DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 13:56 | 12/12/2018 (GMT+7)
.
Chính sách và cuộc sống

Thành tựu nhiều, thách thức lớn

07:47 | 10/10/2018
Một cách khách quan, thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) là một trong những điểm sáng hay thành tựu nổi bật nhất của Việt Nam kể từ khi Đổi Mới đến nay cho dù có những vấn đề hay kết quả không mong đợi.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất đối với FDI nhìn từ góc độ của Việt Nam là hầu hết doanh nghiệp hay ngành sản xuất đều như các “ốc đảo” chứ FDI chưa bám rễ hay tạo ra sự lan tỏa và hình thành các cụm ngành có khả năng cạnh tranh cao. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong nước mới ở giai đoạn phát triển ban đầu, chưa tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế. Do vậy, Việt Nam vẫn chưa thể bước lên được các nấc thang giá trị cao hơn, trong khi ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào khu vực FDI.

Có 7 vấn đề đặt ra và các thách thức. Thứ nhất, trong ngành may mặc và da giày không có sự gắn kết chặt chẽ của các doanh nghiệp FDI với nền kinh tế trong nước mà hoạt động chủ yếu vẫn là may gia công. Thứ hai, hoạt động lắp ráp thiết bị điện tử hay hàng công nghệ cao dường như chỉ là sân chơi của doanh nghiệp FDI. Những doanh nghiệp hay thương hiệu hàng đầu thế giới như Canon, Intel, Samsung... đã có mặt ở Việt Nam và có những khoản đầu tư rất lớn trong hơn một thập niên qua. Tuy nhiên, sự gắn kết của doanh nghiệp trong nước với các “con sếu đầu đàn” này rất thấp. Thứ ba, một số ngành sản xuất và chế tạo trong một thời gian dài đã nhận được các chính sách ưu đãi như mía đường, lắp ráp và sản xuất ô tô nhưng kết quả mà các doanh nghiệp FDI tạo ra không tương xứng với kỳ vọng.

Thứ tư, FDI vào bất động sản chiếm tỷ trọng lớn và tiềm ẩn những rủi do về an ninh - quốc phòng. Thứ năm, ưu đãi quá mức, sự không nhất quán trong chính sách và sự cạnh tranh của các địa phương. Thứ sáu, chuyển giá hay chuyển lợi nhuận ra nước ngoài là một thách thức rất lớn hiện nay. Làm sao để các doanh nghiệp FDI khai báo lợi nhuận và nộp thuế nhiều hơn là câu hỏi hết sức hóc búa. Thứ bảy, những thảm họa môi trường đã xảy ra và những dự án đầu tư tạo ra rủi ro liên quan đến an ninh quốc phòng đã lộ diện.

Việc không khai thác được lợi thế của các nhà đầu tư nước ngoài về kết nối thị trường, trình độ quản lý tốt và nguồn vốn mạnh là một trong những vấn đề rất lớn đối với Việt Nam. Một cách thẳng thắn thì đây là vấn đề nội tại của Việt Nam với ba trục trặc rất lớn là chất lượng giáo dục, khả năng nghiên cứu phát triển gắn với đổi mới sáng tạo và vấn đề bản quyền, sở hữu trí tuệ. Do trục trặc của hệ thống giáo dục nên lực lượng lao động có trình độ, kỹ năng của Việt Nam rất mỏng. Khả năng nghiên cứu, phát triển, đổi mới sáng tạo hạn chế nên các doanh nghiệp trong nước đã không thể kết nối hay trở thành nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ phụ trợ cho doanh nghiệp FDI, nhất là các linh kiện hay công đoạn có hàm lượng chất xám cao. Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không tốt làm cho các doanh nghiệp FDI không muốn chia sẻ và thiết lập mối quan hệ hay đối tác dài hạn với doanh nghiệp trong nước.

Để có thể khai thác tốt các lợi thế từ FDI cũng như nâng cao khả năng cạnh tranh và năng suất của nền kinh tế, Việt Nam cần tập trung vào ba nguyên nhân của những thách thức nêu trên. Đó là, tạo dựng được một hệ thống giáo dục, nhất là giáo dục đại học đào tạo ra đội ngũ nhân sự có trình độ cao với khả năng đổi mới sáng tạo tốt; tăng cường khả năng nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo; bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ được thực thi và giảm thiểu tình trạng xâm phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ.

Thêm vào đó, một vấn đề hết sức quan trọng là giảm thiểu tình trạng cạnh tranh xuống đáy giữa các địa phương. Việt Nam cần xem xét chính sách chỉ ưu đãi một lần đối với doanh nghiệp FDI khi vào Việt Nam chứ không nên duy trì tình trạng đã được ưu đãi ở địa phương này nhưng chạy sang địa phương khác lại được ưu đãi như nhà đầu tư mới. Đương nhiên, Việt Nam cũng cần được cân nhắc và tính toán một cách thấu đáo trong các cuộc cạnh tranh toàn cầu khi mà doanh nghiệp FDI không chỉ có các địa phương mà còn có thể chuyển ra nước khác.

Cuối cùng, thành tựu đối với FDI là rất nhiều, nhưng các thách thức cũng đang rất lớn. Để có thể có cái nhìn tổng thể và khách quan về FDI gắn với những chính sách hợp lý nhằm khai thác tốt những tiềm năng, giảm thiểu những tác động không mong đợi, Việt Nam cần phân tách hai vấn đề riêng biệt giữa thu hút FDI và khai thác các cơ hội từ FDI. Ở vấn đề thứ nhất, Việt Nam đã làm rất tốt. Tuy nhiên, đang có rất nhiều vấn đề đối với việc khai thác cơ hội hoặc lợi thế từ FDI gắn với những đối sách phù hợp để giảm thiểu tác động không mong đợi. Do vấn đề thứ hai chưa được làm tốt nên nó đã giảm ý nghĩa của vấn đề thứ nhất. Hơn thế, khi không tận dụng được tiềm năng và lợi thế thì việc thu hút được quá nhiều FDI có thể đã gây ra những hệ quả không mong đợi.

Huỳnh Thế Du - Đại học Fubright tại Việt Nam
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang