KINH TẾ
Cập nhật 09:08 | 20/10/2019 (GMT+7)
.

Muốn phát triển bền vững, phải đột phá về công nghệ

07:59 | 23/09/2019
Trong bối cảnh phát triển bền vững là xu thế tất yếu, giới phân tích cho rằng, khoa học và công nghệ đóng vai trò đột phá trong tiến trình phát triển bền vững giai đoạn 2020 - 2030 của nước ta. Muốn vậy, trước tiên, phải chuyển mạnh từ nhận thức thành hành động cụ thể, thiết thực; khắc phục tư tưởng cục bộ trong chỉ đạo, điều hành; gắn các mục tiêu, nhiệm vụ khoa học và công nghệ với các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành và từng cấp...

Chưa tạo việc làm mới chất lượng cao

Tại Hội nghị toàn quốc về phát triển bền vững 2019 mới đây, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định, Việt Nam đang phát triển nên rất hoan nghênh và quý trọng kinh nghiệm quốc tế; mong muốn nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm tốt từ quốc tế để áp dụng vào thực tiễn. Hiện, môi trường pháp lý, chính sách chưa hoàn thiện đối với các loại hình kinh tế ứng dụng công nghệ mới, song “tinh thần của Chính phủ là theo xu thế thế giới”, ứng dụng công nghệ mới nhất bằng cách làm mới nhất nhưng phải rất thiết thực, giải quyết những vấn đề đặt ra hiệu quả nhất. “Cách làm tốt nhất là kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước cùng bắt tay giải quyết vấn đề một cách thông minh nhất”, Phó Thủ tướng nói.

Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, trong giai đoạn 2011 - 2020, khoa học và công nghệ đã thể hiện đóng góp quan trọng trên cả 3 trụ cột cơ bản của phát triển bền vững, gồm: phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường.

Cụ thể, những năm gần đây, tăng trưởng kinh tế đã giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, xuất khẩu thô và mở rộng tín dụng. Chất lượng tăng trưởng cải thiện rõ nét qua tốc độ tăng năng suất lao động. Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) tăng từ 33,6% (bình quân giai đoạn 2011 - 2015) lên khoảng 43,3% (giai đoạn 2016 - 2018). Dự tính, giai đoạn 2016 - 2020 ước đạt 43,5%/năm. Để có được kết quả này, khoa học và công nghệ “là một trong những giải pháp quan trọng thúc đẩy tăng năng suất lao động cũng như tăng trưởng kinh tế“, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy nói.

Mặt khác, khoa học và công nghệ đóng góp trên 30% giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp, 38% trong sản xuất giống cây trồng, vật nuôi; xuất hiện nhiều mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, công nghiệp công nghệ cao với sự đầu tư mạnh của các doanh nghiệp, tập đoàn lớn. Trong công nghiệp, khoa học và công nghệ đã đóng góp vào tăng trưởng Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp năm 2018 tăng 10,2% so với năm 2017, vượt mức chỉ tiêu theo kế hoạch (9%)... Ngoài ra, các nghiên cứu đã góp phần giải quyết các vấn đề về biến đổi khí hậu như nhận dạng được tác động của biến đổi khí hậu và sự thay đổi của các hiện tượng khí hậu; đánh giá thực trạng biến đổi khí hậu ở Việt Nam; xây dựng, phát triển hệ thống giám sát biến đổi khí hậu và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính phù hợp với Việt Nam...

Về phía doanh nghiệp đã ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò của khoa học và công nghệ trong phát triển bền vững, do đó tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển công nghệ. Tỷ trọng đầu tư giữa Nhà nước và doanh nghiệp cho khoa học và công nghệ không còn ở mức 7:3 như đầu thập kỷ này mà đã thay đổi theo chiều hướng tích cực với tỷ lệ 5,2:4,8. Nghiên cứu của Viện Năng suất Việt Nam cho thấy, những doanh nghiệp có năng lực công nghệ, thiết bị được đánh giá cao so với trung bình của Việt Nam có mức năng suất lao động cao hơn 1,66 - 1,83 lần.

Tuy nhiên, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ thừa nhận vẫn còn những hạn chế trong đóng góp của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững thời gian qua. Đó là khoa học, công nghệ chưa thực sự làm biến đổi cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế; thay đổi về cơ cấu kinh tế. Bên cạnh đó, chưa tạo ra những việc làm mới chất lượng cao; chưa thúc đẩy phân công lao động quốc tế và quá trình toàn cầu hóa kinh tế. Ngoài ra, khoa học và công nghệ chưa bảo đảm đô thị hóa bền vững, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo cũng như chưa thực sự góp phần tạo sự chủ động trong ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường.


Khoa học và công nghệ đóng vai trò đột phá trong tiến trình phát triển bền vững giai đoạn 2020 - 2030 
Nguồn: ITN

Nên thành lập ngân hàng dữ liệu quốc gia về khoa học, công nghệ

Theo Quyết định số 622/QĐ-TTg ngày 10.5.2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững, khẳng định: Khoa học và công nghệ là nền tảng, động lực cho phát triển bền vững đất nước. Công nghệ hiện đại, sạch và thân thiện với môi trường cần được ưu tiên sử dụng rộng rãi trong các ngành sản xuất. Khoa học, công nghệ là công cụ then chốt để thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững bên cạnh đầu tư nguồn lực tài chính, môi trường thể chế… Như vậy, có thể khẳng định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò đột phá trong tiến trình phát triển bền vững giai đoạn 2020 - 2030.

Để thúc đẩy khoa học, công nghệ thực hiện vai trò đột phá này, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy cho rằng, trước hết, phải chuyển mạnh từ nhận thức thành hành động cụ thể, thiết thực; khắc phục tư tưởng cục bộ trong chỉ đạo, điều hành; gắn các mục tiêu, nhiệm vụ khoa học và công nghệ với các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành và từng cấp.

Song song với đó, phải phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, trường đại học và viện nghiên cứu là chủ thể nghiên cứu mạnh. Nâng cao hiệu quả đầu tư công cho hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ trên cơ sở áp dụng mô hình quản trị mới theo thông lệ quốc tế. Gắn các chương trình tài trợ nghiên cứu của Nhà nước với việc ứng dụng thực tế và thương mại hóa sản phẩm, dành một phần ngân sách để chi cho các dự án, đề tài được đưa ra ứng dụng trong thực tế.

Ngoài ra, giới phân tích cho rằng, cần rà soát, hoàn thiện các quy định về lập và sử dụng Quỹ phát triển khoa học và công nghệ trong doanh nghiệp theo hướng tạo sự chủ động và thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp; áp dụng mô hình đối tác công - tư (PPP) nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia nhiều hơn vào các hoạt động đổi mới sáng tạo. Phải xây dựng khuôn khổ cho việc đo lường và đánh giá hiệu quả của nền kinh tế số; ban hành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia làm nền tảng cho việc ứng dụng và phát triển các công nghệ cốt lõi của Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư trong sản xuất và đời sống; nghiên cứu thành lập ngân hàng dữ liệu quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo...

Đan Thanh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang