DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 07:57 | 17/10/2017 (GMT+7)
.

Cuộc bầu cử mẫu mực

17:07 | 05/01/2016
(ĐBNDO) - Trao đổi với Báo điện tử Đại biểu nhân dân, GS Nguyễn Minh Thuyết, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ nhận định, Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946 đã xác lập tính hợp pháp, hợp lòng dân, tính chính danh của chính quyền non trẻ. Đồng thời, Tổng tuyển cử thành công là tiền đề để chính quyền tập hợp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.

- 70 năm nhìn lại thành công của Cách mạng tháng Tám, Quốc khánh 2.9 và Tổng tuyển cử đầu tiên, thưa Giáo sư, đây là thắng lợi của trí tuệ thiên tài Hồ Chí Minh và sức mạnh đại đoàn kết dân tộc?

- GS Nguyễn Minh Thuyết: Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua tổ chức Việt Minh, lãnh đạo giành chính quyền tháng 8.1945 là một thắng lợi to lớn không chỉ của Đảng, của Việt Minh mà đó là thắng lợi của toàn dân tộc Việt Nam. Với cách mạng tháng Tám, chúng ta đã chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế và gần một trăm năm chế độ cai trị của thực dân Pháp.

70 năm nhìn lại, có thể thấy rằng một trong những bài học lớn của cách mạng tháng Tám là bài học biết chớp lấy thời cơ, tổ chức quần chúng giành chính quyền. Trong suốt thời Pháp thuộc, nhân dân ta chưa bao giờ cam chịu làm nô lệ. Đã có rất nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra như khởi nghĩa Hương Khê của cụ Phan Đình Phùng và các cụ trong phòng trào Cần Vương; khởi nghĩa Yên Thế của cụ Hoàng Hoa Thám. Dưới sự lãnh đạo của các thủ lĩnh, lãnh tụ rất tài ba song hàng trăm cuộc khởi nghĩa, nổi dậy của nhân dân ta đều không đạt được thành công cuối cùng. Tiếp đến là giai đoạn các đảng chính trị ra đời như Việt Nam quốc dân đảng của Nguyễn Thái Học với khởi nghĩa Yên Bái đã tạo thêm một dấu mốc trong tiến trình đấu tranh giành chính quyền, mặc dù cũng chưa thành công.


Cử tri Hà Nội bỏ phiếu tín nhiệm người xứng đáng tham gia Quốc hội khóa I ( 6.1.1946)

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930 và trước đó là các tổ chức tiền thân của đảng đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành độc lập. Trải qua nhiều gian khổ, nhiều lãnh đạo hàng đầu của đảng bị bắt, bị tù đày, bị giết. Năm 1945, cục diện thế giới mở ra cơ hội lớn để chúng ta giành chính quyền. Nhật đảo chính Pháp, lật đổ chế độ thực dân vốn được thiết lập vững chắc gần một thế kỷ tại nước ta; tiếp đó Nhật đầu hàng đồng minh, tạo ra khoảng trống quyền lực trong chính trị đất nước (mặc dù Nhật có dựng lên chính quyền Trần Trọng Kim nhưng chính quyền này gắn với phát xít Nhật nên không được lòng dân). Lúc này, Đảng Cộng sản và lực lượng Việt Minh đã phân tích và chớp lấy thời cơ tổ chức lãnh đạo nhân dân giành chính quyền thành công.

Lịch sử cho thấy, một đảng hay một phong trào dù mạnh mẽ đến đâu cũng không phải là đại diện toàn dân tộc. Cho nên, lãnh tụ Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã có sự chuẩn bị kỹ càng về nhiều mặt, trước hết là về pháp lý để cho chính quyền của mình thực sự là chính quyền đại diện cho dân tộc. Điều này vô cùng quan trọng đối với các chính quyền, các cuộc cách mạng. Trong tình cảnh nước sôi lửa bỏng, vượt qua nhiều khó khăn, lãnh tụ Hồ Chí Minh và đảng đã triệu tập được Quốc dân Đại hội Tân Trào với sự góp mặt của đại biểu các giới của cả ba miền. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy phải xây dựng tính pháp lý cho cuộc cách mạng này. Đây là cuộc cách mạng của toàn dân, được toàn dân phê chuẩn đồng ý. Quốc dân Đại hội đã bầu ra Ủy ban dân tộc giải phóng do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch để lãnh đạo nhân dân giành chính quyền.

Ngay sau cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết định “tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc dân đại hội” để toàn dân bầu nên chính quyền. Qua đó, bảo đảm tính hợp pháp của chính quyền để giữ vững nền độc lập của đất nước, trước tình huống thực dân Pháp lăm le trở lại, phía Bắc, quân Tưởng vào giải giáp quân Nhật, kéo theo các đảng phái khác theo chân vào. Cuộc tổng tuyển cử ngày 6.1.1946 là sự kiện có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, nó xác định tính hợp pháp, hợp lòng dân của Chính quyền cách mạng, nó là cơ sở sau này để chính quyền bảo vệ và xây dựng đất nước. Sau 70 năm nhìn lại, chúng tôi thấy vô cùng khâm phục quyết sách sáng suốt của cụ Hồ. Qua quá trình bôn ba tìm đường cứu nước, Bác đã có những sự chuẩn bị để xây dựng và bảo vệ chính quyền của dân. Cũng qua quá trình bôn ba, Bác đã lựa chọn thể chế dân chủ, cộng hòa. Tiêu ngữ “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” là mơ ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng là nguyện vọng của toàn dân Việt Nam ta.

- Nhận thức của nhân dân và sự tham gia của toàn dân vào cuộc tổng tuyển cử là sự thể hiện sức mạnh đại đoàn kết dân tộc và khát khao dân chủ. Xin Giáo sư nói rõ thêm về vấn đề này?

- GS Nguyễn Minh Thuyết: Cuộc tổng tuyển cử ngày 6.1.1946 là cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của dân tộc, đồng thời là cuộc bầu cử mẫu mực của chế độ dân chủ cộng hòa. Trong bối cảnh có nhiều đảng phái tranh cử, người dân được bầu cử tự do, nhưng phần lớn đại biểu được bầu là người của Việt Minh. Điều này cũng thể hiện uy tín của lực lượng Việt Minh trong lòng nhân dân. Lần đầu tiên người dân được cầm lá phiếu đi bầu cử để lựa chọn người hiền tài gánh vác việc nước. Mặc dù dân trí chưa được cao, nhưng vượt qua mọi khó khăn và sự chống phá của kẻ thù, từ miền xuôi đến miền ngược, người dân hồ hởi đi bầu cử vởi tỷ lệ cao. Đây cũng đồng thời thể hiện khát khao dân chủ đã dồn nén bấy lâu. Phải khẳng định rằng, với khát khao và sự sáng suốt của mình, đồng bào ta đủ bản lĩnh để lựa chọn bầu cho ai, và chọn ra thành phần xứng đáng để lập ra chính phủ.

Cuộc bầu cử đầu tiên trong lịch sử dân tộc đã xác lập vị thế của chính quyền Việt Nam, củng cố lòng tin của nhân dân vào chính quyền; đối với quốc tế, cuộc tổng tuyển cử đã khẳng định tính hợp pháp của chính quyền cách mạng, làm cơ sở để chúng ta mở rộng bang giao.

- Thưa Giáo sư, sự thành công của Tổng tuyển cử có ý nghĩa như thế nào đối với vận mệnh dân tộc Việt Nam lúc bấy giờ?

- GS Nguyễn Minh Thuyết: Như tôi đã nói, cuộc tổng tuyển cử này xác lập tính hợp pháp, hợp lòng dân của chính quyền. Đặc biệt, điều này hết sức có lợi trong việc bảo vệ tính chính nghĩa, chính danh của chính quyền nhân dân non trẻ. Đồng thời, Tổng tuyển cử thành công là tiền đề tập hợp sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Bởi một chính quyền do dân bầu nên thì mới đủ uy tín để lãnh đạo, đoàn kết toàn dân tộc tiến hành các cuộc đấu tranh chống thực dân, đế quốc, chống các cuộc xâm lược, bảo vệ thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.

Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên còn chứa đựng bài học quý báu là dù trong bất cứ tình huống nào, một đảng chính trị, một phong trào chính trị phải chấp nhận thử thách, nếu mình có chủ trương, đường lối đúng đắn, hợp lòng dân, có cán bộ giỏi giang, gương mẫu thì sẽ được nhân dân ủng hộ, tin yêu.

- Qua thành công của cuộc tổng tuyển cử, bài học rút ra cho sự phát triển của đất nước, của QH hiện nay là gì, thưa Giáo sư?

- GS Nguyễn Minh Thuyết: QH Việt Nam năm 1946 được nhân dân bầu ra rất dân chủ. Chủ tịch Hồ Chí Minh, trước sức ép của tình thế bấy giờ, đã nhân nhượng bổ sung 70 ghế không qua bầu cử. Đây là quyết sách dũng cảm của Bác, của Đảng trước sức ép của quân Tưởng Giới Thạch. QH được hình thành từ nhiều Đảng. Song hoạt động của QH lúc ấy cho thấy, những ai mà có tâm với nước, vì lợi ích quốc gia, dân tộc, kể cả những người được bổ sung sau này thì ở lại. Còn những người không có tâm, không vì lợi ích của dân tộc, quốc gia buộc phải ra đi. Người dân không tín nhiệm.

Theo các tài liệu lịch sử, QH được bầu ra từ Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên là một QH rất gần gũi với nhân dân, ĐBQH rất gần dân; đồng thời, các vị ĐBQH phát biểu rất tâm huyết, nhiều cá nhân đại biểu có hiểu biết sâu sắc về chính trị, lập pháp. Đại biểu gắn chặt với cử tri nơi ứng cử, bởi nếu không gắn bó và hoạt động hiệu quả, cử tri không hài lòng và cử tri có thể bãi miễn. Sau Quốc hội khóa I, chúng ta thiết lập chuyên chính vô sản, vì những khúc quanh của lịch sử và chiến tranh nên Quốc hội hoạt động chưa thật sự hiệu quả. Từ giai đoạn đổi mới đến nay, QH ngày một đổi mới hơn, dân chủ hơn. Nhưng đại biểu cần gắn bó chặt chẽ với cử tri hơn nữa…

- Xin trân trọng cảm ơn GS về cuộc trao đổi này!

Thái Cường thực hiện
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang