DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 23:01 | 06/04/2020 (GMT+7)
.
Đổi mới và nâng cao hiệu quả giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội

Thay đổi tư duy và cách tiếp cận

08:06 | 16/02/2020
Giám sát là một trong những công cụ kiểm soát quyền lực quan trọng của cơ quan dân cử. Để đổi mới và nâng cao hiệu quả của hoạt động này, đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn, thì cần thay đổi tư duy và cách tiếp cận trong hoạt động giám sát. Đó là nhận định được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo khoa học“Đổi mới và nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội ở Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn 2030”, do Ủy ban Về các vấn đề xã hội phối hợp với Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức mới đây.

Tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử

Qua giám sát, cơ quan dân cử đưa ra các kết luận và phương án xử lý phù hợp theo quy định của pháp luật nhằm khắc phục tồn tại, hạn chế vi phạm góp phần bảo đảm pháp chế, kỷ luật trong quản lý nhà nước, phát huy mọi tiềm năng, xây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Thông qua hoạt động giám sát, cơ quan dân cử cũng thấy được những hạn chế, thiếu sót trong các nghị quyết, văn bản, chính sách do mình ban hành, nắm được tình hình thực tiễn của đời sống kinh tế - xã hội để đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử. Mặt khác, hiệu quả hoạt động giám sát của cơ quan dân cử đối với việc thực thi chính sách, pháp luật an sinh xã hội còn góp phần tác động đến an sinh xã hội và công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực an sinh xã hội. Quan trọng hơn là bảo đảm nguồn lực thực hiện chính sách, pháp luật an sinh xã hội.

Mặc dù vai trò và hiệu quả của hoạt động giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội là rõ ràng, song đến nay, dường như chưa có cơ chế nào giám sát lại hoạt động giám sát của cơ quan dân cử. Trong quy trình giám sát của Quốc hội, biện pháp để kiểm soát quyền lực đối với chính hoạt động này là gì? Cơ quan nào là cơ quan giám sát lại hoạt động giám sát này? Cần có giám sát lại để xem hiệu quả ra làm sao, đánh giá giám sát có đúng không hay mang tính hình thức?… Nêu lên một loạt câu hỏi này, Vụ trưởng Vụ pháp chế, Bộ Y tế Nguyễn Huy Quang cho rằng, cần có cơ chế giám sát hoạt động giám sát của cơ quan dân cử trong thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội, nhằm đánh giá giám sát có trúng, có đúng, có hiệu quả không hay chỉ mang tính hình thức.

Ý kiến khác cho rằng, bên cạnh xây dựng quy trình và khung giám sát nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả của hoạt động này thì cũng cần có các tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội.

Theo các chuyên gia, các tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử đối với việc thực thi chính sách, pháp luật an sinh xã hội gồm các tiêu chí định tính và định lượng. Thứ nhất, tiêu chí về kết quả thực hiện giám sát so với các mục tiêu và yêu cầu của hoạt động giám sát. Các tiêu chí của nhóm này mang tính định tính, phản ánh mặt chất của hoạt động giám sát. Cụ thể: Mức độ bảo đảm tuân thủ Hiến pháp và pháp luật về chính sách, pháp luật an sinh xã hội, tạo cơ sở điều chỉnh hoạt động lập pháp và hoạt động quyết định các vấn đề quan trọng của chính sách, pháp luật an sinh xã hội; góp phần tăng cường và hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật của nhà nước, bảo đảm hệ thống chính sách, pháp luật an sinh xã hội được triển khai thực hiện một cách đồng bộ, kịp thời; bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, triển khai rộng rãi, kịp thời việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội; bảo đảm trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của cơ quan hành pháp đối với thực thi chính sách, pháp luật an sinh xã hội; không làm cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát; đáp ứng yêu cầu cảnh báo sớm trách nhiệm của các đối tượng bị giám sát, khả năng tác động làm thay đổi hành vi của đối tượng bị giám sát thực thi chính sách, pháp luật an sinh xã hội.

Thứ hai, tiêu chí đánh giá kết quả đạt được do tác động của hoạt động giám sát. Các tiêu chí cụ thể được lượng hóa về mức độ tác động, mức độ bao phủ và mức độ bền vững về tài chính cho chính sách, pháp luật về an sinh xã hội: Góp phần nâng cao chất lượng chính sách, pháp luật về an sinh xã hội: tăng mức độ tác động của hệ thống an sinh xã hội (mức độ tác động); thúc đẩy sự phát triển của an sinh xã hội trên phạm vi cả nước như tăng phạm vi bao phủ của hệ thống an sinh xã hội (mức độ bao phủ); bảo đảm nguồn lực thực hiện chính sách, pháp luật an sinh xã hội (mức độ bền vững về tài chính an sinh xã hội). Nói cách khác, các tiêu chí này phản ánh mặt lượng của hoạt động giám sát.

Đổi mới tư duy về kiểm soát quyền lực nhà nước

Thực tế là, việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội chưa đáp ứng yêu cầu của cuộc sống không phải vì chính sách, pháp luật về an sinh xã hội của nước ta còn thiếu mà đôi khi vì việc triển khai thực hiện chưa quyết liệt, đồng bộ, chưa bảo đảm hiệu quả. Đây là trách nhiệm của cá nhân và người đứng đầu các cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm thực thi chính sách, pháp luật. Bên cạnh đó, một trong những nguyên nhân hạn chế giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội được chỉ ra là năng lực và động lực giám sát của chủ thể được trao quyền còn nhiều hạn chế. Nêu lên thực tế này, các chuyên gia cho rằng, để đổi mới và nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật nói chung, trong đó có chính sách, pháp luật về an sinh xã hội, thì cần đổi mới tư duy về kiểm soát quyền lực nhà nước.

Các đại biểu kiến nghị, cần tiếp tục hoàn thiện các hình thức, phương thức kiểm soát quyền lực của Quốc hội đối với các cơ quan tư pháp, hành pháp thông qua việc đổi mới các quy định liên quan đến các hình thức giám sát tối cao như xem xét báo cáo về thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm, tình hình thực hiện và dự toán ngân sách nhà nước hàng năm theo hướng xác định cụ thể hơn những chỉ tiêu Quốc hội cần thảo luận để quyết định và ra nghị quyết. Tăng cường vai trò của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong quá trình tham gia thẩm tra và nâng cao chất lượng ý kiến thẩm tra để gửi cơ quan chủ trì thẩm tra về nội dung liên quan đến lĩnh vực phụ trách theo quy định của pháp luật; bố trí thời gian tại kỳ họp, nhất là tại kỳ họp cuối năm để Quốc hội xem xét, thảo luận tất cả các báo cáo theo quy định.

Với nhận thức Quốc hội do nhân dân bầu ra, của nhân dân nên phải dựa vào nhân dân để kiểm soát quyền lực. Do đó, cần chú trọng lắng nghe ý kiến của cử tri, tạo điều kiến để nhân dân tiếp cận với các hoạt động giám sát của Quốc hội; tăng cường sự gắn kết giữa các đoàn giám sát với Nhân dân.

Quốc hội cũng cần tự kiểm soát chính hoạt động của mình thông qua các cơ chế kiểm soát hoạt động lập pháp và kiểm soát việc chi tiêu ngân sách do chính Quốc hội quyết định. Theo đó, đòi hỏi phải hoàn thiện các quy định của pháp luật liên quan về các hoạt động của Quốc hội, quy định rõ về chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội gắn với trách nhiệm của tập thể, cá nhân người đứng đầu, bảo đảm tính khả thi, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước.

Ở góc độ khác, TS Nguyễn Hữu Dũng, Viện Khoa học Lao động Xã hội cho rằng, để đổi mới và nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội thì cần có phương pháp tiếp cận khoa học phù hợp với đặc điểm chính sách, pháp luật về an sinh xã hội và theo chức năng, thẩm quyền của cơ quan dân cử các cấp. Giám sát cũng cần phải dựa trên cơ sở hướng đến phát triển an sinh xã hội thích ứng với bối cảnh, thách thức mới của đất nước.

Việt Nam hiện là nước đang phát triển có thu nhập trung bình thuộc nhóm thấp và thách thức lớn phải vượt qua về tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội nhằm không rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”, hướng tới thu nhập trung bình cao. Việt Nam cũng đang ở thời kỳ dân số vàng, song bắt đầu trở thành một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới. Dân số già nhanh sẽ gây áp lực rất lớn đối với chính sách an sinh xã hội khi số đối tượng cần bảo đảm an sinh xã hội tăng lên nhanh chóng với quy mô ngày càng lớn. Việt Nam còn chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu, hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, đặt ra nhiều thách thức truyền thống và phi truyền thống đối với bảo đảm an sinh xã hội. Các thách thức về cải cách thể chế, sự mất cân đối giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng của hệ thống dịch vụ an sinh xã hội cũng là những bài toán đặt ra với hoạt động giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội nhằm hoàn thiện và phát triển hệ thống. Chính vì vậy, giám sát của cơ quan dân cử cũng cần có tầm nhìn và chiến lược dài hạn, trong đó, tính toán các yếu tố tác động và tình hình, bối cảnh của đất nước trong giai đoạn sắp tới.

Nhật An
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang