DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 11:22 | 22/09/2019 (GMT+7)
.
5 năm triển khai thi hành Hiến pháp năm 2013

Nên tính đến áp dụng trực tiếp quy định của Hiến pháp?

08:43 | 12/09/2019
Hiến pháp là đạo luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý cao nhất, tuy nhiên, tổ chức thi hành Hiến pháp mà cứ phải chờ luật, pháp lệnh, nghị định, thậm chí phải chờ thông tư thì những quy định rất tối cao của Hiến pháp sẽ không được chấp hành. Nhấn mạnh điều này, Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu cho rằng, nhân dịp sơ kết 5 năm triển khai thi hành Hiến pháp năm 2013 cũng cần tính đến việc có nên áp dụng trực tiếp quy định của Hiến pháp hay không?

Nâng cao ý thức thượng tôn Hiến pháp

Sơ kết 5 năm triển khai thi hành Hiến pháp năm 2013 là một việc làm có ý nghĩa quan trọng, diễn ra trong bối cảnh chúng ta đang tổng kết việc thi hành Nghị quyết 48 - NQ/TW ngày 24.5.2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2.6.2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020; chuẩn bị các văn kiện cho Đại hội lần thứ XIII của Đảng. Vì vậy, Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu nhấn mạnh, đây là việc “rất đáng hoan nghênh, đáng trân trọng”.

Có thể thấy, thời gian qua, các quy định của Hiến pháp đã dần đi vào cuộc sống, tác động tích cực tới mọi mặt của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội; tăng cường quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế của đất nước; góp phần bảo vệ, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân. Thông qua triển khai thi hành Hiến pháp cũng góp phần nâng cao ý thức thượng tôn Hiến pháp, pháp luật trong tổ chức, hoạt động của các cơ quan, tổ chức và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người dân, tạo cơ sở quan trọng cho việc xây dựng Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân trong giai đoạn phát triển mới.


Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phan Xuân Dũng phát biểu tại phiên họp
Ảnh: Q. Khánh

Lấy dẫn chứng từ các luật cụ thể, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh cho biết, Luật Đầu tư năm 2014 đã cụ thể hóa các điểm mới của Hiến pháp để tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi, tạo sự cạnh tranh bình đẳng giữa mọi thành phần kinh tế, kể cả trong nước và nước ngoài. Người dân và doanh nghiệp được làm những gì mà pháp luật không cấm, cấm thì không được làm. Tương tự tinh thần của Hiến pháp trong Luật Doanh nghiệp 2014 thể hiện ở việc đã cắt giảm nhiều thủ tục trong thành lập doanh nghiệp, trong quản trị, điều hành, tạo tính tự chủ cho hoạt động của doanh nghiệp.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phan Xuân Dũng, thì từ khi có Hiến pháp 2013, tất cả các văn bản pháp luật liên quan đến khoa học và công nghệ có bước chuyển biến rất tích cực. Trước khi có Hiến pháp 2013, ngân sách nhà nước đầu tư cho khoa học và công nghệ chiếm đến 80%, người dân là 20%. Đến nay, với sự chỉ đạo quyết liệt và tinh thần doanh nghiệp là chủ lực, tất cả người dân cùng tham gia đầu tư cho khoa học công nghệ thì nguồn lực đầu tư của xã hội đã lên tới 50%. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đầu tư cho khoa học và công nghệ vô cùng lớn, như VinGroup, SunGroup, TH Truemilk, Vinamilk... Đây là động lực lớn để cả nước “tiến quân” mạnh mẽ vào khoa học công nghệ, hướng tới mục tiêu phát triển đất nước dựa vào khoa học và công nghệ.

Tích cực là vậy, nhưng việc triển khai thi hành Hiến pháp 2013 cũng gặp không ít khó khăn, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu thực tế, để bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong lĩnh vực tư pháp chúng ta đang còn thiếu về kinh phí. Cụ thể, để tránh bức cung, nhục hình, Bộ luật Tố hình sự 2015 quy định bắt buộc phải ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh khi hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Tuy nhiên, báo cáo của Bộ Công an cho thấy, chúng ta không có tiền để xây dựng các phòng ghi âm, mua máy ghi âm, ghi hình có âm thanh. Không thi hành được điều luật này tức là một quy định rất lớn trong Hiến pháp không thi hành được.

Tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật

Đối với hoạt động xây dựng pháp luật - một nhiệm vụ trọng tâm, chiến lược để cụ thể hóa Hiến pháp, Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu đặt vấn đề, các luật về tổ chức bộ máy nhà nước ban hành được hơn 4 năm, bây giờ chúng ta lại đặt ra vấn đề sửa đổi, bổ sung. Vậy những vấn đề mới trong hoàn thiện tổ chức bộ máy Nhà nước đã bám sát đúng tinh thần của Hiến pháp hay chưa? Ví dụ, trong Hiến pháp quy định “Chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật định” - Chúng ta chưa làm được quy định này của Hiến pháp. Hay, phạm vi giám sát của QH để thực hiện nguyên tắc kiểm soát quyền lực, nếu ở bản Hiến pháp trước “QH giám sát tối cao toàn bộ hoạt động của Nhà nước”, thì Hiến pháp 2013 khẳng định “QH giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước”, bỏ chữ “toàn bộ”. Bây giờ phạm vi, đối tượng giám sát của QH như thế nào? Luật Hoạt động giám sát của QH và HĐND đã thể chế hóa theo đúng tinh thần Hiến pháp hay chưa? - Phó Chủ tịch QH nêu câu hỏi.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Hà Ngọc Chiến lưu ý thêm, chúng ta cũng chưa thực hiện được Khoản 5, Điều 70 của Hiến pháp 2013 là “Quốc hội quyết định chính sách dân tộc”. Qua thống kê hiện 118 chính sách về dân tộc đang có hiệu lực là của Chính phủ, Quốc hội chưa ban hành một chính sách nào về dân tộc. Khi rà soát lại, có rất nhiều luật nêu đến chính sách dân tộc nhưng chỉ là 1 - 2 điều ở phần chính sách nhà nước theo hướng chung chung: Nhà nước có chính sách hỗ trợ, ưu tiên, khuyến khích, đảm bảo… “tức là mang tính khẩu hiệu chính trị là chính mà chưa có một chính sách cụ thể nào”. Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu nhấn mạnh, đây là vấn đề được ra qua nhiều khóa QH với ý định xây dựng Luật Dân tộc nhưng chúng ta chưa ban hành được, vì vướng ở việc xác định nội hàm, phạm vi, đối tượng điều chỉnh của luật này; và “đúng là chúng ta chưa quán triệt đầy đủ tinh thần của Hiến pháp”.

Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu đề nghị, tới đây, việc cấp thiết cần làm là phải tiến hành một đợt tổng rà soát các văn bản quy phạm pháp luật. “Chúng ta vẫn làm việc này hàng năm theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhưng giờ cần tổng rà soát để xét lại, nhìn lại các văn bản quy phạm pháp luật, nhằm khắc phục những chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu tính khả thi, hoặc xem xem lĩnh vực nào pháp luật đang bỏ trống, lĩnh vực nào chưa được văn bản pháp luật quy định”.

Một vấn đề nữa nêu trong Báo cáo của Chính phủ là đẩy mạnh việc giải thích Hiến pháp và có những vấn đề cần áp dụng trực tiếp quy định của Hiến pháp, bởi lẽ Hiến pháp là đạo luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Chúng ta cứ tổ chức thi hành mà phải chờ luật, pháp lệnh, nghị định, thậm chí phải chờ thông tư thì những quy định rất tối cao của Hiến pháp sẽ không được chấp hành. Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu cho rằng, nhân dịp sơ kết 5 năm triển khai thi hành Hiến pháp 2013 cũng cần tính đến vấn đề này.

Hiến pháp 2013 là thành tựu của thời kỳ đầu đổi mới đất nước. Với những yêu cầu của giai đoạn chiến lược mới được thể hiện trong Cương lĩnh và chủ trương hội nhập quốc tế, cần tiếp tục xác định triển khai thi hành Hiến pháp 2013 là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, liên tục của cả hệ thống chính trị, đặt dưới sự lãnh đạo, giám sát, kiểm tra của Đảng, giám sát của QH và phát huy sự chủ động, sáng tạo, phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, nhất là sự chủ động, sáng tạo của Chính phủ, sự phối hợp giữa UBTVQH với Chính phủ, giữa Chính phủ với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan tư pháp.

Anh Thảo
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang