QUỐC TẾ
Cập nhật 00:04 | 20/06/2019 (GMT+7)
.

Lựa chọn khó khăn

08:19 | 11/06/2019
Mỹ vừa ra hạn chót là ngày 31.7 để Thổ Nhĩ Kỳ hủy bỏ thỏa thuận mua hệ thống phòng thủ tên lửa S-400 của Nga. Đây thực sự là một tình thế khó khăn khi Ankara phải lựa chọn giữa việc thúc đẩy thương vụ S-400 với Nga hay dự án sản xuất máy bay F-35 với Mỹ.

Tối hậu thư của Mỹ

Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Ellen Lord cảnh báo, nếu Thổ Nhĩ Kỳ không tuân thủ đòi hỏi trên, các phi công Thổ Nhĩ Kỳ đang được huấn luyện lái chiến đấu cơ F-35 ở Mỹ sẽ bị trục xuất và thỏa thuận với một số công ty Thổ Nhĩ Kỳ về việc sản xuất linh kiện cho F-35 sẽ bị hủy.

Mỹ đưa ra tối hậu thư trên sau khi Thổ Nhĩ Kỳ gửi nhân viên đến Nga để bắt đầu tham gia chương trình huấn luyện với hệ thống S-400. Washington từng hy vọng Ankara sẽ chọn mua hệ thống phòng thủ Patriot của Mỹ vì điều này sẽ cho phép hai bên tiếp tục chương trình F-35. Ankara có ý định mua 100 máy bay F-35 và Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ đã đầu tư đáng kể vào quá trình sản xuất chiến đấu cơ này. Máy bay tàng hình F-35 được thiết kế để hoạt động đồng bộ với các hệ thống quân sự của NATO, trong đó có phòng thủ tên lửa. Điều này dẫn đến nỗi lo rằng Nga có thể điều chỉnh năng lực của hệ thống S-400 để đối phó với NATO thông qua thông tin thu thập được từ Thổ Nhĩ Kỳ.

Đối mặt với tối hậu thư của Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ cho biết họ muốn cả hai loại vũ khí và cam kết sẽ không đưa F-35 vào tầm hoạt động của hệ thống S-400. Ankara cũng đề nghị Washington thành lập đội công tác chung đánh giá mức độ rủi ro mà hệ thống phòng không Nga có thể gây ra cho NATO.


Hệ thống S-400 của Nga dự kiến sẽ được lắp đặt tại Thổ Nhĩ Kỳ trong vài tháng tới

Trước đó, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã nhiều lần từ chối thực hiện yêu cầu của Mỹ về việc hoãn thỏa thuận mua hệ thống phòng không S-400 của Nga. “Sẽ không có chuyện Thổ Nhĩ Kỳ lùi bước trong vấn đề S-400. Đó là một thỏa thuận đã hoàn tất” - ông Erdogan tuyên bố hồi tháng 5, đồng thời khẳng định Ankara có thể nhận được S-400 trong tháng 7 theo kế hoạch. Nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ thậm chí còn cho biết quốc gia của ông sẽ cùng Nga sản xuất S-500 - phiên bản kế nhiệm của S-400.

Tuyên bố cứng rắn của ông Erdogan được đưa ra ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump chấm dứt ưu đãi thương mại dành cho Thổ Nhĩ Kỳ trong khuôn khổ chương trình Hệ thống Ưu tiên tổng quát (GSP) - vốn giúp hàng hóa Thổ Nhĩ Kỳ được miễn thuế một phần tại thị trường Mỹ. Động thái này, theo giới quan sát, nhằm trả đũa việc Ankara theo đuổi thỏa thuận S-400 đến cùng. Đáp trả lời đe dọa trừng phạt của Mỹ, Tổng thống Erdogan khẳng định “bây giờ là năm 2019, không phải 1974” - thời điểm Mỹ áp đặt lệnh cấm vận vũ khí nhằm vào Thổ Nhĩ Kỳ sau khi quân đội nước này tấn công Cộng hòa Síp.

Ngoài nguy cơ đối mặt trừng phạt của Mỹ, theo các chuyên gia, Thổ Nhĩ Kỳ có thể còn bị khai trừ khỏi các cuộc họp và sự kiện quân sự quan trọng của NATO vì lý do bảo đảm “an toàn thông tin” - chuyên gia phân tích quân sự người Thổ Nhĩ Kỳ Metin Gurcan nhận định. Hồi đầu tháng này, tại lễ nhậm chức Tư lệnh Tối cao lực lượng đồng minh tại châu Âu của Tướng Tod Wolters tại Bỉ, giới chức Thổ Nhĩ Kỳ đã bỏ về trước khi buổi lễ bắt đầu để phản đối việc phái đoàn Síp, vốn không phải thành viên NATO, được mời tham dự sự kiện.

Tuy nhiên, như Giáo sư quan hệ quốc tế Mesut Hakki Casin tại Đại học Ozyegin ở Istanbul, chuyên gia về chiến lược an ninh và chống khủng bố quốc tế, đã chỉ ra lý do Ankara rất mong chờ cơ hội hợp tác với Moscow lần này và sẵn sàng “hy sinh” những ưu đãi mà Mỹ đưa ra - đó là bởi Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm cách phát triển hệ thống phòng thủ độc lập với hệ thống của NATO. Ý định này càng được củng cố sau khi Đức, Mỹ và Hà Lan lần lượt rút hệ thống phòng thủ Patriot (được triển khai ở Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2013) khỏi quốc gia này năm 2015. Trước đó, Mỹ cũng mời chào bán tên lửa Patriot cho Thổ Nhĩ Kỳ nhưng lại không kèm theo việc chuyển giao công nghệ. Trong khi đó, hệ thống tên lửa Aster-30 của châu Âu lại không phù hợp với công nghệ chế tạo và kỳ vọng của Thổ Nhĩ Kỳ. Theo ông Casin, dự án chung với Nga lần này không chỉ giúp Thổ Nhĩ Kỳ tăng cường an ninh mà còn nâng cao trình độ của quân nhân Thổ Nhĩ Kỳ và đưa ngành công nghiệp kỹ thuật quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ lên một cấp độ mới về chất lượng.

S-400: Cơn đau đầu của NATO

Xét về mặt địa - chính trị, bất kỳ quốc gia nào thuộc NATO mua hệ thống vũ khí chiến lược của Nga sẽ bị coi là có vấn đề. Đặc biệt nếu quốc gia này là Thổ Nhĩ Kỳ - có biên giới với khu vực Trung Đông, vùng Kavkaz, Biển Đen và Địa Trung Hải. Như chuyên gia quân sự Martin Koller nhận định: “Thổ Nhĩ Kỳ là một đối tác đặc biệt quan trọng của NATO bởi vị trí chiến lược của họ giúp NATO có thể đề phòng Nga từ phía Nam. Đây là một thực tế không thể chối cãi, nếu không có được vị trí địa - chính trị quan trọng như vậy, rất khó để Thổ Nhĩ Kỳ có thể trở thành thành viên NATO - gồm những nước vốn quá khác biệt với Thổ Nhĩ Kỳ về vị trí địa lý cũng như tính chất tôn giáo.

Còn xét về mặt kỹ thuật, như nhà báo Gernot Kramper của tờ Stern (Đức) nhận định: “Đối với Điện Kremlin, hệ thống này bán chạy nhất, còn đối với NATO nó là cơn ác mộng”. Nhà báo Kramper dẫn chứng chỉ có một sư đoàn phòng không của Nga hiện diện ở Syria thôi đã khiến cho máy bay chiến đấu của phương Tây không thể kiểm soát bầu trời nước này nữa. Vậy thì, với 4 sư đoàn S-400, tầm ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ ở khu vực phía Đông Địa Trung Hải sẽ gia tăng khủng khiếp. S-400 còn được đánh giá là tiên tiến hơn hệ thống Patriot mà lại rẻ hơn gần một nửa.

Bên cạnh đó, NATO còn gặp phải một vấn đề lớn khác: S-400 không tương thích với bất cứ hệ thống phòng không nào của NATO. “Nếu như tìm cách liên kết S-400, chẳng hạn như với máy bay tuần tra Awacs, thì sẽ làm lộ công nghệ của NATO cho phía Nga. Lúc đó, Nga sẽ cải thiện và đổi mới S-400. Về lâu về dài, hệ thống S-400 sẽ không bị giới hạn” - tờ Stern phân tích.

Mỹ và NATO còn lo ngại hệ thống radar của S-400 có thể học cách phát hiện và truy lùng F-35, đặc biệt khi Thổ Nhĩ Kỳ là một đối tác trong chương trình phát triển chiến đấu cơ tàng hình này. Quyền Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Andrew Witernitz hôm 6.6 cảnh báo, thương vụ S-400 của Ankara sẽ đặt ra những rủi ro “không thể chấp nhận được” đối với Washington và việc Nga chịu bỏ qua cơ hội thu thập thông tin này là “chuyện không tưởng”.

Những tuyên bố gần đây của Tổng thống Erdogan cho thấy, dường như Ankara không có ý định từ bỏ kế hoạch với Nga. Thổ Nhĩ Kỳ có thể sẽ chấp nhận mối quan hệ với NATO suy giảm để đổi lấy những lợi ích lớn hơn từ một hệ thống phòng thủ độc lập mà họ đang hướng tới.

Quốc Đạt
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang