KINH TẾ
Cập nhật 14:41 | 14/10/2019 (GMT+7)
.
Xây dựng nông thôn mới

Vùng khó cần có cơ chế đặc thù

08:00 | 09/10/2019
Sau gần 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (2010 - 2020), bộ mặt kinh tế - xã hội ở các vùng nông thôn có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên nông thôn mới ở các vùng miền đang có sự phân hóa khác nhau, và cần có cơ chế đặc thù cho những địa phương đặc biệt khó khăn. Đây là ý kiến của các chuyên gia tại tọa đàm “Bức tranh nông thôn sau 10 năm đổi mới” do Cổng thông tin điện tử Chính phủ tổ chức ngày 8.10 tại Hà Nội.

 “Đi từ không đến có”

Theo Phó Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới (NTM) Trung ương Trần Văn Môn, sau gần 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020, dù kết quả có sự phân hóa giữa các vùng miền, nhưng nhìn tổng thể bức tranh nông thôn Việt Nam đã có nhiều khởi sắc, thay đổi từ không gian, cảnh quan đến điều kiện đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng lên rõ rệt. Kết quả này khẳng định được tính đúng đắn, định hướng rõ ràng của Nghị quyết 56 cũng như Chương trình xây dựng NTM là một giải pháp để cụ thể hóa, đưa Nghị quyết vào cuộc sống. Các địa phương chú trọng đầu tư, nâng cấp hạ tầng nên tình hình kinh tế - xã hội ở các vùng nông thôn có chuyển biến rõ nét, nhất là trong tổ chức sản xuất và chất lượng đời sống, sinh hoạt của người dân ngày càng được cải thiện. Nhiều cơ chế đầu tư ngày càng minh bạch, các tỉnh đã phát huy được vai trò làm chủ của người dân, các nguồn lực xây dựng NTM được huy động và sử dụng hiệu quả, ông Trần Văn Môn khẳng định.

Đánh giá quá trình 10 năm xây dựng NTM, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nông thôn mới Hoàng Trọng Thủy cho rằng đây là “quãng đường bền bỉ để về đích thành công”. Giai đoạn đầu khi bước vào xây dựng NTM, chúng ta vô cùng bỡ ngỡ, thậm chí còn chưa tưởng tượng NTM là như thế nào. Tuy nhiên, quyết tâm “đi từ không đến có, từ số ít đến số nhiều, đi từ làng quê ra thành phố” đã tạo sự lan tỏa sâu rộng của chương trình, lôi kéo sự vào cuộc của toàn hệ thống chính trị và đông đảo nhân dân. Chưa bao giờ xã hội vào cuộc để xây dựng NTM một cách tập trung đến như vậy, ông Thủy nhấn mạnh.

Tính đến nay, cả nước có gần 51% số xã đạt chuẩn NTM, có 91 đơn vị cấp huyện thuộc 34 tỉnh, thành phố được Thủ tướng công nhận đạt chuẩn, hoàn thành xây dựng NTM. Trong quá trình tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp để tăng thu nhập cho người dân, những chủ trương, giải pháp đã được kịp thời điều chỉnh, hướng vào “trục nông sản xuất khẩu, trục nông sản vùng miền để kéo căng giá trị của nông sản địa phương”. Từ đó tạo được sự ổn định của xuất khẩu nông sản, tạo nên liên kết sản xuất hàng hóa, tạo ra chuỗi giá trị cung ứng hiệu quả. Quá trình 10 năm qua, xây dựng NTM tạo ra một giá trị mới để định hướng cho sự phát triển trong kinh tế, văn hóa,  xã hội vùng nông thôn.


Tính đến nay, cả nước có gần 51% số xã đạt chuẩn NTM Nguồn: ITN

Duy trì nhịp độ trong giai đoạn mới

Khi bắt tay vào xây dựng NTM, có không ít những thách thức như nhận thức của cấp ủy, chính quyền và người dân đối với NTM, tình trạng lạm thu, quy hoạch không đến nơi đến chốn gây lãng phí trong đầu tư xây dựng… Phó Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương Trần Văn Môn cho rằng nguyên nhân chính là do nhận thức sai về xây dựng NTM - “Nhà nước đầu tư còn người dân hưởng thụ”, chưa thể hiện rõ trách nhiệm, vai trò của người dân.

Tuy nhiên, đây là những vấn đề xuất hiện từ giai đoạn đầu của chương trình, đã được ban chỉ đạo Trung ương cũng như ban chỉ đạo các tỉnh đã nhận ra và có giải pháp quyết liệt. Đến giai đoạn 2, các địa phương phải đối ứng ngân sách tùy theo hoàn cảnh và mức độ khác nhau; phân cấp, trao quyền cho địa phương trong việc phân bổ, sử dụng nguồn lực. Đồng thời nêu rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong việc sử dụng nguồn lực và phát huy vai trò của người dân trong công cuộc xây dựng NTM.

Kết quả xây dựng NTM giữa các địa phương hiện còn tồn tại chênh lệch khi các huyện miền núi tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM còn thấp, trong khi các huyện đồng bằng tỷ lệ này thường cao hơn, chưa nói tới việc đang trong quá trình thực hiện xã NTM nâng cao. Sau gần 10 năm, chiếc áo nông thôn mới tại các vùng miền đang có sự phân hóa khác nhau, gần 50% số xã còn lại chưa hoàn thành nông thôn mới đều là các xã ở vùng sâu vùng xa, vùng khó khăn, cần suất đầu tư lớn. Vì vậy, cần có những cơ chế đặc thù cho những vùng đặc biệt khó khăn.

Phó Chánh Văn phòng Trần Văn Môn kiến nghị, cần có những chính sách hỗ trợ đất ở, hỗ trợ đất sản xuất cho người dân. Ưu tiên nguồn lực với những xã khó khăn so với những xã bình thường gấp 4, gấp 5 lần. Lồng ghép các chương trình giảm nghèo, các dự án tài trợ trong nước và quốc tế cho vùng sâu vùng xa. Bố trí sắp xếp lại khu dân cư để ứng phó kịp thời với biến đổi khí hậu, bởi lẽ, khi sản xuất và an toàn được bảo đảm thì người dân mới yên tâm xây dựng NTM. Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ tín dụng cho nông dân, đào tạo đội ngũ cán bộ cơ sở cũng cần được chú trọng. Ở góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở NN - PTNT Nam Định Nguyễn Sinh Tiến cho rằng, cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp liên kết sản xuất, hình thành chuỗi giá trị nông sản, chú trọng đầu tư vào giao thông từ vùng nguyên liệu đến vùng sản xuất và  hỗ trợ các dự án khởi nghiệp ngay trên địa bàn dân cư để nông dân có thể học được.

Song song với việc phát triển kinh tế, tạo ra giá trị của cải, xây dựng NTM cũng cần phải gắn liền với việc bảo tồn, phát huy những giá trị bản sắc văn hóa vùng miền, tiếp tục triển khai mạnh mẽ Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), du lịch sinh thái nông thôn… Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy cho rằng, trong khi giá trị mới còn “lắc lư, chưa được xác định” mà các tập quán cũ, lạc hậu lại “chưa bị mất đi” thì việc đầu tư bảo tồn các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, thực hiện tốt công tác thống kê, giới thiệu, tuyên truyền về các di sản văn hóa, các sản phẩm hàng hóa đặc thù của địa phương phải được quan tâm đặc biệt.

Bên cạnh đó, theo ông Thủy, “không nên quá gò ép về mặt chỉ tiêu, sẽ tạo ra hậu quả bệnh thành tích, việc đầu tư kém hiệu quả, xây dựng NTM giai đoạn mới phải có lộ trình hợp lý, cần có những bộ tiêu chí phân cấp cho từng địa phương để phù hợp với điều kiện đặc thù và phát triển thế mạnh của từng vùng”.

Thảo Anh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang