DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 23:01 | 17/09/2019 (GMT+7)
.
Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự

Bảo đảm độc lập, khách quan

07:26 | 08/08/2019
Kết luận giám định tư pháp ảnh hưởng rất lớn đến kết quả giải quyết vụ án. Kết quả giám định vừa là căn cứ để xem xét định tội vừa là yếu tố định khung. Do đó, giám định tư pháp phải thật sự khách quan, độc lập, là căn cứ pháp lý quan trọng và tin cậy cho cơ quan tiến hành tố tụng. Đây là ý kiến được đưa ra tại phiên họp Đoàn giám sát của Ủy ban Tư pháp về “Việc chấp hành pháp luật về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự” với các cơ quan trung ương diễn ra sáng qua.

Giám định tâm thần giả - bỏ lọt tội phạm

Theo Báo cáo của Nhóm nghiên cứu - Ủy ban Tư pháp về việc chấp hành pháp luật giám định tư pháp trong tố tụng hình sự, chất lượng các kết luận giám định pháp y tâm thần về cơ bản bảo đảm được tính khách quan, chính xác đúng quy trình, quy định, đáp ứng kịp thời yêu cầu của các cơ quan tiến hành tố tụng, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết các vụ án được khách quan, toàn diện, đúng người, đúng tội, đúng pháp Luật.


Đoàn giám sát về chấp hành pháp luật về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự làm việc tại tỉnh Phú Thọ

Một số lĩnh vực có nhu cầu giám định ngày càng cao như tài chính, ngân hàng… nhưng không có tổ chức giám định đầu mối chuyên trách dẫn đến trưng cầu giám định gặp khó khăn, nhất là đối với các vụ án tham nhũng, kinh tế. Bởi các lĩnh vực này, cơ quan, tổ chức quản lý chưa thực sự coi giám định tư pháp là hoạt động chuyên môn, chưa xác định đầy đủ về trách nhiệm đối với công tác giám định tư pháp cũng như vai trò của giám định tư pháp đối với hoạt động tố tụng.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Báo cáo nghiên cứu cũng chỉ rõ một số tồn tại, đó là một số quyết định trưng cầu giám định có nội dung chung chung hoặc không rõ ràng, chỉ yêu cầu giám định tình trạng tâm thần của đối tượng giám định. Ngược lại, có quyết định trưng cầu giám định lại vượt quá phạm vi chuyên môn như yêu cầu đánh giá năng lực trách nhiệm hình sự, dẫn đến khó khăn cho giám định viên. Trong khi đó, nhiều cơ quan trưng cầu giám định lần đầu gửi hồ sơ trưng cầu giám định thiếu tài liệu; việc bổ sung tài liệu, hồ sơ trưng cầu giám định chậm, thời gian kéo dài nhiều tháng, thậm chí hàng năm. Có trường hợp giám định viên phải kết hợp cùng cơ quan trưng cầu trực tiếp đi thu thập tài liệu làm ảnh hưởng đến thời hạn theo dõi giám định.

Điều đáng nói là, thời gian qua ở một số địa phương đã xảy ra tình trạng các đối tượng giang hồ, cộm cán trong xã hội lợi dụng việc làm giả hồ sơ tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự. Báo cáo của Tòa án Nhân dân Tối cao nêu 2 vụ án, trong đó có một vụ Tòa án Nhân dân Tối cao cho rằng kết luận giám định tâm thần không đúng, một vụ giả hồ sơ tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự.

Ủy viên Thường trực Ủy ban Tư pháp Mai Thị Phương Hoa cho biết, có một số vụ án liên quan đến làm giả hồ sơ tâm thần xảy ra ở các bệnh viện tâm thần, trong đó có Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, Bệnh viện Tâm thần Trung ương 2 ở Biên Hòa, Đồng Nai... Cũng theo Ủy viên Thường trực Mai Thị Phương Hoa, có nhiều người nhầm lẫn việc làm giả hồ sơ tâm thần là do trung tâm pháp y tâm thần, nhưng thực ra hồ sơ làm giả lại xảy ra tại các bệnh viện tâm thần, sau đó hồ sơ được nộp cho cơ quan điều tra, và đây là căn cứ để miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. Hiện Hà Nội có 13 vụ có dấu hiệu nghi là làm giả hồ sơ tâm thần, Ủy viên Thường trực Mai Thị Phương Hoa thông tin thêm.

Trước tình trạng hồ sơ tâm thần giả xảy ra ngày càng nhiều như hiện nay, Bộ Công an, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao có chỉ đạo gì về phòng ngừa nghiệp vụ để phòng tránh sự việc này xảy ra trong tương lai là một trong những câu hỏi được nêu ra tại phiên họp.

Theo ĐBQH Trương Trọng Nghĩa (TP Hồ Chí Minh), giám định tư pháp liên quan đến việc quyết định số phận con người, nếu không chính xác sẽ gây phẫn nộ, bức xúc trong dư luận. ĐB Trương Trọng Nghĩa cũng nêu rõ, trong lĩnh vực giám định tư pháp, tham nhũng tấn công “rất dữ dội”, nếu không đào tạo bài bản, quán triệt nghiêm túc, thì cán bộ giám định rất dễ bị tha hóa, mua chuộc. Và, một số kết luận về giám định tâm thần gây bức xúc dư luận vừa qua là ví dụ.

Giải trình làm rõ thêm một số nội dung các đại biểu đặt ra, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Quý Vương cho biết, Bộ Công an sẽ tập hợp và gửi báo cáo sau về những trường hợp làm giả hồ sơ tâm thần. Thứ trưởng Lê Quý Vương cũng thừa nhận, đây là một thực tế đã xảy ra tại Hà Nội, Vừa qua, Cục Cảnh sát điều tra về tội phạm về ma túy - Bộ Công an đã phát hiện một chuyên án lớn mà đối tượng gây án trước đó có hồ sơ bệnh án tâm thần sau khi vi phạm về tội phạm ma túy nhưng nhờ bệnh án tâm thần nên được ở bên ngoài và tiếp tục gây án.

Để ngăn chặn tình trạng làm giả hồ sơ bệnh án tâm thần để trốn trách nhiệm hình sự, Bộ Công an đã chỉ đạo cơ quan điều tra các cấp phối hợp với viện kiểm sát các cấp xem xét thận trọng các vụ án có liên quan đến hồ sơ bệnh án tâm thần. Sau khi tiến hành giám định xem kỹ lưỡng quá trình trước gây án đối tượng thế nào, trong thời điểm phát hiện điều tra và sau khi gây án đối tượng như thế nào. Nếu chỉ căn cứ vào kết quả giám định một cách đơn thuần, thì dễ bỏ lọt tội phạm, Thứ trưởng Lê Quý Vương nói.

Nhiều vụ án “tắc” vì giám định

Trong hoạt động tố tụng, giám định tư pháp có đóng góp quan trọng. Kết quả giám định sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ án. Theo Ủy viên Thường trực Ủy ban Pháp luật Trần Hồng Hà, “có tội hay không có tội là do giám định”. Bởi, chỉ gây tỷ lệ thương tích 10% thì đối tượng không phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng 11% là phải chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, giám định phải thật sự khách quan để cơ quan tố tụng sử dụng thông tin này trong công tác điều tra, truy tố, xét xử, chỉ trừ khi cơ quan tiến hành tố tụng thấy có nghi ngờ thì mới phải tiến hành giám định bổ sung, hay giám định lại.

Cũng theo Ủy viên Thường trực Trần Hồng Hà, quá trình thực hiện cho thấy, có không ít vụ án đã bị “tắc” do giám định. Dẫn ví dụ thực tế tại Vĩnh Phúc, tháng 8.2015, Bộ Công an đã khởi tố vụ án về Tội cố ý làm trái trong 2 dự án BT nhưng đến nay “càng ngày càng im”. Và lý do dẫn đến việc im lặng này là phải “chờ kết quả giám định”. Nêu rõ sự chậm trễ này đã gây bức xúc đối với cử tri, ông Hà đề nghị cơ quan chức năng cần sớm có câu trả lời về vụ việc này.  

Trong các phiên họp của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng đã thẳng thắn nêu khó khăn, vướng mắc trong các vụ án kinh tế, tham nhũng, và một trong những vướng mắc đó là do khâu giám định. Cung cấp thông tin này, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu câu hỏi: Vướng mắc này có phải do Luật Giám định tư pháp không? Từ trước đến nay, khi vướng vào các vụ án, đặc biệt là án tham nhũng, kinh tế, thì tất cả đều “đồng thanh” là do Luật Giám định tư pháp. Cho nên, qua giám sát lần này phải xem xét, đánh giá tổng thể quá trình thực hiện luật xem cái nào tốt, cái nào vướng mắc, trong những vướng mắc thì “cái nào do Luật, cái nào do khâu tổ chức thực hiện”, tránh tình trạng cứ vướng thì “đổ do luật”, Chủ nhiệm Lê Thị Nga chỉ rõ.

Hà An
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang