DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 20:14 | 19/10/2019 (GMT+7)
.
Chính sách và cuộc sống

Giáo dục nghề nghiệp buộc phải đổi mới

07:06 | 07/09/2019
Nếu hội nhập quốc tế tác động tới thị trường lao động theo hướng đem đến cho thị trường này một chiều đo quốc tế thì tác động của Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 mạnh hơn nhiều. Nó khiến thị trường lao động chuyển hóa sang một giai đoạn phát triển mới với việc hình thành thế giới việc làm 4.0 - nơi con người cạnh tranh với robot trong môi trường số hóa và tự động hóa.

Trong cuộc cạnh tranh này, robot sẽ thay thế con người trong những việc làm có thể thuật toán hóa. Nhưng chính nhờ được giải phóng khỏi những việc làm nhàm chán, con người sẽ có điều kiện và bắt buộc phải phát huy hết tiềm năng của mình để vượt lên robot trong những việc làm không thể hoặc chưa thể thuật toán hóa, cùng hàng loạt những việc làm mới nảy sinh do tiến bộ công nghệ cùng với sự thay đổi của quy trình sản xuất và nhu cầu xã hội. Dĩ nhiên, để được như vậy, người lao động không thể chỉ có các kỹ năng nghề nghiệp cụ thể mà còn phải có những kỹ năng rộng hơn để ứng phó với sự thay đổi và những kỹ năng người (human skills) không thể thuật toán hóa như giao tiếp, hợp tác, tư duy phê phán, sáng tạo, hiếu kỳ, kiên trì, bao dung.

Điều đó buộc giáo dục nghề nghiệp phải đổi mới. Trước mắt, phải tái trang bị và nâng cao kỹ năng lực lượng lao động hiện có để đáp ứng những đòi hỏi mới đang diễn ra ở mọi khâu của quá trình sản xuất. Về lâu dài, cần đổi mới căn bản giáo dục nghề nghiệp, hướng tới mô hình giáo dục nghề nghiệp 4.0. Đó là mô hình giáo dục mở, linh hoạt và liên thông, với mục đích cung cấp cho người học những năng lực nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu của thế giới việc làm 4.0, tạo điều kiện để người lao động thuận lợi và dễ dàng đến với giáo dục nghề nghiệp, nâng cao trình độ kỹ năng suốt cuộc đời, theo điều kiện cụ thể, nhu cầu, nguyện vọng và sở thích cá nhân.

Ở Việt Nam, giáo dục nghề nghiệp cũng đang đổi mới theo xu thế chung. Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 quy định: “Phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp mở, linh hoạt, đa dạng theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế, liên thông giữa các trình độ giáo dục nghề nghiệp và liên thông với các trình độ đào tạo khác”. Hiển nhiên đó là chính sách có tầm nhìn chiến lược, hướng tới giáo dục nghề nghiệp 4.0 để giáo dục nghề nghiệp ứng phó thành công với những thách thức của Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4.

Tuy nhiên, cũng như điểm yếu chung trong chính sách phát triển nhân lực Việt Nam, chính sách này vẫn dừng lại trên văn bản vì thiếu sự hỗ trợ của các phân tích chuyên sâu. Cho đến nay, nhận thức về giáo dục nghề nghiệp mở còn khá phân kỳ, còn việc đưa các tiến bộ của giáo dục nghề nghiệp mở như tài nguyên giáo dục mở (OER), khóa học trực tuyến mở đại chúng (MOOC) vào dạy và học vẫn còn là điều xa lạ. Đáng quan tâm hơn cả là việc phân tích sâu những thay đổi của thị trường lao động trong tương lai gần, những yêu cầu mới về kỹ năng và từ đó là những vấn đề đặt ra cho đổi mới chương trình đào tạo, tổ chức trường lớp, đổi mới cách dạy, cách học, cách đánh giá vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Trên cơ sở điều tra xã hội học thông qua ý kiến doanh nghiệp, các chuyên gia của Diễn đàn Kinh tế thế giới đã cung cấp cho Việt Nam bức tranh tham khảo về sự vận động của việc làm giai đoạn 2018 - 2022. Ví dụ, 87% doanh nghiệp dự kiến áp dụng phân tích và khai thác dữ liệu lớn (big data); 53% người lao động cần phải trang bị hoặc nâng cấp kỹ năng, trong số này 35% sẽ phải đào tạo bổ sung đến 6 tháng, trong khi 9% phải học thêm từ 6 - 12 tháng và 9% cần phải tái trang bị kỹ năng trong hơn một năm; 87% doanh nghiệp dự kiến áp dụng tự động hóa công việc, 87% thuê lao động cơ hữu có năng lực phù hợp với công nghệ mới, 82% giữ lại lao động hiện có...

Dĩ nhiên, các số liệu này chỉ mang tính tham khảo. Nhưng điều quan trọng là chúng cho thấy một bức tranh biến động khá rõ nét về việc làm cùng cách nhìn và ứng xử của các doanh nghiệp trong bối cảnh đó. Vấn đề đặt ra cho giáo dục nghề nghiệp là cần chuyển từ những chủ trương và định hướng chính sách sang những phân tích chuyên sâu với phương pháp luận khoa học để làm cơ sở cho việc đưa chủ trương, chính sách vào đời sống.

TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến
PV lược ghi
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang