QUỐC TẾ
Cập nhật 23:55 | 15/07/2019 (GMT+7)
.

Vượt qua điều cấm kỵ

08:28 | 12/04/2019
Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump coi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) là tổ chức khủng bố sẽ chính thức có hiệu lực vào ngày 15.4 tới. Điều chưa từng có trong lịch sử này khiến chính giới chức quân sự và an ninh Mỹ lo ngại sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm và khiến binh sĩ Mỹ đứng trước nhiều rủi ro.

Trong tuyên bố của mình, Tổng thống Donald Trump nêu rõ: “Bước đi này truyền thông điệp rõ ràng tới Tehran rằng việc bảo trợ chủ nghĩa khủng bố sẽ mang đến hậu quả nghiêm trọng. Chúng tôi tiếp tục tăng cường gây sức ép tài chính và buộc Iran phải trả giá về những hành động ủng hộ hoạt động khủng bố cho đến khi chấm dứt các hành vi vi phạm”. 

Tuy nhiên, ngoài những nhân vật “diều hâu” chống Iran trong chính quyền Mỹ, hầu hết quan chức quốc phòng và an ninh đều bày tỏ quan ngại về bước đi chưa có tiền lệ này.

Tiền lệ nguy hiểm

Cựu quan chức Lầu Năm Góc Michael Maloof cho rằng, với động thái này, Washington đã bước qua lằn ranh đỏ và đặt ra “tiền lệ vốn trước nay luôn được tránh né bằng mọi giá”. Về mặt lý thuyết, quyết định của Mỹ đã mở đường để rồi bất cứ nước nào cũng có thể coi lực lượng quân đội của nước kia là khủng bố - một diễn biến có thể dẫn tới tình trạng hỗn loạn toàn cầu. Và nước Mỹ cũng có thể trở thành nạn nhân đầu tiên hứng chịu hậu quả khi “chiếc bumerang dội ngược lại”.

Thực tế không cần đợi quá lâu để thấy phản ứng của Iran. Chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố quyết định của mình, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran đã liệt Bộ chỉ huy Trung ương của Mỹ (CENTCOM) là một nhóm khủng bố và gọi Washington là “chính phủ khủng bố”.

Hiện Mỹ có tới 5.000 binh sĩ ở Iraq và 2.000 binh sĩ ở Syria, thường xuyên hoạt động ngay gần khu vực của các thành viên IRGC. Điều gì sẽ xảy ra nếu Iran thể khuyến khích đồng minh của mình trong khu vực truy đuổi quân Mỹ: “Tình huống này đặt binh lính Mỹ vào một vị thế rất bất ổn. Họ thậm chí có thể bị tử hình nếu bị bắt và đưa ra tòa”, ông Maloof cảnh báo.

Năm 2007, đại diện Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ từng lưu ý: “Mỹ cần luôn cẩn trọng và tránh tuyên bố quân nhân nước ngoài có là khủng bố để tránh bị đáp trả tương tự. Lực lượng đặc nhiệm Mỹ cũng có khả năng bị coi là khủng bố, trong khi họ thường nhận nhiệm vụ hỗ trợ quân sự và đào tạo lực lượng nổi dậy ở nước ngoài”.

Không khả thi và mang tính hình thức

Trong khi đó giới phân tích cho rằng, việc coi IRGC là khủng bố sẽ không giúp gì đột phá trong ngăn chặn các hoạt động của IRGC mà chỉ có thể hình sự hóa hoạt động của hàng triệu người Iran và du khách nước ngoài.

Nhà Trắng tuyên bố: “Bất kỳ ai làm ăn với IRGC sẽ bị coi là tài trợ cho khủng bố”. Thế nhưng ở Iran, với tầm ảnh hưởng rộng khắp của IRGC, khó có thể tránh làm ăn với lực lượng này hay các thực thể liên quan hoặc do IRGC kiểm soát. Liệu tuyên bố của Nhà Trắng có được áp dụng với người thuê quầy bán hàng từ một tổ chức từ thiện liên quan tới IRGC? Khách mua hàng tại các quầy này sẽ bị xử lý ra sao? Làm sao mọi du khách tới Iran có thể xác định chính xác chủ sở hữu của mọi khách sạn, nhà hàng và cửa hàng mà họ định sử dụng dịch vụ? Chính vì vậy, quyết định của Mỹ được đánh giá là mang tính hình thức và biểu tưởng nhiều hơn thực tế.

Chưa kể quyết định này còn gây ảnh hưởng tới một đồng minh quan trọng khác của Mỹ ở Trung Đông là Iraq khiến cho lực lượng quân đội và nhà ngoại giao Mỹ ở Iraq gặp khó khăn. Lực lượng dân sự Shiite do IRGC huấn luyện hoặc có liên hệ với IRGC đang nhận tài chính và trở thành một bộ phận của Chính phủ Iraq. Tư lệnh các chiến dịch nước ngoài của IRGC, ông Qassam Soleimani lại là khách thường xuyên tới thăm Baghdad. Trong khi đó, 3 đại sứ Iran tại Iraq thời gian qua đều là cựu sĩ quan thuộc lực lượng Quds.

IRGC cũng có ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế Iraq trong bối cảnh Chính quyền Bagdad đang lên kế hoạch nhập khẩu điện từ Iran do tình cảnh thiếu năng lượng nghiêm trọng. Theo ông Jonathan Cristol, thành viên nghiên cứu tại Chương trình Học giả Toàn cầu Levermore tại Đại học Adelphi, nếu Iraq phải chọn giữa làm ăn với Mỹ và làm ăn với Iraq, họ có thể sẽ chọn duy trì quan hệ tốt với một nước trong khu vực hơn.

Tiệm cận giới hạn chiến tranh

Năm 2017 Iran từng khẳng định rằng việc xếp IRGC vào danh sách nhóm khủng bố hoặc áp đặt thêm lệnh trừng phạt sẽ chấm dứt cơ hội đối thoại trong tương lai giữa Washington và Tehran. Bên cạnh đó, Mỹ sẽ buộc phải chuyển các căn cứ quân sự trong khu vực ra khỏi vị trí cách tầm bắn của tên lửa IRGC 2.000km.

Nhà phân tích chính trị Seyyed Mostafa Khoshcheshm cho rằng, quyết định của ông Trump đã hạ thấp giới hạn của đối đầu quân sự và có thể dẫn tới một cuộc xung đột lớn ở Trung Đông: “Ngay lực lượng IRGC trở thành mục tiêu của quân đội Mỹ, họ sẽ tự phòng vệ”. Cuộc đối đầu giữa các quân đội chính quy sẽ dẫn đến những hậu quả về mặt an ninh rất tồi tệ”. Khi mà cả hai bên đều có lực lượng ở Syria, Iraq cũng như khu vực vịnh Ba Tư thì tình hình có thể dễ dàng “vượt ra ngoài tầm kiểm soát do một sai lầm nhỏ nhặt nhất”, nhà phân tích cảnh báo. “Quyết định này có thể là nhân tố làm thay đổi cuộc chơi nhưng không phải theo cách ông Trump mong muốn mà là tình huống căng thẳng gia tăng đẩy 2 bên tới bờ vực chiến tranh”.

Ông Trita Parsi, tác giả cuốn “Losing an Enemy - Obama, Iran and the Triumph of Diplomacy” (Bớt một kẻ thù - Obama, Iran và Chiến thắng Ngoại giao) thì cho rằng: “Quyết định này không phục vụ lợi ích an ninh Mỹ xét mọi khía cạnh. Trái lại, nó sẽ khiến Mỹ bớt an toàn hơn. Việc làm này đã vượt qua giới hạn mà Iran đặt ra, đóng lại mọi cánh cửa tiềm năng trong giải quyết hòa bình căng thẳng với Iran. Khi mọi cánh cửa ngoại giao bị đóng sập, chiến tranh sẽ dễ xảy ra hơn.

Ngay cả trong trường hợp các chính quyền tương lai của Mỹ muốn giải quyết căng thẳng với Iran, thì mạng lưới trừng phạt và cái mác khủng bố sẽ là bức tường trở ngại khiến động thái hướng tới đột phá ngoại giao với Iran trở nên khó khăn.

Đạt Quốc
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang