuộc vào Nhật Bản.

Daniel Sneider, chuyên gia tại Đại học Stanford (Mỹ) cho rằng, tranh cãi ngoại giao Hàn Quốc - Nhật Bản leo thang thành căng thẳng thương mại một phần do lỗi của Mỹ. Washington lâu nay vẫn can thiệp mỗi khi quan hệ Tokyo - Seoul trở nên căng thẳng, bởi cả 3 nước đều chia sẻ nỗi lo an ninh về Triều Tiên và Trung Quốc. Tuy nhiên, các nhà phân tích cũng cho rằng, tình hình đang thay đổi vào thời Tổng thống Donald Trump, vốn chủ trương rút Mỹ khỏi các vấn đề quốc tế để tập trung vào chính sách “Nước Mỹ trên hết”. Các nhà quan sát chỉ ra rằng, trong chuyến công du Nhật Bản và Hàn Quốc vừa qua, nhà lãnh đạo này không đưa ra tuyên bố công khai nào nhằm xoa dịu tranh cãi giữa Seoul - Tokyo.

Chính Mỹ đã đóng vai trò trung gian cho Hiệp ước 1965 nói trên, trong đó Tokyo trả cho Seoul khoản tiền 300 triệu USD (tương đương 2,4 tỷ USD hiện nay). Tuy nhiên, hiệp ước không thể giúp người Hàn Quốc nguôi ngoai về vấn đề lao động cưỡng bức trong lúc hai nước còn tranh cãi về một loạt vấn đề khác như chủ quyền một nhóm đảo ở biển Hoa Đông.

Bất kể nhiều xung đột và tranh cãi về lịch sử, quan hệ Nhật Bản - Hàn Quốc thời gian qua được duy trì ổn định, dựa trên ba trụ cột hợp tác chính là quốc phòng, chính trị và kinh tế. Giáo sư Stephen Nagy, Đại học Quốc tế Cơ đốc giáo (Nhật Bản) cho rằng, căng thẳng hiện nay giữa Tokyo và Seoul cho thấy các trụ cột truyền thống giúp duy trì sự ổn định trong quan hệ hai nước về cơ bản đang bị rạn nứt. Rạn nứt này càng trở nên sâu sắc hơn do sự thiếu tin tưởng giữa hai bên, có thể thấy qua những bất đồng trong quan hệ song phương, đặc biệt trong vấn đề lao động cưỡng bức thời chiến.

Các nhà bình luận cảnh báo, việc Nhật Bản áp lệnh giới hạn xuất khẩu nguyên liệu công nghệ cao sang Hàn Quốc đe dọa làm lung lay quan hệ hợp tác kinh tế suốt nhiều thập kỷ qua giữa hai nước. Giáo sư Lee Won-deok, Đại học Kookmin (Hàn Quốc) cho rằng, Nhật Bản có nhiều “quân bài” trong tay hơn nếu hai nước rơi vào thương chiến, do nền kinh tế Nhật Bản có quy mô lớn hơn. Mặc dù vậy, việc các bên tung ra những biện pháp đáp trả sẽ chỉ dẫn đến vòng luẩn quẩn “ăn miếng trả miếng”, gây tổn thương cho cả Nhật Bản và Hàn Quốc. Nhật Bản là nước xuất khẩu quan trọng thứ hai của Hàn Quốc, sau Trung Quốc, với ước tính hàng hóa xuất sang nước này mỗi năm trị giá 54,2 tỷ USD. Trong đó, các mặt hàng máy móc chiếm hơn 7%, vi mạch chiếm 5,2%.

Ngọc Khánh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang