QUỐC TẾ
Cập nhật 23:46 | 05/06/2020 (GMT+7)
.

Bắc Kinh đang làm khó Tokyo

08:41 | 20/07/2013
Vào cuối tháng trước, Trung Quốc đã đưa ra điều kiện cho việc tổ chức các cuộc gặp thượng đỉnh với Nhật Bản, theo đó yêu cầu Tokyo phải thừa nhận tồn tại tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước liên quan tới chủ quyền của một quần đảo trên biển Hoa Đông và nhất trí thiết lập vùng cấm xâm nhập với bán kính 12 hải lý xung quanh quần đảo này. Với điều kiện đó, Bắc Kinh đang làm khó Tokyo và có thể khiến các nỗ lực cải thiện quan hệ Nhật – Trung của chính quyền Abe rơi vào tình trạng bế tắc.

Điều kiện khó

Căng thẳng trong quan hệ Nhật - Trung bắt đầu gia tăng sau khi Tokyo quyết định mua lại ba trong số năm đảo nhỏ thuộc quần đảo Senkaku mà Bắc Kinh gọi là Điếu Ngư từ một thương nhân của nước này hồi tháng 9 năm ngoái. Kể từ sau đó, bất chấp các nỗ lực của cả hai bên, quan hệ Nhật - Trung vẫn không được cải thiện nhiều. Kể từ tháng 5.2012 đến nay, các nhà lãnh đạo hai nước vẫn chưa có cuộc gặp chính thức nào. Thậm chí, các cuộc đối thoại giữa các quan chức cấp cao giữa hai nước cũng bị tạm ngưng.

Do quan hệ hai nước không được cải thiện, các cuộc đàm phán về việc ký kết một thỏa thuận chính thức để xây dựng “cơ chế liên lạc hàng hải” nhằm ngăn chặn khả năng xảy ra các xung đột bất ngờ giữa hai nước đã bị tạm hoãn. Một năm trước đây, các quan chức quốc phòng của hai nước đã nhất trí về việc khởi động các cuộc đàm phán như vậy.

Trong bối cảnh tình trạng căng thẳng trong quan hệ Nhật - Trung gia tăng và nguy cơ xảy ra sự cố bất ngờ ở khu vực gần quần đảo Senkaku, tháng 12.2012, Chính phủ Nhật Bản đã lần lượt cử Thứ trưởng Ngoại giao Chikao Kawai và Vụ trưởng Vụ châu Á và châu Đại Dương của Bộ Ngoại giao Shinsuke Sugiyama tới Trung Quốc. Các nhà ngoại giao này đã có nhiều nỗ lực để giúp các nhà lãnh đạo hai nước đạt được thỏa thuận về cơ chế liên lạc hàng hải, bao gồm việc thiết lập đường dây nóng giữa hai nước, mà hai nước đã nhất trí trong các cuộc đàm phán ở cấp chuyên viên hồi tháng 6.2012.

Tuy nhiên, bất chấp các nỗ lực trên của Nhật Bản, hôm 21.6, hãng tin Kyodo dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết, Trung Quốc đã yêu cầu Nhật Bản thừa nhận tồn tại tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc trước khi cuộc gặp thượng đỉnh Trung -Nhật có thể diễn ra. Bên cạnh đó, Bắc Kinh cũng yêu cầu Tokyo đồng ý thiết lập vùng cấm xâm nhập có bán kính 12 hải lý xung quanh quần đảo Senkaku/Điếu Ngư.

Nhật Bản không dễ đầu hàng

Trên thực tế, điều kiện này của Trung Quốc không có gì mới. Sau khi Thủ tướng Abe, người mà Bắc Kinh coi là có quan điểm diều hâu, nhậm chức hồi tháng 12 năm ngoái, Bắc Kinh cũng đã từng đưa ra điều kiện tương tự. Và tất nhiên, Tokyo đã bác bỏ điều kiện đó của Bắc Kinh.

Phát biểu với các phóng viên hôm 30.6, Thủ tướng Abe nói: “Chúng ta không nên đưa ra bất cứ điều kiện nào cho các cuộc gặp như vậy”. Trong khi đó, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Yoshihide Suga tuyên bố Nhật Bản sẽ không dễ dàng nhượng bộ trước các điều kiện mà Trung Quốc đưa ra cho cuộc gặp thượng đỉnh nhưng hai nước đang tiến tới khôi phục quan hệ vốn đã bị hủy hoại bởi những tranh cãi về vấn đề lãnh thổ. Tuy nhiên, ông Suga cũng khẳng định rằng Nhật Bản sẽ tiếp tục tìm kiếm “quan hệ chiến lược và cùng có lợi” với Trung Quốc.

Thái độ kiên quyết của cả Bắc Kinh và Tokyo đã khiến quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á này rơi vào tình trạng bế tắc. Thậm chí, căng thẳng trong quan hệ giữa hai nước còn được đẩy lên một mức độ cao hơn khi trong Sách trắng Quốc phòng công bố tuần trước, Tokyo đã lần đầu tiên sử dụng những ngôn từ hết sức gay gắt để chỉ trích Bắc Kinh. Sách trắng nhấn mạnh: “Đối với những vấn đề về các lợi ích đang xung đột với các nước xung quanh, trong đó có Nhật Bản, Trung Quốc đang tìm cách thay đổi hiện trạng bằng vũ lực dựa trên những tuyên bố không phù hợp với trật tự luật pháp quốc tế hiện hành của nước này. Các nỗ lực này (của Trung Quốc) đã bị chỉ trích là quyết đoán và bao gồm các hành vi rủi ro có thể gây ra các tình huống bất ngờ”.

Ngay sau khi Chính phủ Nhật Bản công bố Sách trắng, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã lên tiếng bác bỏ cáo buộc của Tokyo rằng Trung Quốc tham gia các hoạt động hàng hải “nguy hiểm”, đồng thời khẳng định các hoạt động hàng hải của nước này tuân theo luật pháp trong nước và quốc tế. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh nói: “Những chỉ trích (từ Nhật Bản) không có gì chứng minh”.

Bất chấp các chuỗi sự kiện như vậy, Phó giám đốc Viện Nghiên cứu Nhật Bản thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc Yang Bojiang vẫn lạc quan cho rằng quan hệ Trung - Nhật sẽ dần dần cải thiện sau cuộc bầu cử Thượng viện sắp tới ở Nhật Bản.

Theo các chuyên gia phân tích, nhiều khả năng liên minh cầm quyền của Thủ tướng Abe sẽ giành thắng lợi thuyết phục trong cuộc bầu cử này, qua đó củng cố vững chắc vị thế của Thủ tướng Abe trên chính trường đất nước mặt trời mọc. Điều đó sẽ giúp tạo ra sự ổn định chính trị trong ngắn hạn ở Nhật Bản, nước đã chứng kiến sự ra đi của 7 vị thủ tướng kể từ năm 2006.

Theo ông Yang, Thủ tướng Abe sẽ không thỏa hiệp về vấn đề chủ quyền đối với quần đảo Senkaku nhưng cho dù muốn hay không, ông ấy có thể sẽ chịu áp lực từ khu vực tư nhân và các đối tượng khác để làm dịu tình hình khó khăn hiện nay sau cuộc bầu cử. Vị học giả Trung Quốc cũng không loại trừ khả năng Thủ tướng Abe và ban lãnh đạo mới của Trung Quốc sẽ có các cuộc gặp trực tiếp lần đầu tiên bên lề Hội nghị Thượng đỉnh APEC vào đầu tháng 10 tới ở Indonesia hoặc tại các hội nghị đa phương khác diễn ra trong năm nay.

Tuy nhiên, điều mà nhiều người lo ngại tại thời điểm hiện nay là nếu Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền giành thắng lợi áp đảo trong cuộc bầu cử Thượng viện vào cuối tuần này, Thủ tướng Abe có thể sẽ quyết định tới thăm đền Yasukuni, một ngôi đền ở Tokyo thờ các binh sỹ Nhật Bản tử nạn trong Thế chiến thứ II, trong đó có một số người bị xếp vào danh sách tội phạm chiến tranh hạng A, nhân dịp kỷ niệm ngày Nhật Bản đầu hàng quân đội đồng minh năm 1945 (ngày 15.8) hoặc vào dịp lễ hội mùa Thu ở ngôi đền này vào tháng 10 tới. Nếu điều đó xảy ra, căng thẳng trong quan hệ Nhật - Trung sẽ được đẩy lên một nấc thang mới.

Giáo sư Go Ito của Đại học Meiji (Nhật Bản) nói nếu LDP giành thắng lợi áp đảo trong cuộc bầu cử sắp tới và dư luận ủng hộ ông ấy, có khả năng Thủ tướng Abe sẽ tới thăm ngôi đền này vào ngày 15.8 bất chấp sự tức giận có thể dự báo trước từ Trung Quốc và Hàn Quốc.

Trước đó, ông Abe đã từng bày tỏ ý định tới thăm ngôi đền này với tư cách thủ tướng. Trong khi đó, Phó thủ tướng Nhật Bản Taro Aso, cánh tay phải của Thủ tướng Abe, và 160 nghị sỹ khác cũng đã từng tới thăm ngôi đền gây tranh cãi trên hồi tháng 4.2013.

Chuyên gia Yang nói quan hệ Nhật - Trung sẽ vô phương cứu chữa nếu Thủ tướng Abe tới thăm đền Yasukuni. “Cá nhân tôi tin tưởng rằng Thủ tướng Abe sẽ không tới thăm ngôi đền này. Lý do là nếu ông ấy làm như vậy, không chỉ quan hệ Nhật - Trung Quốc mà cả quan hệ Nhật - Hàn cũng sẽ không thể sửa chữa được”.

Thanh Tùng
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang