DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 17:33 | 24/08/2017 (GMT+7)
.

Giá trị và lợi ích của kiểm toán nhà nước với cơ quan dân cử

08:30 | 29/06/2012
Kiểm toán nhà nước (KTNN) có vai trò rất lớn và vị trí quan trọng trong hệ thống kiểm tra, kiểm soát tài chính nhà nước. Vai trò của KTNN càng được nâng lên khi nước ta chuyển đổi cơ chế quản lý, khi Nhà nước không quản lý nền kinh tế bằng biện pháp hành chính mà chuyển sang quản lý và điều hành kinh tế bằng luật pháp và các biện pháp, công cụ quản lý kinh tế. Với tư cách là công cụ chuyên môn trong kiểm tra, kiểm soát các hoạt động tài chính, bảo đảm cho nền tài chính thực sự lành mạnh, KTNN đã chứng tỏ sự cần thiết và vai trò không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường mở cửa và hội nhập.
Giá trị của kiểm toán nhà nước và của Báo cáo kiểm toán nhà nước

Có thể khẳng định, KTNN có giá trị rất lớn, rất rõ rệt cả về giá trị vật chất, giá trị tinh thần và chừng mực nhất định là giá trị pháp lý. Kiểm toán và ý kiến của kiểm toán được hình thành trên cơ sở các phương pháp chuyên môn, nghiệp vụ, với các bằng chứng của kế toán đã được đánh giá. Hơn nữa, hoạt động của kiểm toán được tiến hành độc lập, trên nguyên tắc trung thực, khách quan và chỉ tuân thủ pháp luật. Do đó, ý kiến của kiểm toán là có căn cứ, đáng tin cậy. 

Trước hết, giá trị lớn nhất và bao trùm của kiểm toán là tạo dựng lòng tin, duy trì và nuôi dưỡng niềm tin của xã hội, của nhân dân vào một nền tài chính quốc gia lành mạnh, vào một hệ thống ngân quỹ quốc gia được quản lý, được kiểm soát và được sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả.

Một vài năm gần đây, trong đời sống kinh tế - xã hội ở nước ta đã xuất hiện một kênh thông tin mới được xã hội và nhân dân rất quan tâm. Đó là việc công khai kết quả kiểm toán tài chính nhà nước của Tổng KTNN. Người dân và xã hội có thêm thông tin và sự đánh giá về tình hình tài chính nhà nước, tài chính quốc gia, trực diện là tình hình quản lý, tập trung, sử dụng ngân sách nhà nước. Đây là những đánh giá mang tính chuyên môn, khách quan về sự tin cậy của thông tin tài chính, sự chuẩn xác của các khoản thu, chi ngân quỹ, thu chi ngân sách nhà nước (NSNN). Đồng thời cũng thấy rõ những sai phạm, khiếm khuyết của cơ quan, tổ chức, cá nhân có nhiệm vụ quản lý và sử dụng tiền, tài sản của Nhà nước, của nhân dân cho việc công, lợi ích chung.

Trong cơ chế quản lý của mỗi quốc gia, tài chính luôn luôn là tổng hòa các mối quan hệ kinh tế, là tổng thể các nội dung và giải pháp tài chính – tiền tệ. Tài chính không chỉ có nhiệm vụ nuôi dưỡng, phát triển, khai thác các nguồn lực; thúc đẩy, duy trì tăng trưởng kinh tế, tăng thu nhập, mà còn phải quản lý, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực, mọi tiềm năng của đất nước. Với chức năng tập trung, phân phối, giám đốc bằng đồng tiền và tổ chức luân chuyển vốn, nguồn vốn, tài chính là tổng hòa các mối quan hệ kinh tế gắn với phân phối tổng sản phẩm quốc dân và các nguồn tiền tệ trong quá trình hình thành, sử dụng các quỹ tiền tệ để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ kinh tế - xã hội đã hoạch định.

Tài chính, mà biểu hiện cụ thể là các quỹ tiền tệ, được hình thành qua phân phối lần đầu và phân phối lại thu nhập quốc dân, thực chất là công cụ phân phối sản phẩm quốc dân. Thông qua phân phối tài chính, mối quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng được xác lập và từ đây các quan hệ cân đối lớn của nền kinh tế quốc dân được xác lập. Các quan hệ tài chính luôn giữ vai trò trung tâm trong quá trình thực hiện các giải pháp nhằm ổn định tiền tệ, bình ổn vật giá, nâng cao sức mua và nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Thông qua các quan hệ phân phối, tài chính được sử dụng như một công cụ sắc bén điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội.

Tài chính, trong đó tài chính nhà nước, ngân sách nhà nước là công cụ quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Tài chính nhà nước, ngân sách nhà nước là quỹ tiền tệ lớn, tập trung và là tiềm lực kinh tế, là thực lực kinh tế của Nhà nước để điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Tài chính nhà nước là một bộ phận hợp thành của tài chính quốc gia, với 3 đặc điểm cơ bản: thuộc sở hữu của toàn dân mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu; phục vụ cho toàn xã hội, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, vì quyền lợi của nhân dân, của toàn thể xã hội; việc quản lý và sử dụng được điều chỉnh bằng luật pháp của Nhà nước.

Tài chính nhà nước bao gồm trước hết là ngân sách nhà nước mà biểu hiện cụ thể là các quỹ ngân sách nhà nước, sau đó là các quỹ tập trung, quỹ chuyên dùng, tài sản và ngân quỹ của Nhà nước và cuối cùng là hoạt động tín dụng của nhà nước, trong đó có ngân quỹ mà Nhà nước, Chính phủ vay, cho vay và trả nợ tiền vay. Riêng các quỹ tập trung và quỹ chuyên dùng của nhà nước thuộc quyền quản lý của Nhà nước, thường được gọi là các quỹ ngoài ngân sách nhà nước, hiện nay đã có xấp xỉ 40 quỹ, có quỹ có số vốn hàng trăm, thậm chí hàng nghìn, hàng chục tỷ đồng như: Quỹ Bảo hiểm xã hội; Quỹ dự trữ tài chính; Quỹ tích lũy trả nợ nước ngoài; Quỹ quốc gia giải quyết việc làm; Quỹ phát triển khoa học công nghệ; Quỹ môi trường.

Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng và duy trì nền tài chính lành mạnh công khai, tăng cường kỷ cương, kỷ luậåt, thực hiện chế độ trách nhiệm của các đơn vị quản lý, sử dụng tài chính nhà nước, ngân quỹ nhà nước; chủ động đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng và những yêu cầu mới đặt ra trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế...

KTNN đóng vai trò quan trọng để thực hiện mục tiêu của tài chính quốc gia, tài chính nhà nước. Người dân, những người đóng góp trực tiếp cho sự phát triển tài chính nhà nước, đóng góp cho ngân quỹ quốc gia chỉ thực sự yên lòng khi nền tài chính quốc gia thực sự lành mạnh, ngân quỹ quốc gia được quản lý chặt chẽ và sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả cho dân, cho nước. Hoạt động của kiểm toán, ý kiến của kiểm toán nhà nước giúp cho người dân và xã hội có thêm thông tin và sự đánh giá về tình hình tài chính nhà nước, tài chính quốc gia, tình hình quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. Nhân dân xem xét, đánh giá kết quả kiểm toán để củng cố lòng tin về sự minh bạch của Chính phủ, góp thêm tiếng nói và dư luận để cảnh báo và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân quản lý và sử dụng NSNN, chịu trách nhiệm trước dân, trước Nhà nước. Đó cũng chính là niềm tin của nhân dân gửi gắm qua kiểm toán đối với nhà nước pháp quyền XHCN, một nhà nước của dân, do dân và vì dân.

Người dân cũng rất kỳ vọng vào việc kiểm toán nhà nước góp phần bảo đảm và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy quản lý nhà nước trong kiểm tra, kiểm soát tình hình thu, chi và quản lý  NSNN, tình hình quản lý và sử dụng các quỹ quốc gia, các nguồn lực tài chính công, góp phần làm trong sạch bộ máy Nhà nước, đấu tranh chống tệ lãng phí, tham nhũng trong nền kinh tế.

Giá trị thứ hai của KTNN là giá trị thông tin và giá trị mang tính pháp lý cho việc thảo luận, đánh giá, phục vụ các hoạt động giám sát và các quyết định của QH, HĐND về kinh tế, về tài chính quốc gia về ngân sách nhà nước và ngân quỹ nhà nước.

Hiến pháp và luật pháp quy định thẩm quyền của QH và HĐND thảo luận và quyết định công khai không chỉ dự toán ngân sách, quyết toán ngân sách mà cả việc phân bổ ngân sách nhà nước. KTNN là công cụ kiểm tra, kiểm soát tài chính nhà nước, là cơ quan chuyên môn do QH lập. Hoạt động KTNN có những đánh giá và xác nhận khách quan về thông tin tài chính, ngân sách. Với dự toán và quyết toán NSNN do Chính phủ trình ra Quốc hội, kiểm toán đưa ra đánh giá chính thức về độ tin cậy của thông tin, sự khẳng định từ góc độ chuyên môn về số liệu có thể chấp nhận, những số liệu chưa thể chấp nhận và bằng chứng về những nhận định đó. Chính KTNN, chứ không phải ai khác đưa ra sự xác nhận về tính đúng đắn, trung thực của báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán ngân sách, tính tuân thủ pháp luật, tính kinh tế, tính hiệu lực, tính hiệu quả trong quản lý kinh tế, tài chính, trong quản lý và sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước. Báo cáo kiểm toán của KTNN là một trong những căn cứ quan trọng không thể thiếu để QH, HĐND thảo luận, quyết định các vấn đề kinh tế, tài chính và ngân sách; đồng thời cũng là căn cứ để thực hiện các hoạt động giám sát tối cao. Tất nhiên, cần sử dụng các thông tin trên báo cáo kiểm toán sao cho có hiệu quả. Cần tôn trọng quy trình cung cấp thông tin, đánh giá thông tin thật hiệu lực, hiệu quả.

KTNN có chức năng kiểm tra, đánh giá, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp, độ tin cậy của các thông tin, số liệu về NSNN, về hoạt động tài chính nhà nước sẽ góp phần nâng cao chất lượng, độ tin cậy của thông tin tài chính – kế toán. Thông tin và ý kiến của kiểm toán nhà nước cung cấp cho QH, HĐND làm các căn cứ cho việc xem xét và để ra các quyết định ở tầm vĩ mô, thực hiện việc giám sát các hoạt động tài chính, phân bổ và sử dụng nguồn lực. Những căn cứ mang tính chuyên môn, có chứng lý của kiểm toán nhà nước rất quan trọng. QH, HĐND chỉ có thể thực hiện tốt chức năng, chỉ có thể bảo đảm được thực quyền trong các quyết định dự toán ngân sách, phân bổ ngân sách, phê chuẩn quyết toán và giám sát tình hình thực hiện Nghị quyết của QH, của HĐND về tài chính, ngân sách khi nhận được sự trợ giúp đắc lực của cơ quan chuyên môn. Với hoạt động độc lập, theo nguyên tắc khách quan và chỉ tuân theo pháp luật, kiểm toán nhà nước là công cụ quan trọng thực hiện quyền lực của nhân dân bằng kiểm kê và kiểm soát trong xây dựng và quản lý đất nước. Ý kiến và sự xác nhận của kiểm toán nhà nước là sự bảo đảm độ tin cậy của các thông tin tài chính.

Vì vậy, có thể khẳng định, vì những giá trị của KTNN mà KTNN phải phục vụ vô điều kiện các yêu cầu của cơ quan dân cử trong các quyết định và hoạt động giám sát tài chính nhà nước, ngân sách nhà nước.

Lợi ích của kiểm toán nhà nước và của Báo cáo kiểm toán nhà nước

Là một trong 3 loại hình kiểm toán trong hệ thống kiểm toán quốc gia, có đối tượng kiểm toán là tất cả các nguồn lực, ngân quỹ và tài sản quốc gia, là các tổ chức, cá nhân có liên quan quản lý và sử dụng tài chính quốc gia, ngân  quỹ và tài sản nhà nước. Tài chính nhà nước thuộc sở hữu toàn dân. Lợi ích mà kiểm toán mang lại trước hết là cho người dân, cho các đối tượng cần đến thông tin về tài chính quốc gia và sau nữa là các cơ quan quản lý nhà nước về tài chính ngân sách.

Trước hết, với người dân và rộng hơn nữa là xã hội, KTNN xác nhận và chỉ ra thực trạng quy mô và thực trạng sức khỏe của nền tài chính quốc gia. Với kết quả kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, trung thực, hợp pháp của thông tin về ngân sách nhà nước, về số liệu NSNN; kiểm tra tính tuân thủ pháp luật, tính kinh tế trong việc quản lý, sử dụng NSNN và tài sản công của các đơn vị, tổ chức có sử dụng nguồn lực tài chính nhà nước, KTNN sẽ giúp người dân và xã hội hiểu được thực trạng nền tài chính quốc gia, cùng nhau có trách nhiệm vì một nền tài chính quốc gia có tiềm lực mạnh và công khai, minh bạch.

Thứ hai, KTNN với chức năng kiểm tra, đánh giá, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp, độ tin cậy của các thông tin, số liệu về NSNN, về hoạt động tài chính nhà nước sẽ góp phần nâng cao chất lượng, độ tin cậy của thông tin tài chính – kế toán. Thông tin và ý kiến của kiểm toán nhà nước cung cấp cho Chính phủ làm các căn cứ cho việc xem xét và đề ra các quyết định ở tầm vĩ mô các hoạt động tài chính, phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Bằng các hoạt động chuyên môn, KTNN chỉ ra cái được, cái chưa được trong quản lý thu, chi NSNN với bằng chứng pháp lý, nghiệp vụ chuyên môn xác nhận số đúng, số tin cậy của thu chi công quỹ, dự toán thu, chi; của số thực thu, thực chi trong quyết toán ngân sách để Chính phủ và chính quyền các cấp có căn cứ điều hành ngân sách nhà nước.

Thứ ba, KTNN góp phần tích cực vào quá trình công khai và minh bạch tài chính nhà nước. Ngày nay, công khai trong tài chính nhà nước đã trở thành một vấn đề cốt yếu, kéo theo nó là sự bác bỏ những hệ thống trong đó tất cả những gì liên quan đến quản lý, quyết định và sử dụng công quỹ đều không rõ ràng và do vậy không thể kiểm soát được. Sự không rõ ràng của hệ thống tài chính nhà nước gây phương hại đến nền dân chủ, đến việc tạo dựng một cơ chế quản lý tài chính có hiệu quả. Trong nhiều trường hợp nó còn là mảnh đất màu mỡ cho sự tồn tại và phát triển của mọi hình thức vi phạm luật pháp và tham nhũng. Dân chủ và quản lý tốt đều nhằm mục đích thúc đẩy công khai và minh bạch trong tài chính nhà nước. KTNN là cơ quan kiểm tra tài chính độc lập của một quốc gia, chịu trách nhiệm đánh giá độ trung thực của các thông tin tài chính nhà nước; tính kinh tế và hiệu quả của hoạt động quản lý tài chính nhà nước. Những thông tin về tài chính nhà nước và kết quả kiểm toán được công khai rộng rãi sẽ làm tăng thêm niềm tin của nhân dân vào Chính phủ; đồng thời tạo điều kiện để xã hội và người dân được quyền tham gia giám sát. Bảo đảm sự công khai, minh bạch về tài chính là trách nhiệm chính trị, chứ không chỉ đơn thuần là vấn đề đạo đức chính trị hay đạo đức nghề nghiệp. Minh bạch về tài chính nhà nước vượt ra ngoài khuôn khổ vấn đề chuyên môn cũng như quy trình quản lý hay nguyên tắc quản lý ngân sách giúp cho các chính sách của Nhà nước đang và sắp triển khai trở nên rõ ràng hơn. Bởi vậy, công khai kết quả kiểm toán và kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán là việc làm cần thiết, phù hợp luật pháp, thông lệ và nguyên tắc quốc tế. Cần coi trọng thúc đẩy công khai, minh bạch, bởi lẽ công khai, minh bạch về thực chất đã thể hiện hai yêu cầu không thể tách rời: yêu cầu quản lý và yêu cầu về chính trị.

Thứ tư, KTNN góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia, sử dụng ngân sách và ngân quỹ nhà nước, tạo bước chuyển quan trọng trong bố trí, sử dụng ngân quỹ quốc gia, ngân sách theo hướng tập trung, chống dàn trải. Thông qua kết quả kiểm toán có thể chỉ ra và có kiến nghị về các giải pháp chống lãng phí, chống phân tán trong bố trí nguồn lực tài chính, vốn ngân sách, trước hết là bố trí vốn đầu tư xây dựng cơ bản.

Thứ năm, KTNN góp phần hoàn thiện thể chế và cơ chế quản lý kinh tế tài chính. Điều có ý nghĩa quan trọng là kết quả kiểm toán đã cung cấp những thông tin kịp thời, có độ tin cậy và tính thuyết phục cao cho Nhà nước về thực trạng cơ chế và thể chế quản lý. Kết quả kiểm toán đã giúp Chính phủ, các bộ, ngành và các cơ quan có căn cứ đánh giá, đúc rút kinh nghiệm trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm tính trung thực, minh bạch, hiệu quả, kinh tế và tiết kiệm. Kiểm toán phát hiện các sơ hở, bất hợp lý về cơ chế, chính sách hiện hành trong lĩnh vực quản lý, điều hành ngân sách, trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp, trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, các chương trình, dự án... để có kiến nghị cần thiết với Chính phủ và cơ quan chức năng nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung hoặc sớm ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, đáp ứng những đòi hỏi bức thiết của nền kinh tế chuyển đổi, góp phần hoàn thiện và nâng cao quyền lực của Nhà nước pháp quyền XHCN. Thông qua hoạt động kiểm toán, KTNN đã giúp các đơn vị được kiểm toán có cái nhìn toàn diện và đúng đắn hơn về thực trạng tài chính, về chất lượng công tác quản lý kinh tế và tài chính, kịp thời phòng ngừa, pháp hiện và ngăn chặn các biểu hiện cố tình vi phạm pháp luật về quản lý kinh tế, tiền và tài sản của Nhà nước, góp phần tích cực, có hiệu quả vào cuộc đấu tranh chống gian lận, tham nhũng và lãng phí, hạn chế thất thoát tài sản, tiền bạc của dân, của nước.

Cuối cùng, một lợi ích khá quan trọng, tất nhiên không phải là mục đích của Kiểm toán nói chung và KTNN nói riêng là đã phát hiện và kiến nghị tăng thu, giảm chi và đưa vào quản lý qua NSNN mỗi năm hàng chục nghìn tỷ đồng. Đó là những đồng tiền của dân, của nước không được quản lý, sử dụng hoặc chiếm dụng sai mục đích cần được thu hồi và tập trung về cho ngân quỹ nhà nước. Chỉ đáng tiếc là số tiền này năm sau nhiều hơn năm trước. Đây là những dấu hiệu không lành của nền tài chính quốc gia.

Để sử dụng kết quả kiểm toán, báo cáo kiểm toán một cách hiệu quả nhất, cần thống nhất về nhận thức và nâng cao hiểu biết về giá trị của kết luận kiểm toán về nội dung các báo cáo kiểm toán. Đặc biệt là cách khai thác kết quả kiểm toán trong hoạt động của cơ quan dân cử, của các đại biểu nhân dân.

KTNN cần cải cách và đổi mới cách cung cấp ý kiến kiểm toán cho cơ quan dân cử và các ĐBQH, HĐND. Các thông tin, các ý kiến về kết quả kiểm toán phải vừa mang tính tổng hợp, vừa cụ thể, dễ hiểu và sát với yêu cầu thảo luận, quyết định và giám sát của cơ quan dân cử trong từng kỳ họp, từng nội dung hoạt động.

QH cần hình thành cơ quan chuyên môn làm nhiệm vụ đánh giá, khai thác các kết quả kiểm toán. Hướng dẫn và cung cấp các thông tin hữu ích cho ĐBQH và đại biểu HĐND.

Hơn mọi giá trị và lợi ích, KTNN phải là công cụ kiểm toán tài chính của Nhà nước để thực hiện quyền lực của nhân dân bằng kiểm kê, kiểm soát. Ý kiến và xác nhận của KTNN là bảo đảm sự tin cậy của các thông tin tài chính, ngân sách.

Pgs.Ts Đặng Văn Thanh
Nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang