DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 14:30 | 17/08/2019 (GMT+7)
.

Tự chủ đại học - không thể từ một phía

07:32 | 20/06/2019
Ngày 1.7 tới, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học sẽ chính thức có hiệu lực thi hành. Theo đó, các trường đại học sẽ được “cởi trói “nhiều hơn trong thực hiện tự chủ. Nhưng bên cạnh sự nỗ lực của các cơ sở giáo dục đại học, theo các ĐBQH, cũng cần có sự nỗ lực từ các cơ quan chức năng để thực sự thực hiện được quyền tự chủ của cơ sở đại học.

Cần có những cá nhân am hiểu quản trị đại học

Tuy không thể tiếp tục bao cấp, song cũng không nên nôn nóng thực hiện tự chủ giáo dục đại học mà phải tiến hành theo lộ trình. Ban đầu có thể tăng tự chủ về chuyên môn trên chương trình khung của Bộ Giáo dục và Đại học ban hành, đặc biệt là tạo điều kiện cho các trường chủ động gia giảm, sáng tạo thêm, nhằm tạo dấu ấn riêng cho chương trình đào tạo của mình. Sau đó sẽ tiến hành tự chủ tài chính trên cơ sở nghiên cứu mức học phí phù hợp, thậm chí cần nghiên cứu xây dựng trần học phí để tránh cơ sở giáo dục tăng học phí lên chót vót chỉ với lý do đơn giản là phục vụ việc nâng cao chất lượng đào tạo. Cuối cùng là giao tự chủ về nhân sự, hội đồng trường cần có quyền chỉ định bầu hiệu trưởng đến các chủ nhiệm khoa, cán bộ chuyên môn… bớt sự can thiệp từ cơ quan chủ quản. Tự chủ đại học cần thực hiện từng bước, không phải trường nào cũng thực hiện được ngay. 

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan (TP Hồ Chí Minh)

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học có nhiều quy định giúp “cởi trói” cho thực hiện tự chủ giáo dục đại học. Bởi, theo quy định tại Luật này, hội đồng trường có thực quyền hơn trong việc quyết định về tổ chức bộ máy; quyết định nhân sự, tiêu chuẩn hiệu trưởng, tiêu chuẩn giảng viên và tiêu chuẩn các chức danh quản lý. Hiệu trưởng trường đại học công lập do cơ quan quản lý có thẩm quyền công nhận trên cơ sở đề xuất của hội đồng trường. Còn hiệu trưởng trường đại học tư thục do hội đồng quản trị trực tiếp quyết định, bổ nhiệm, miễn nhiệm. Đối với cơ chế tài chính, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học cũng có bước tiến dài hơn so với luật cũ khi quy định nếu không sử dụng ngân sách, cơ sở giáo dục đại học có quyền chủ động xây dựng và quyết định mức giá dịch vụ đào tạo, bảo đảm tương xứng với chất lượng đào tạo. Cơ sở giáo dục đại học cũng được quyết định các dự án đầu tư sử dụng nguồn thu hợp pháp ngoài ngân sách của mình; quyết định nội dung và mức chi từ các nguồn thu hợp pháp.

Cũng theo quy định của Luật, các trường đại học được tự chủ cao về hoạt động chuyên môn. Trong đó, được tự chủ mở ngành, tự chủ xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình đào tạo, liên kết đào tạo trong và ngoài nước; tự chủ trong hợp tác quốc tế và hoạt động khoa học - công nghệ; thúc đẩy khởi nghiệp, gắn với đổi mới sáng tạo, ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Cùng với việc mở rộng quyền tự chủ cho các trường, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học cũng yêu cầu các trường phải thực hiện trách nhiệm giải trình, công khai minh bạch về các vấn đề được tự chủ trước xã hội.

Cơ sở pháp lý đã nới rộng hơn, song theo ĐBQH Lê Quân (Hà Nội), để chính sách tự chủ đại học đi vào cuộc sống vẫn phải tháo gỡ một số nút thắt khác, trong đó quan trọng nhất là nút thắt về nhân sự. Bởi kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, tự chủ đại học chỉ phát huy hiệu quả khi do những cá nhân am hiểu về quản trị đại học tiến hành. Trên thực tế, những vướng mắc, bức xúc đang đặt ra với giáo dục đại học nước ta hiện nay chủ yếu xoay quanh nguyên nhân nhân lực am hiểu về quản trị đại học vừa thiếu, vừa yếu. Trong khi đó, tự chủ đại học cần được hiểu sâu là quyền tự chủ của từng người dạy, người học, từng khoa bộ môn, trường thành viên trong một đại học nên rất cần có nhân sự am hiểu về quản trị đại học để giúp các nhân tố độc lập này hoạt động ổn định và phát huy hiệu quả, trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật liên quan.

Đổi mới tư duy

Nút thắt cần sớm tháo gỡ trong thực hiện chính sách này tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học, theo ĐB Lê Quân, chính là đổi mới tư duy. “Nếu vẫn áp dụng tư duy cũ trong điều kiện hiện nay thì tự chủ đại học sẽ còn ách tắc. Do vậy, cần nỗ lực thực hiện giảm bớt, tiến tới xóa bỏ vai trò của quản lý hành chính nhà nước, vai trò của cơ quan chủ quản. Làm sao để Nhà nước chỉ còn đưa ra chính sách, hành lang để các trường hoạt động đúng hành lang pháp lý và chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu vi phạm quy định liên quan”. ĐB Lê Quân cũng lưu ý, trong quá trình thực hiện tự chủ đại học chắc chắn sẽ đặt ra nhiều vấn đề mới nên phải sử dụng tư duy mới để tiếp cận và giải quyết vấn đề. Nếu không sử dụng tư duy mới chắc sẽ lại thấy “bánh xe” đổi mới giáo dục đại học gặp khó khăn và trục trặc.

Từ kinh nghiệm đang tham gia hội đồng trường đại học, ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan (TP Hồ Chí Minh) nêu rõ: Hoạt động tự chủ của cơ sở giáo dục đại học đang chịu ảnh hưởng trực tiếp của Luật Giáo dục; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học; Luật Khoa học và Công nghệ; Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư công; Luật Xây dựng; Luật Đất đai; Luật Bảo hiểm xã hội và các luật về thuế, tài chính; các nghị định của Chính phủ, điều lệ trường ĐH và rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác. Trong khi đó, ĐB Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh “thực hiện tự chủ giáo dục của trường đại học không chỉ nhằm huy động nguồn lực xã hội, mà cần chú ý khai thác tiềm lực của giới trí thức trong mỗi đơn vị này”. Để phát huy nội lực của mỗi cơ sở giáo dục, ĐB Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, Chính phủ cần tiếp tục ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Luật.

Bên cạnh nhiệm vụ này, theo Ủy viên Thường trực Hội đồng Dân tộc Đinh Thị Phương Lan, trong thời gian tới, Chính phủ cần tiếp tục rà soát xây dựng các chuẩn giáo dục đại học như chuẩn chương trình, chuẩn giảng viên, chuẩn cơ sở giáo dục đại học… tạo không gian thống nhất trong toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, phù hợp với xu hướng quốc tế. Bởi có các chuẩn giáo dục đại học nêu trên mới bảo đảm chất lượng đào tạo, thúc đẩy việc công nhận văn bằng, tín chỉ giữa các trường trong khu vực và trên thế giới, cũng như tạo sự yên tâm khi giao quyền tự chủ nhiều hơn. 

Có thể thấy, với việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học chính thức có hiệu lực thi hành, cơ sở pháp lý cho việc thực hiện tự chủ giáo dục đại học đã được hoàn thiện hơn một bước. Nhưng để áp dụng luật hiệu quả vẫn rất cần sự đồng bộ của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khác, đặc biệt là có sự đổi mới tư duy của chính các bộ chủ quản với cơ sở giáo dục đại học.

Thanh Hải
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang