QUỐC TẾ
Cập nhật 23:41 | 19/09/2019 (GMT+7)
.

Vật đổi, sao dời

08:36 | 13/04/2019
Sau 30 năm, Sudan lần đầu tiên không có Tổng thống sau khi ông Omar al-Bashir bị quân đội lật đổ mới đây. Trước đó, lực lượng vũ trang này cũng đã bắt giữ Thủ tướng Mohamed Taher Ayala, người đứng đầu đảng Đại hội dân tộc cầm quyền Ahmed Haroun và hàng chục quan chức, cựu quan chức khác.

Quân đội sẽ điều hành đất nước

Phát biểu trên truyền hình nhà nước, Bộ trưởng Quốc phòng Awad Mohamed Ahmed Ibn Auf cho biết, Tổng thống Bashir, 75 tuổi, đang bị giam giữ ở một “nơi an toàn”. Nội các Sudan, Hội đồng Quốc gia và các cơ quan Chính phủ đều bị giải tán trong khi Quốc hội ngừng hoạt động. Các cơ quan tư pháp, công tố, các đại sứ quán và cơ quan ngoại giao sẽ tiếp tục hoạt động bình thường. Bộ trưởng Auf đã tuyên thệ làm người đứng đầu Hội đồng quân sự chuyển tiếp để lãnh đạo đất nước trong vòng hai năm trước khi tiến hành tổng tuyển cử. Ngoài ra, ông còn đưa ra một loạt tuyên bố, trong đó có: tình trạng khẩn cấp kéo dài 3 tháng, quy định giờ giới nghiêm từ 22h hôm trước tới 4h sáng hôm sau; một cuộc ngừng bắn trên toàn quốc; tạm đình chỉ Hiến pháp; các cửa khẩu biên giới sẽ đóng đến khi có thông báo mới…

Bắt đầu từ cuối năm ngoái, các cuộc biểu tình chống lại Tổng thống Bashir đã diễn ra liên tục. Phong trào này được châm ngòi từ sự bất bình của dân chúng trước việc chi phí sinh hoạt tăng chóng mặt cùng với những chính sách kinh tế yếu kém của chính quyền, nhưng sau đó nó đã mở rộng và bắt đầu kêu gọi Tổng thống lẫn Chính phủ phải ra đi. Thực tế, 40 triệu người Sudan đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Một phần là nguyên nhân trên, phần khác là do các lệnh trừng phạt của Mỹ và mất nguồn doanh thu từ dầu mỏ kể từ khi Nam Sudan ly khai năm 2011. Tuy nhiên, với diễn biến hiện tại, vẫn chưa rõ cuộc đảo chính của quân đội có chấm dứt được các cuộc biểu tình hay không. Mới đây, tổ chức đứng sau các cuộc biểu tình, Hiệp hội Chuyên viên Sudan, đã bác bỏ tuyên bố của quân đội, đồng thời cho rằng bất kỳ cuộc giao chuyển quyền lực nào sẽ không được phép có mặt của những người từng làm việc cho “thể chế độc tài” cũ.

Chế độ Tổng thống Bashir bị lật đổ xảy ra tiếp theo vụ lật đổ Tổng thống Algeria Abdelaziz Bouteflika hồi đầu tháng. Ông Bouteflika cũng nắm quyền 3 thập kỷ trước khi phải từ chức hôm 2.4 trước làn sóng biểu tình phản đối rầm rộ  của dân chúng. Nó cũng diễn ra trong bối cảnh căng thẳng chính trị ở Lybia, khi Tướng Haftar - người đứng đầu lực lượng đối lập Quân đội Quốc gia Libya ủng hộ chính quyền tại miền Đông Libya - phát động tấn công nhằm giành lại Thủ đô Tripoli từ Chính phủ đoàn kết dân tộc Libya.


Bộ trưởng Quốc phòng Sudan Ahmed Awad Ibn Auf, người đang đứng đầu Hội đồng quân sự chuyển tiếp

Phản ứng của cộng đồng quốc tế

Ông Omar al-Bashir lên nắm quyền từ năm 1989 khi lãnh đạo cuộc đảo chính chống lại cựu Thủ tướng Sadiq al-Mahd. Năm 1993, ông trở thành Tổng thống Sudan. Trong thời gian tại vị, ông Bashir từng bị Tòa án Hình sự Quốc tế ở La Haye truy tố năm 2008. Bản thân ông vẫn đang đối mặt với lệnh bắt giam với cáo buộc tội diệt chủng ở khu vực Darfur, phía nam Sudan trong thời gian diễn ra cuộc nổi dậy bắt đầu từ năm 2003, với khoảng 300.000 người thiệt mạng. Bất chấp lệnh bắt giữ đó, ông Bashir vẫn giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử liên tiếp vào năm 2010 và 2015. Tuy nhiên, chiến thắng mới đây nhất của ông đã bị phe đối lập tẩy chay với cáo buộc gian lận bầu cử.

Trước diễn biến phức tạp hiện nay, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres kêu gọi các bên liên quan ở Sudan “bình tĩnh và hết sức kiềm chế” để chuyển giao chính quyền một cách dân chủ. Hôm qua,12.4, Hội đồng Bảo an LHQ đã họp thảo luận về tình hình ở Sudan. Trong khi đó, Liên minh châu Phi (AU) đã chỉ trích động thái của quân đội Sudan, gọi đây là cuộc đảo chính nhằm lật đổ Tổng thống. Chủ tịch Ủy ban AU Moussa Faki khẳng định, việc quân đội tiếp quản chính quyền không phải là cách phản ứng phù hợp với những thách thức mà Sudan đang đối mặt cũng như với nguyện vọng của người dân. Hội đồng Hòa bình và An ninh AU sẽ nhanh chóng họp để xem xét tình hình và đưa ra các quyết định phù hợp.

Mỹ, Anh và Liên minh châu Âu kêu gọi nhanh chóng chuyển giao quyền lực cho chính quyền dân sự, trong khi nước láng giềng Ai Cập bày tỏ “hoàn toàn tin tưởng” vào quân đội Sudan trong việc giúp đất nước vượt qua giai đoạn đầy thách thức hiện tại. Bản thân Mỹ đã quyết định ngừng thảo luận với Sudan về bình thường hóa quan hệ song phương sau khi quân đội nước này bắt giữ Tổng thống Bashir và tuyên bố sẽ điều hành đất nước trong hai năm. Giai đoạn hai của cuộc đàm phán giữa Mỹ và Sudan bắt đầu diễn ra sau khi chính quyền của cựu Tổng thống Barack Obama dỡ bỏ cấm vận thương mại kéo dài 20 năm nhằm vào quốc gia châu Phi này để công nhận sự giúp đỡ của Khartoum trong cuộc chiến chống Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng và những tiến bộ trong cải thiện hồ sơ về nhân quyền. Mỹ lần đầu áp đặt trừng phạt Sudan vào năm 1997, trong đó có cấm vận thương mại và đóng băng tài sản của Chính phủ nước này, do quan ngại về khủng bố và vi phạm quyền con người.

Theo nhà phân tích Payton Knopf của Viện Hòa bình Mỹ, một sự đồng thuận quốc tế về quá trình chuyển giao chính trị ở Sudan sẽ vô cùng quan trọng. Ông cảnh báo, nếu thế giới không làm được điều đó, quốc gia Đông Bắc Phi này sẽ rơi vào hỗn loạn khó tháo gỡ trong khi đây là đất nước đóng vai trò quan trọng trong tiến trình hòa bình ở châu Phi.

Ngọc Minh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang