DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 08:35 | 15/09/2019 (GMT+7)
.
Giám sát việc thực hiện Cites

Cần bổ sung cơ quan giám định động vật hoang dã?

07:02 | 22/08/2019
Bên cạnh cá nhân giám định động vật hoang dã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chỉ định, theo Luật Giám định tư pháp, trong trường hợp đặc biệt, người trưng cầu giám định có thể trưng cầu cá nhân, tổ chức chuyên môn có đủ điều kiện không thuộc danh sách đã công bố để thực hiện giám định nhưng phải nêu rõ lý do. Dù vậy, các chuyên gia vẫn đề nghị cần sửa đổi Luật Giám định tư pháp theo hướng bổ sung cơ quan khoa học thuộc Cites là tổ chức giám định tư pháp công lập.

Giám định đi, giám định lại

Theo đại diện Cơ quan quản lý Cites Việt Nam,việc thực thi Cites đang có một số khó khăn do cát cứ trong quy định pháp luật. Ngoài ra, Cơ quan quản lý Cites tại Việt Nam là đầu mối, nhưng chỉ là đơn vị cấp 3, nên phải qua 3 nấc báo cáo mới đến lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, khiến xử lý không kịp thời, không đồng cấp với các cơ quan có chức năng xử lý, giải quyết trong nước và trên thế giới.

Không chỉ sớm tham gia Công ước về buôn bán quốc tế những loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cites), Việt Nam còn là quốc gia có quy định về xử lý hành chính, hình sự đối với các hành vi vi phạm pháp luật về quản lý, bảo vệ động vật, thực vật, thực thi Cites nghiêm khắc. Bộ luật Hình sự năm 2015 đã quy định tội danh và khung hình phạt cho các hành vi vi phạm pháp luật đối với động vật, thực vật hoang dã thuộc các Phụ lục của Cites. Nhưng qua giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật thực thi Cites, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Vinh Hà nhận thấy, có một số hạn chế trong xử lý tang vật (nhất là tang vật vô chủ) và giám định mẫu vật vi phạm còn nhiều hạn chế.

Chuyên gia của Dự án USAID Saving Species cũng cho biết, kết quả giám định được sử dụng để tòa án định khung và định hình mẫu vật hiện do nhiều đơn vị thực hiện. Đó có thể là cơ quan khoa học thuộc Cites, cá nhân, lực lượng kiểm lâm, Viện Khoa học hình sự… Nhưng nếu áp dụng theo quy định tại Điều 20 Luật Giám định tư pháp, đa số đơn vị tham gia giám định mẫu vật vi phạm đều không đáp ứng yêu cầu bởi không nằm trong danh sách các cá nhân, tổ chức giám định tư pháp được công bố.  

Từ thực tế tham gia giám định mẫu vật, đại diện cơ quan quản lý Cites Việt Nam nêu thực tế: Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã bổ nhiệm giám định viên tư pháp đối với lĩnh vực này, cũng như để quản lý, bảo vệ động vật, thực vật hoang dã. Tuy nhiên, đa số giám định viên tư pháp trong lĩnh vực này được cho là đều không đủ khả năng nhận dạng các loài động vật, thực vật hoang dã. Trong khi đó, các cơ quan khoa học Cites dù vẫn được trưng cầu thực hiện giám định khi bắt giữ được động vật, thực vật hoang dã nhưng lại không được công nhận là tổ chức giám định tư pháp trong lĩnh vực này.

Các cơ quan khoa học của Cites hay một số cơ quan ngang bộ (Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật thuộc Viện Khoa học Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chưa được đưa vào danh sách giám định tư pháp, hoặc chính Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND cấp tỉnh không đủ thẩm quyền đưa vào danh sách này. Đại diện Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã Việt Nam cho biết, đang có tình trạng phải giám định đi, giám định lại. Có những trường hợp khi cứu hộ động vật hoang dã xong đã tiến hành giám định tại chỗ ngay, song sau khi mang về trung tâm bảo tồn vẫn phải đưa ra giám định lại. “Theo quy định hiện hành, khi đã có kết quả giám định, động vật hoang dã nguy cấp sẽ được tái thả về môi trường. Trong trường hợp này sẽ rất khó có thể giám định lại”, đại diện Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã cho biết.

Nên sửa đổi Luật Giám định tư pháp

Thực tế, bên cạnh các cá nhân được bổ nhiệm làm giám định viên tư pháp, theo Điều 12, Luật Giám định tư pháp 2012, trong trường hợp đặc biệt, các cá nhân, đơn vị trưng cầu giám định có thể trưng cầu các cá nhân, tổ chức chuyên môn có đủ điều kiện không thuộc danh sách đã công bố để thực hiện giám định nhưng phải nêu rõ lý do. Nói cách khác, người tiến hành tố tụng, bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan chuyên môn của UBND cấp tỉnh quản lý lĩnh vực giám định có trách nhiệm giới thiệu cá nhân, tổ chức có đủ điều kiện thực hiện giám định ngoài danh sách đã được công bố theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng. Tuy nhiên, hiện chưa có hướng dẫn/tiêu chí cụ thể nhằm giúp cơ quan thực thi lựa chọn đúng cá nhân, tổ chức giám định có đủ năng lực, kinh nghiệm phục vụ cho công tác điều tra.

Không chỉ vậy, theo một số chuyên gia, tại các cơ quan khoa học đang tham gia giám định mẫu vật cũng có hạn chế nhất định. Do trang thiết bị, kinh nghiệm và kỹ năng giám định khác nhau nên nhiều khi kết quả giám định của cùng một mẫu tại các đơn vị nhưng lại “vênh” nhau hoặc trái ngược nhau, gây lúng túng cho cơ quan xử lý vụ việc. Bởi lẽ, nếu kéo dài thời gian giám định (tối đa là 3 tháng theo Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015) thì sẽ gây khó khăn hoặc làm gián đoạn các hoạt động điều tra cũng như xử lý vụ việc.

Để khắc phục những hạn chế nêu trên, nhiều ý kiến cho rằng, cần sửa đổi Luật Giám định tư pháp theo hướng luật hóa việc giám định mẫu vật động vật, thực vật hoang dã và công nhận các tổ chức có đủ điều kiện đáp ứng yêu cầu giám định tư pháp trong lĩnh vực này. Ngoài ra, cần xây dựng một khung hướng dẫn chung về quy trình giám định động thực vật hoang dã; ban hành các hướng dẫn cụ thể cho một số mẫu vật phổ biến như ngà voi, sừng tê giác, vảy tê tê… để phục vụ công tác điều tra các hành vi vi phạm trong buôn bán động, thực vật hoang dã trái phép.

Không thể phủ nhận một số hạn chế trong công tác giám định mẫu vật động vật, thực vật hoang dã hiện nay, song khó có thể nhận định nguyên nhân hoàn toàn do quy định tại Luật Giám định tư pháp. Bên cạnh các tổ chức giám định tư pháp công lập được công nhận, hay yêu cầu bộ quản lý ngành bổ nhiệm giám định viên tư pháp, Luật Giám định tư pháp vẫn cho phép huy động các tổ chức, đơn vị có điều kiện tham gia.

Nếu xem xét kỹ có thể thấy, nhiều hạn chế xảy ra do thiếu văn bản hướng dẫn, hoặc không kịp thời ban hành văn bản mới thay thế văn bản hết hiệu lực thi hành. Ngay như việc chưa định rõ các tổ chức khoa học được tiến hành giám định mẫu vật động vật, thực vật hoang dã, nếu cơ quan có thẩm quyền ban hành hướng dẫn về xác định cơ quan tham gia giám định tư thì cũng sẽ không có tình trạng mỗi nơi thực hiện một cách, hay phải giám định đi, giám định lại như hiện nay. 

Thanh Hải
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang